Video
Ministri finansija EU su danas dali odobrenje za 15 država članica da privremeno odstupe od fiskalnih pravila Unije kako bi značajno povećale izdvajanja za odbranu.
„U ovom presudnom trenutku, ulaganje u naše odbrambene kapacitete mora ostati apsolutni prioritet,” izjavila je Štefani Luze, ministarka ekonomskih poslova Danske, koja trenutno predsjedava Savjetom EU.
„Današnje aktiviranje klauzule o izuzeću omogućiće državama članicama da povećaju potrošnju na odbranu, a da pritom očuvaju održivost javnih finansija,” dodala je ona.
Zemlje kojima je odobreno aktiviranje tzv. nacionalne klauzule o izuzeću u okviru Pakta o stabilnosti i rastu (SGP) su: Belgija, Hrvatska, Češka, Danska, Estonija, Finska, Grčka, Mađarska, Latvija, Litvanija, Poljska, Portugal, Slovačka i Slovenija.
Njemačka je takođe podnijela zahtjev za blažim fiskalnim tretmanom u vezi s ulaganjima u odbranu, ali Savjet EU još nije u mogućnosti da donese odluku jer nova njemačka vlada, koja je stupila na dužnost u aprilu, još nije dostavila srednjoročni plan fiskalnih i strukturnih reformi koji precizira prioritete za javna ulaganja. Očekuje se da će to učiniti do kraja mjeseca, a glasanje o njihovom zahtjevu moglo bi se održati u septembru.
Rok do 2030.
Ova mjera omogućava zemljama članicama da povećaju potrošnju na odbranu do 1,5% BDP-a godišnje u periodu od četiri godine, bez posljedica, čak i ako time premaše granicu deficita od 3% BDP-a predviđenu SGP-om.
Radi se o dijelu plana „Readiness 2030”, vrijednog 800 milijardi eura, čiji je cilj povećanje izdvajanja za odbranu u naredne četiri godine. Evropska komisija je ranije procijenila da bi do 650 milijardi eura moglo biti direktno usmjereno u sektor.
Sve zemlje koje će imati koristi od fleksibilnijih pravila takođe su članice NATO-a, koji je prošlog mjeseca odlučio da udvostruči cilj za odbrambenu potrošnju – na 5% BDP-a do 2035. godine.
Ovaj novi cilj predstavlja veliki izazov za pojedine članice EU, među kojima su Belgija, Italija, Mađarska, Rumunija, Francuska, Poljska i Slovačka – koje su već pod mjerama Evropske komisije zbog prekomjernog deficita.
Neutralna Malta se takođe nalazi pod posebnom prismotrom u okviru istog postupka.
Iako se zemljama koje zbog ulaganja u odbranu odstupaju od fiskalnih pravila neće izricati sankcije, pomenutih osam zemalja „i dalje ostaju obavezne da poštuju budžetska pravila i sprovedu revidirani okvir ekonomske uprave, bez obzira na aktiviranje klauzule,” navodi se u saopštenju Savjeta.
U međuvremenu, svih 27 članica EU razmatra učešće u SAFE programu – drugom ključnom finansijskom stubu plana za ponovno naoružavanje EU. Očekuje se da krajem mjeseca dostave svoje projekte i zahtjeve za finansiranje, dok bi Evropska komisija trebalo da počne sa prikupljanjem 150 milijardi eura za tu svrhu na tržištima početkom 2026.
Preporučeno
Nova trka u naoružanju u EU dolazi usred upozorenja obavještajnih službi da bi Rusija mogla biti spremna da napadne neku drugu evropsku zemlju do kraja decenije.
