Politički, međutim, priča je otišla mnogo dalje od samih amandmana. Vlast pokušava da odgovornost za mogući neuspjeh prebaci na opoziciju, dok opozicija odgovara da je riječ o manipulaciji: ona ne može zakazati glasanje, ne vodi Skupštinu i nije ta koja odlučuje kada će se Predlog za promjenu Ustava naći pred poslanicima.
Premijer Milojko Spajić je u plenumu tvrdio da je opoziciju pozivao na konsultacije, ali iz javno dostupnih informacija i medijskih izvještaja ne vidi se da je taj poziv bio precizno vezan za agendu ustavnih promjena, niti za konkretan dogovor o rokovima, proceduri i sadržaju amandmana. Prije se može govoriti o uopštenom, gotovo retoričkom pozivu na dijalog, nego o formalno strukturisanom procesu koji bi opoziciju doveo za sto oko ustavnih izmjena. Zato se takav argument teško može koristiti kao dokaz da je opozicija odbila konkretne konsultacije o Ustavu..
Šef poslaničkog kluba DPS-a Andrija Nikolić poručio je premijeru Milojku Spajiću da “ne manipuliše”, navodeći da opozicija nema nadležnost za pokretanje ustavnih izmjena.
“Predsjednik Parlamenta, a ne opozicija, treba da stavi na glasanje predlog za izmjenu Ustava”, poručio je Nikolić.
Drugim riječima, ako je rok za ispunjenje reforme kraj juna, sada je već jasno da se taj posao teško može završiti u redovnoj ustavnoj proceduri. Zato opozicija tvrdi da problem nije nastao zato što ona neće da glasa, već zato što je vlast kasnila, imala druge prioritete i politički kapital trošila na usvajanje spornih zakona o unutrašnjim poslovima i ANB-u.
Nikolić je upravo na to ukazao, tvrdeći da je vlast “neodgovornošću i bahatošću” propustila šansu da do kraja juna obezbijedi 4,6 miliona eura iz evropskih fondova.
“Bilo vam je važnije da u ovom parlamentu donesete zakone o unutrašnjim poslovima i ANB-u, kojih nema u EU”, rekao je Nikolić, optužujući vlast da je sama probila rokove i sada pokušava da odgovornost prebaci na opoziciju.
ŠTA SE ZAPRAVO MIJENJA
Ustavne promjene se, u osnovi, odnose na pravosuđe. Predloženo je drugačije uređenje Sudskog savjeta. Iz njegovog sastava bio bi izuzet ministar pravde, ojačala bi se uloga sudija u izboru članova, a preciznije bi se uredio izbor članova iz reda uglednih pravnika i predsjednika Savjeta.
Drugi dio odnosi se na Tužilački savjet, čiji bi položaj i sastav bili jasnije definisani Ustavom. Cilj je da se smanji politički uticaj i poveća institucionalna nezavisnost tužilaštva.
To, dakle, nijesu kozmetičke izmjene. One bi trebalo da budu dio evropskog paketa kojim se Crna Gora približava zatvaranju pregovaračkih poglavlja. Ali upravo zato je politički paradoks veći. Reforme koje bi trebalo da jačaju povjerenje u institucije sada se guraju u atmosferi potpunog nepovjerenja između vlasti i opozicije.
ANB I POLICIJA KAO POLITIČKI OKIDAČ
Za opoziciju, ustavne promjene nijesu sporne same po sebi. Sporan je ambijent u kojem vlast traži dvotrećinsku podršku. Nakon što su usvojeni zakoni o unutrašnjim poslovima i ANB-u, opozicija tvrdi da ne može davati blanko podršku evropskim reformama vlasti koja istovremeno, kako navode, usvaja zakone koji šire prostor za političku kontrolu bezbjednosnog sektora.
Tu se uklapa i ranija poruka Nikolića iz skupštinske rasprave.
“Sve što pomaže Crnoj Gori da se primakne EU — mi ćemo uraditi. Ali, nemojte nas gurati uza zid”, rekao je ranije Nikolić.
Ta rečenica možda najbolje objašnjava sadašnju poziciju najvećeg dijela opozicije. Evropske reforme da, ali ne kao pokriće za zakone koji, prema njihovom tumačenju, otvaraju prostor za političku kontrolu policije i bezbjednosnog aparata.
Predsjednik DPS-a Danijel Živković ranije je poručio da opozicija ne želi da bude kočničar evropskog puta, ali ni “nijemi posmatrač” kršenja Ustava, ljudskih prava i demokratskih procedura. Zato su kao prvi uslov za obnovu dijaloga postavljene izmjene zakona o ANB-u i unutrašnjim poslovima, politički konsenzus o imenovanjima u pravosuđu i drugim institucijama, kao i dogovor da se bez opozicije ne mijenjaju ključni zakoni iz oblasti izbornog sistema i državnog uređenja.
ŠEHOVIĆ: EVROPSKI STANDARDI SE NE MOGU PRIMJENJIVATI SELEKTIVNO
Sličan stav ima i Evropski savez. Damir Šehović je ranije poručio da su ustavne promjene, same po sebi, suštinski prihvatljive, ali da vlast ne može očekivati podršku opozicije dok istovremeno usvaja zakone koji produbljuju nepovjerenje i, prema ocjeni opozicije, nijesu usklađeni sa evropskim standardima.
Opozicija ne odbija reformu pravosuđa kao cilj, već odbija da vlast evropske obaveze koristi selektivno, jedne kao argument za pritisak na opoziciju, a druge da ignoriše kada se tiču kontrole moći, bezbjednosnog sektora i institucionalne odgovornosti.
Takav stav dobro se uklapa u centralnu liniju dijela opozicije – ustavne promjene u pravosuđu nijesu sporne kao evropska obaveza, ali jesu sporne kao politički instrument vlasti koja traži dvotrećinsku podršku tek nakon što je prethodno ignorisala upozorenja oko zakona o ANB-u i unutrašnjim poslovima.
URA KAO POSEBAN TAS NA VAGI
Ipak, ni opozicija ne nastupa potpuno jedinstveno. URA Dritana Abazovića ne želi da bude dio zajedničke opozicione platforme i pokušava da zadrži zasebnu poziciju u odnosu na DPS i Evropski savez.
Abazović je ranije poručio da URA neće učestvovati u “mirenju DPS-a, PES-a i Andrije Mandića”, tvrdeći da ta partija nije izazvala krizu niti stopirala evropski put.
Ta pozicija URE vlasti ostavlja prostor da pokuša doći do potrebne dvotrećinske većine mimo DPS-a i Evropskog saveza, preko URE i nezavisnih poslanika. Ali ni ta moguća prečica ne briše osnovni problem – procedura je zakasnila, javna rasprava je obavezna, a rok iz Plana rasta ističe krajem juna.
SUŠTINA
Zato se ova priča više ne može svesti na jednostavnu tezu da opozicija blokira evropski put. Preciznije je reći da je evropski paket pravosudnih reformi postao talac političkog nepovjerenja koje je vlast sama produbila, prvo kašnjenjem, zatim ignorisanjem upozorenja oko bezbjednosnih zakona, a na kraju pokušajem da odgovornost za rokove prebaci na one koji ne upravljaju dnevnim redom Skupštine.
Ustavne promjene jesu važne i Crna Gora ih mora usvojiti ako želi da zadrži evropski ritam. Ali vlast sada teško može uvjerljivo tvrditi da je opozicija jedini krivac za zastoj. Procedura je jasna, rokovi su poznati, javna rasprava je obavezna, a parlamentarna većina i predsjednik Skupštine imali su dovoljno vremena da proces pokrenu ranije.
Centralno pitanje ovog političkog spora zato je jednostavno – da li vlast zaista želi dogovor o evropskoj završnici ili joj ustavne promjene sada služe kao alibi za još jednu optužnicu protiv opozicije?
Preporučeno
Jer, ako se Ustav mijenja zbog evropskih standarda, onda se ni put do tih promjena ne može voditi mimo povjerenja, procedure i političke odgovornosti.
Video