Video
Umjesto izgradnje stabilnih i nezavisnih institucija, politički sistem i dalje opterećuju partijska trgovina funkcijama, privremena rješenja koja postaju trajna i nedostatak odgovornosti za odluke koje se donose.
Izvršna direktorica Centra za građansko obrazovanje (CGO) Daliborka Uljarević ocjenjuje da ključni problem nije u nedostatku zakona i formalnih mehanizama, već u političkoj kulturi i odnosu prema institucijama.
,,Problem nije u nedostatku zakona, niti institucionalnih mehanizama. Crna Gora ih uglavnom ima. Problem je u hroničnom nedostatku političke odgovornosti, poštovanja pravila i demokratske kulture, odnosno u uvjerenju da se institucije osvajaju, a ne grade”, kazala je Uljarević za Dan.
Prema njenim riječima, pravila se često primjenjuju selektivno, u zavisnosti od toga kome odgovaraju, dok se institucije nerijetko koriste za ostvarivanje partijskih interesa, umjesto javnog dobra.
Uljarević smatra da Crna Gora može prekinuti ovaj ciklus, ali samo ako institucije prestanu da budu produžena ruka političkih struktura i počnu da funkcionišu u skladu sa zakonom i javnim interesom.
,,Dok se politika ne vrati u okvire koji joj pripadaju, jer ona je mnogo više od ove trgovine kojoj svjedočimo, a institucije ne počnu da funkcionišu po pravilima, umjesto po partijskim i zakulisnim dogovorima, Crna Gora će nastaviti da proizvodi nove političke krize”, navodi direktorica.
Institucije nisu partijski plijen
Uljarević posebno ukazuje na potrebu uspostavljanja odgovornosti za nezakonita i politički motivisana imenovanja. Prema njenim riječima, rukovodeće pozicije se moraju popunjavati kroz transparentne i konkurentne procedure, uz jasno definisane kriterijume i javno obrazložene odluke.
Ona upozorava da se godinama ponavlja isti obrazac – partijska trgovina funkcijama, privremena rješenja koja postaju trajna, politička imenovanja umjesto profesionalnih izbora, netolerancija prema kritičkim glasovima, izostanak odgovornosti za loše odluke i sve izraženiji uticaj štetnih aktera na unutrašnje političke procese.
,,Depolitizacija nije pitanje samo novih zakona ili drugačijih procedura. Ona počinje onda kada političke strukture prihvate da institucije nijesu partijski plijen”, navodi direktorica.
Poseban problem, prema ocijeni izvršne direktorice CGO, predstavlja činjenica da institucije još nijesu dovoljno snažne da funkcionišu nezavisno od političkih uticaja.
,,Crna Gora još nema institucije koje mogu u dovoljnoj mjeri da funkcionišu nezavisno od političke dinamike” ističe Uljarević dodajući da postoje pojedinci koji pokazuju profesionalnost i integritet, ali da institucionalna nezavisnost ne smije zavisiti od pojedinca.
Kao jedan od najvećih problema izdvaja veliki broj vršilaca dužnosti, navodeći da se produžavanje v.d. mandata pretvorilo u mehanizam političke kontrole.
,,Produžavanjem v.d. mandata, često i godinama, kroz uzastopna šestomjesečna imenovanja, rukovodioci ostaju u trajnoj zavisnosti od političke volje onih koji odlučuju o njihovom statusu”, ocjenjuje Uljarević.
Prema njenim riječima, takav sistem obesmišljava profesionalnu autonomiju i pretvara privremena rješenja u trajni model upravljanja institucijama.
Govoreći o mogućim rješenjima, Uljarević smatra da prvi korak mora biti prekid partijskog kadrovanja i uspostavljanja sistema u kojem će znanje, iskustvo i integritet, biti ključni kriterijumi za izbor ljudi na javne funkcije.
,,Depolitizacija institucija nije samo potrebna, već je jedan od ključnih preduslova da Crna Gora postane funkcionalna demokratska država”, kazala je direktorica.
Ona je navela da su i nakon promjene vlasti 2020. godine, nastavljene prakse koje dodatno slabe institucije.
Preporučeno
,,Nove vlasti su pogazile sve ono za šta su se kao opozicija zalagale, a time još više oslabile inače slabe institucije”, zaključila je Uljarević.
