Video
“U osnovnim odredbama Ustava Crne Gore, propisani su temelji ustavno-pravnog poretka na kojim je ustrojena crnogorska država. Još od francuske buržoaske revolucije, uz određene modifikacije, demokratska društva počivaju na tzv. trodjelnoj podjeli vlasti. Crna Gora pripada tzv. parlamentarnim demokratijama, gdje izvršna vlast pripada Vladi, koja je podređena Skupštini kao legitimnom predstavništvu građana, koji svoj suverenitet ostvaruju neposredno, ali i preko slobodno izabranih predstavnika – poslanika”, naveo je Šoć u autorskom tekstu.
Pored Skupštine i Vlade, ističe Šoć, Ustav propisuje da sudsku vlast vrši sud, kao i da odnos vlasti počiva na ravnoteži i međusobnoj kontroli, pri čemu je svaka vlast ograničena Ustavom i zakonom.
“U odredbama člana 11 Ustava, koji definiše podjelu vlasti, navodi se da „Crnu Goru predstavlja predsjednik Crne Gore“, kao i da „ustavnost i zakonitost štiti Ustavni sud.“ Ukoliko bi državu posmatrali kao neku kompleksnu materiju ili predmet, član 11 bi nesumnjivo bio njen atom odnosno osnovna gradivna jedinica iz koje sve proizilazi i čije cijepanje, kako u prirodi, tako i metaforički uvijek ima katastrofalne posljedice”, naglašava savjetnik Abazovića za pravna pitanja.
Prodsjetio je da je predsjednik Crne Gore svojim ukazom od 16. marta 2023. godine, „na osnovu člana 92 stav 3 Ustava Crne Gore (“Službeni list Crne Gore”, br. 1/7 i 38/13)“ raspustio 27. saziv Skupštine Crne Gore.
“Bez namjere da se ponovo elaboriraju odredbe člana 92 Ustava, kojim su u stavu 1 i 2 eksplicitno propisani uslovi kada se Skupština raspušta i čije ispunjenje mora prethoditi aktiviranju stava 3 istog člana, odnosno stvaranja mogućnosti da predsjednik jednim deklaratornim aktom, kakav i jeste predsjednički ukaz, konstatuje činjenicu da je Skupština raspuštena, potez odlazećeg predsjednika Đukanovića je stvorio mnogo veće probleme. Postavlja se zabrinjavajuće pitanje – Ima li sistem preventivni mehanizam da zaštiti sam sebe”, upitao je Šoć.
Vratimo se , dalje navodi Šoć, na član 11 i strukturu vlasti, koji, dodaje, predsjednika prepoznaje samo nekoga ko predstavlja državu i čije nadležnosti iz člana 95 Ustava zaista definišu njegovu ulogu kao pretežno ceremonijalnu, bez “nekih većih ovlašćenja čak i u sferi izvršne vlasti koju, u određenim segmentima, vrši zajedno sa Vladom”.
“S druge strane, Ustavni sud predstavlja kontrolora čiji je primarni smisao da sistem drži u okvirima Ustava i zakona. U slučaju da neka grana vlasti, bilo da je riječ o Skupštini, Vladi ili sudu, odluči da svojim protivustavnim ili protivzakonitim djelovanjem ugrozi ustavne norme, upravo je uloga Ustavnog suda da, kao „čuvar“, to spriječi i ispravi. Ukoliko se ovakav ukaz predsjednika tretira kao pojedinačni akt, onda Ustavni sud jedino u odnosu na protivustavno djelovanje predsjednika nema efikasan i blagovremeni preventivni mehanizam, koji bio u stanju da spriječi nastajanje štetnih posljedica po sistem”, kazao je Šoć.
On ocjenjuje da se ovako formulisani predsjednički ukaz, gdje se “predsjednik isključivo poziva na član 92 stav 3 Ustava i time raspušta Skupštinu”, stvara, kaže Šoć, jedinstveni presedan kojim se “cijepa atom ustavno-pravnog poretka”.
“Svaki budući predsjednik može od slova do slova prepisati ukaz koji je donio Đukanović, mijenjajući samo broj saziva Skupštine koja se raspušta i bez ikakvog ograničenja raspustiti dvije grane vlasti i to neposredno zakonodavnu, koju su građani izabrali na slobodnim izborima sa mandatom u skladu sa Ustavom, a posredno i svaku izvršnu vlast koju je ta skupština izabrala. Čak iako bi se nakon takvog poteza predsjednika pokrenulo pitanje njegovog razrješenja od bilo kog saziva Skupštine, to ne dovodi do bilo kakvog povraćaja u pređašnje stanje, odnosno ne bi dovelo do „vraćanja mandata“ sazivu Skupštine koji je na taj način raspušten.
Takav akt u pravnom poretku dobija sljedeće karakteristike: ne može se preispitati od bilo koga, nema mogućnosti preventivnog djelovanja u odnosu na njegove posljedice, objavljuje se u Službenom listu bez obzira na procesne i/ili meritorne propuste, ima mogućnost da djeluje van okvira Ustava, ima moć da raspušta legitimno izabrano predstavništvo građana, skraćuje mandat i izvršnoj vlasti koja proizilazi iz zakonodavne vlasti, a zavisi od diskrecione volje jednog čovjeka”, naglasio je savjetnik Abazovića za pravna pitanja.
Radi boljeg razumijevanja, Šoć je predočio sljedeću situaciju.
“Budući predsjednik, ko god on ili ona bio/la, tokom svog mandata nekim svojim činjenjem naizgled počini povredu Ustava. Prema članu 98 Ustava, „postupak za utvrđivanje da li je predsjednik Crne Gore povrijedio Ustav može pokrenuti Skupština, na predlog najmanje 25 poslanika“. Stavom 5 istog člana je propisano da „odluku o postojanju ili nepostojanju povrede Ustava donosi Ustavni sud i bez odlaganja je objavljuje i dostavlja Skupštini i predsjedniku Crne Gore“, a stavom 6 da „predsjednika Crne Gore Skupština može razriješiti kada Ustavni sud utvrdi da je povrijedio Ustav.“ U situaciji kad, primjera radi, Ustavni sud utvrdi da je zaista učinjena povreda od strane predsjednika, a prije nego Skupština na sjednici donese akt o razrješenju, taj predsjednik donese isti ukaz koji je donio i odlazeći predsjednik Đukanović i mimo ispunjenja uslova iz člana 92 stav 1 i 2, sa isključivim pozivanjem na član 92 stav 3 Ustava, raspusti taj saziv Skupštine koji je inicirao navedeni postupak i raspiše izbore. Sve i da nakon izbora novi saziv Skupštine razriješi predsjednika na osnovu odluke Ustavnog suda, saziv koji je inicirao postupak razrješenja je time izvršio „samoubistvo.“”, rekao je on.
Šoć je istakao da su parlamentarni izbori 11. juna su neminovnost i poželjno rješenje za izlazak iz političke krize.
Preporučeno
“Ono što nakon izbora ostaje kao pitanje, jeste kako ćemo tretirati potencijalnu pravnu atomsku bombu u rukama neodgovornih predsjednika i da li smo od „engleske kraljice“ došli do iranskog ajatolaha, od ceremonijalne figure do vrhovnog autoriteta, od reprezenta države do njenog gospodara”, zaključio je Šoć.
