Video
Gotovo 44 odsto glasova za stranku koju pokrajinska služba za zaštitu ustava smatra „dokazano ekstremno desničarskom“: to je bio dramatičan rezultat izbora za pokrajinski parlament u Saksoniji-Anhaltu prije nešto više od dvije sedmice.
Vodeći kandidat Alternative za Njemačku (AfD) u toj pokrajini, Ulrih Zigmund nije uspio da osvoji apsolutnu većinu, ali bi uprkos tome mogao da postane novi premijer pokrajine sa sjedištem u Magdeburgu. To bi bilo moguće ukoliko bi mu, na primjer, Savez Sare Vagenkneht (BSW) obezbijedio potrebnu većinu.
Šta bi se dogodilo ako bi AfD tada pokušala da sprovede svoje najradikalnije ideje? Na primjer, ukidanje obaveznog školovanja? Ili veoma restriktivnu azilantsku politiku sa „deportacijama od prvog dana“, kako je Zigmund ranije govorio? Ili ako bi povjerljive informacije, uključujući i podatke službi bezbjednosti, preko pojedinih političara AfD-a naklonjenih Rusiji završavale u Moskvi?
Može li ili mora li njemačka savezna vlast da reaguje?
Merc: „Osnovni zakon važi i u Saksoniji-Anhaltu“
Prema mišljenju kancelara Fridriha Merca, odgovor je jasan. Već ubrzo nakon izbora vodeći političari u Berlinu ukazali su na mogućnost primjene takozvane „savezne prinude“ (Bundeszwang).
Merc je nekoliko dana poslije izbora izjavio: „Ako tamo budu pređene određene granice, mogu da vam kažem da ćemo iz perspektive savezne vlade učiniti sve da to ispravimo. Ustav važi i u Saksoniji-Anhaltu.“
On je podsjetio da u njemačkom ustavnom poretku postoji obaveza lojalnosti saveznoj državi.
„To se odnosi, na primjer, i na cjelokupnu migracionu i politiku prema strancima“, ukazao je.
Zaista, mogućnost intervencije savezne države protiv pokrajine koja se ne pridržava ustava predviđena je njemačkim Osnovnim zakonom (zvaničan naziv nemačkog ustava, prim.ur). Međutim, ta odredba nikada nije primijenjena u poslijeratnoj istoriji Savezne Republike Njemačke.
Savezna vlast i pokrajine do sada su uvijek uspeijvale da pronađu politička ili pravna rješenja koja su istovremeno poštovala samostalnost pokrajina i zajednički ustavni okvir države.
„Krajnje sredstvo“
Ana-Betina Kajzer, profesorka prava na Humboltovom univerzitetu u Berlinu, za DW objašnjava da član 37 Osnovnog zakona, koji reguliše „saveznu prinudu“, dolazi u obzir samo u krajnje dramatičnim situacijama.
„Izraz dramatično sasvim je prikladan“, kaže ona. „Upravo zato savezna prinuda u istoriji SR Njemačke nikada nije bila primijenjena. Na nju se gleda kao na posljednje moguće sredstvo.“
Sporova između savezne države i pokrajina bilo je mnogo, ali u normalnim okolnostima oni završavaju pred Saveznim ustavnim sudom.
„Pretpostavlja se da će pokrajina poštovati odluku Ustavnog suda“, objašnjava Kajzer.
Ali šta ako se to ne dogodi? Da li bi tada mogla da bude angažovana čak i Bundesver?
Kajzer odgovara da bi za takav scenario prethodno moralo da bude proglašeno stanje unutrašnje krize.
Savezna prinuda, međutim, predviđa drugačije instrumente. Savezna vlada bi, uz saglasnost Bundesrata, mogla da imenuje povjerenika koji bi preuzeo određene djelove pokrajinske politike.
„Član 37 zaista predviđa takvog izaslanika koji bi imao pravo izdavanja obavezujućih uputstava“, kaže Kajzer.
Pored toga, u pravnim krugovima pominje se i mogućnost obustavljanja pojedinih finansijskih transfera iz saveznog budžeta.
O tome razmišlja i SPD
Nisu samo Mercovi demohrišćani (CDU/CSU) ti koji javno govore o mogućnosti intervencije protiv eventualne vlade AfD-a u Magdeburgu. Slične poruke dolaze i od njihovog koalicionog partnera, Socijaldemokratske partije (SPD).
Parlamentarni direktor poslaničke grupe SPD-a u Bundestagu Dirk Vize izjavio je: „Ako takozvana Putinova koalicija AfD-a i BSW-a prvi put omogući jednom desnom ekstremisti da postane premijer pokrajine, dobro je znati da Osnovni zakon predviđa mogućnosti da se ustavno ponašanje jedne pokrajine po potrebi nametne i putem obavezujućih naloga.“
Postoje i međunarodni primjeri
Kao primjer mogućeg sukoba centralne vlasti i regiona često se navodi Španija. Tokom krize u Kataloniji 2017. godine španska vlada smijenila je regionalnu katalonsku vladu pozivajući se na ustavni član koji po svojoj logici podsjeća na njemačku odredbu o saveznoj prinudi.
Preporučeno
Ipak, da bi se sličan mehanizam aktivirao u Nemačkoj, moralo bi da dođe do veoma ozbiljnog sukoba između savezne države i jedne pokrajine. Za sada je takav scenario i dalje samo predmet političkih rasprava i pravnih razmatranja.
