Video
Izlazak Miodraga Lakovića iz Pokreta Evropa sad važan je manje zbog formalnog gubitka jednog mandata, a mnogo više zbog političke poruke koju nosi. Laković je napustio klub PES-a poslije usvajanja zakona o unutrašnjim poslovima i ANB-u i nastaviće da djeluje kao nezavisni poslanik. Time je potvrđeno da pukotine unutar najjače stranke vlasti više nijesu pitanje spekulacije, već otvorena činjenica.
Istovremeno, ni priča o mogućem “klubu nezavisnih” za sada nije suština. Nikola Janović je još u decembru napustio DPS i djeluje kao nezavisni poslanik, dok je Jevrosima Pejović već evidentirana u Posebnom klubu poslanika u Skupštini. To znači da je blok samostalnih i partijski nevezanih poslanika već realnost parlamenta, ali da ključno pitanje nije njihova organizaciona forma, nego kome će i kada njihova politička autonomija ići u korist.
VLAST NIJE BEZ VEĆINE, ALI VIŠE NIJE KOMOTNA
Zato je mnogo važnije ono što je Lakovićev odlazak ogolio – koliko ruku vlast danas zaista ima. Na papiru je ta većina i dalje iznad granice od 41 poslanika potrebnog za opstanak Vlade. U političkoj praksi, međutim, stvari stoje bitno drugačije. Posljednje veliko testiranje skupštinske snage desilo se upravo na glasanju o zakonima o unutrašnjim poslovima i ANB-u, kada je vlast okupila 47 glasova “za”. To je trenutno najvažniji broj u crnogorskom parlamentu, jer pokazuje ne teorijsku, nego operativnu snagu vladajuće većine na jednom od najosjetljivijih političkih pitanja.
Drugim riječima, vlast nije bez većine, ali više nije ni komotna. Ranije se nakon rekonstrukcije Vlade govorilo o široj većini koja je u parlamentu demonstrirala 53 glasa, a početkom ove godine u javnosti se računalo da taj blok ima 52 poslanika, uz važnu napomenu da su četiri mandata iz DNP-a poseban faktor neizvjesnosti. Upravo tu počinje stvarna politička matematika, između formalne većine i stvarno raspoloživih glasova sada postoji vidljiv razmak.
To, naravno, ne znači da će Spajićeva vlada pasti sjutra. Ali znači da će svaki naredni sporni zakon, svako kadrovsko rješenje i svako identitetski osjetljivo pitanje zavisiti od znatno složenijih pregovora nego ranije. Lakovićev odlazak zato nije detonator pada izvršne vlasti, već signal da se centar odlučivanja dodatno pomjera van PES-a. Što je PES slabiji i unutrašnje nestabilniji, to su važniji partneri bez kojih se ne može skupiti većina, a među njima su i oni koji politički guraju vlast udesno.
MANJINSKE PARTIJE DRŽE KLJUČ
U toj tački dolazimo do manjinskih partija, koje su možda i ključ cijele priče. Jer današnja vlast više ne počiva samo na snazi najvećih konstituenata, nego na sposobnosti da se održi koalicioni sklop u kojem su manjinske stranke važan stabilizacioni element. Bez glasova Bošnjačke stranke i albanskih partija iz vlasti, skupštinska konstrukcija bila bi znatno krhkija, a prostor za ucjenjivački potencijal desnih partnera još veći. Upravo zato manjinske partije danas nijesu samo koalicioni dekor, već jedan od glavnih stubova skupštinske izdržljivosti vlasti.
Tu se otvara i najveći politički paradoks. Stranke koje bi po političkoj logici i po očekivanjima svog biračkog tijela morale biti brana jačanju nacionalističke i prosrpske ideološke matrice, u praksi svojim glasovima održavaju sistem u kojem sa svakom slabošću PES-a relativno raste uticaj Andrije Mandića i njegovog političkog kruga. Nije, dakle, poenta samo u tome što je Mandić predsjednik parlamenta, već u tome što u odnosu snaga postaje sve važniji tumač, korektor i ideološki centar vlasti.
To je posebno važno u trenutku kada DNP već mjesecima problematizuje odnose unutar vlasti i ispostavlja identitetske zahtjeve, ali bez konačnog raskida sa skupštinskom većinom. Takva pozicija omogućava toj partiji da istovremeno proizvodi pritisak i zadržava uticaj. U prevodu, čak i kada nije sasvim jasno da li je DNP potpuno “unutra” ili djelimično “napolju”, ta partija ostaje dio jednačine bez koje se ne može razumjeti politička stabilnost vlasti.
Zbog svega toga, manjinske partije postaju politički presudne ne samo za opstanak većine, nego i za njen karakter. One više ne odlučuju samo o tome da li vlast postoji, nego i o tome kakva će ta vlast biti. Svaki njihov glas može se čitati dvojako. Kao doprinos stabilnosti sistema i evropskom kursu države, ali i kao gorivo za održavanje poretka u kojem sa slabljenjem građanskog centra raste snaga onih koji žele da Crnu Goru sve više vežu za ideološke agende izvan nje.
KO SUŠTINSKI UPRAVLJA VEĆINOM
Zato je nakon Lakovića pravo pitanje ne da li većina formalno postoji, nego ko njome suštinski upravlja. Spajić i dalje vodi Vladu, ali politička energija skupštinske većine sve manje dolazi iz PES-a kao navodnog centra, a sve više iz partnera koji su organizovaniji, tvrđi i ideološki određeniji. U toj promijenjenoj ravnoteži manjinske partije nijesu samo jezičak na vagi, nego i posljednji važan korektiv koji može spriječiti da formalno proevropska većina nastavi da se sadržinski pomjera udesno.
Preporučeno
Najkraće rečeno, poslije Lakovića vlast u Skupštini Crne Gore još ima broj, ali nema komfor. A kada većina izgubi komfor, svaki mandat dobija veću cijenu, svaki partner veću moć, a svaki kompromis veći politički račun. U toj novoj skupštinskoj matematici manjinske partije više nijesu prateći glasovi vlasti, već njen ključni osigurač i možda njena posljednja brana pred potpunim ideološkim preuzimanjem.
