Godinama su nacionalistički lideri širom kontinenta tretirali podršku američkog predsjednika kao dokaz da je njihova politika postala globalna. Ali kako se približavaju važni izbori 2027. godine, uključujući one u Italiji, Francuskoj i Poljskoj, mnogi preispituju vrijednost tog transatlantskog oslonca, piše Politiko.

Trampov imidž u Evropi je oslabio – narušen njegovim trgovinskim ratovima, prijetnjama u vezi sa Grenlandom i ratom u Iranu koji je povećao cijene energenata.

Njegove intervencije, koje su ranije pozdravljali njegovi ideološki saveznici, sada se doživljavaju kao političke „eksplozije“ koje mogu odbiti umjerene birače, podijeliti nacionalistička biračka tijela i dati municiju protivnicima.

Primjer za to je italijanska premijerka Đorđa Meloni, nekada viđena kao Trampova najistaknutija saveznica u Evropi. Nakon što je Tramp tvrdio da je „molila“ za zajedničku fotografiju na samitu G7, Meloni je izrekla ono što ankete već mjesecima pokazuju.

Odbacivši objavu na društvenim mrežama u kojoj je Tramp rekao da ona „loše stoji u Italiji po pitanju popularnosti“, premijerka je odgovorila: „To što sam vaša prijateljica svakako nije pomoglo.“

„U svakom slučaju, moja popularnost nije vaša briga“, dodala je. „Predlažem da se bavite svojom.“

U Francuskoj, Žordan Bardela — lider krajnje desne stranke Nacionalno okupljanje i jedan od favorita za predsjedničke izbore — pravi istu računicu. U intervjuu za Politiko prošle sedmice odlučno je odbacio Trampovu podršku i opisao ponašanje američkog predsjednika kao „nepredvidljivo“.

Iako su visoki zvaničnici Trampove administracije pružili podršku evropskim nacionalističkim partijama, sam Trampov uticaj postao je „otrovni poklon“, rekao je Žan-Iv Dormažen, predsjednik istraživačkog instituta Klaster 17.

„Tramp zaista stvara problem ovim liderima“, rekao je. Dok su njihova biračka tijela podijeljena oko Trampa, sve ga više vide kao prijetnju, dodao je.

Januarsko istraživanje Klastera 17 u sedam zemalja EU pokazalo je da, iako birači desnice imaju pozitivniji stav o Trampu nego opšta populacija, samo manjina ga vidi kao „prijatelja Evrope“ — 18 odsto među biračima Nacionalnog okupljanja, 23 odsto među biračima stranke Braća Italije i 25 odsto među pristalicama krajnje desne Alternative za Njemačku (AfD).

Prema istraživanju koje je za Politiko sprovela kompanija Pablik first u junu, samo 31 odsto birača AfD-a i 36 odsto birača Nacionalnog okupljanja smatra da su Sjedinjene Američke Države „pouzdan saveznik“.

U Ujedinjenom Kraljevstvu, Tramp je postao politički teret za desničarsku populističku Reformsku stranku Ujedinjenog Kraljevstva Najdžela Faraža, posebno među neodlučnim biračima. Isto važi i za Francusku, gdje je američki predsjednik nepopularan među biračima centra i desnog centra koje Nacionalno okupljanje pokušava da privuče, rekao je Dormažen.

Ono što situaciju čini posebno neprijatnom za Vašington jeste činjenica da su političari koji se sada udaljavaju od Trampa upravo oni koje je njegova administracija nastojala da pridobije.

U svojoj Strategiji nacionalne bezbjednosti objavljenoj prošle godine, Bijela kuća pohvalila je „rast uticaja patriotskih evropskih partija“. U mjesecima koji su uslijedili, administracija je tu retoriku podržala javnim političkim podrškama visokog profila i diskretnim kontaktima sa pokretima koji sada procjenjuju da bi ih Tramp mogao koštati glasova.

U jednom od najzapaženijih primjera, američki potpredsjednik Džej Di Vens otputovao je u Mađarsku kako bi podržao bivšeg premijera Viktora Orbana u njegovoj izbornoj kampanji za reizbor u aprilu, rekavši da je to „ispravna stvar koju treba uraditi“.

Međutim, nakon što je Orbanova šesnaestogodišnja vladavina završena teškim izbornim porazom, većina lidera krajnje desnice koji ciljaju na najviše političke funkcije naredne godine ili preispituje svoj odnos prema Trampu, ili ga u potpunosti mijenja.

Kraj političke romanse

Promjena je posebno uočljiva u Italiji i Njemačkoj, gdje je krajnja desnica istorijski bila veoma naklonjena američkom predsjedniku Donaldu Trampu.

Đorđa Meloni bila je među prvim evropskim liderima koji su čestitali Trampu na njegovom reizboru 2024. godine. Kada je pokrenuo transatlantski trgovinski rat, brzo je pokušala da se predstavi kao mogući most između zabrinute Evrope i predsjednika koji nastupa agresivno i bez zadrške.

Njihov odnos je u početku bio veoma srdačan. Tokom sastanka u Bijeloj kući prošlog aprila, Tramp je Meloni nazvao „veoma posebnom osobom“ i prihvatio njen poziv da posjeti Rim (što se nikada nije dogodilo).

Danas je situacija potpuno drugačija. Njih dvoje javno razmjenjuju kritike nakon što je Meloni odbila da dozvoli američkim ratnim avionima, koji učestvuju u ratu protiv Irana, korišćenje italijanskih vojnih baza.

U međuvremenu, u Njemačkoj je rat sa Iranom dodatno produbio krizu povjerenja između Trampa i krajnje desnice, koja se razvijala i prije samog sukoba. Ovog proljeća lideri stranke AfD pozvali su stranačke funkcionere da smanje broj putovanja u SAD uoči važnih regionalnih izbora.

Ipak, ne preispituju svi evropski desničarski lideri javno svoj odnos sa Trampom.

Poljska desničarsko-populistička stranka Pravo i pravda i dalje njeguje bliske veze sa Trampom. Varšava, koja sljedeće godine izlazi na parlamentarne izbore, važan je politički i vojni saveznik SAD i jedan od najvećih evropskih kupaca američkog naoružanja za svoje ubrzano rastuće oružane snage.

Predsjednik Karol Navrocki, koga podržava stranka Pravo i pravda, nastoji da iskoristi svoje veze sa Trampom u političkom nadmetanju sa premijerom Donaldom Tuskom, koji obavlja najmoćniju funkciju u zemlji.

Za Pravo i pravdu „korisnije je nego rizično biti u veoma dobrim odnosima sa Donaldom Trampom iz mnogo razloga“, rekao je Vojćeh Šacki, šef političkog odjeljenja istraživačkog centra Politika insajt.

„To im daje određenu prednost u unutrašnjoj politici jer je predsjednik Poljske trenutno jedina osoba koja ima pristup Bijeloj kući“, dodao je.

Na konferenciji za novinare u Varšavi u petak, lider stranke Pravo i pravda Jaroslav Kačinjski pohvalio je „odlične odnose sa američkim predsjednikom“ Navrockog i pozdravio navodni „uspjeh“ poljske inicijative za uspostavljanje stalne američke vojne baze.

„Većina Poljaka i dalje smatra da nas prisustvo američkih vojnika u Poljskoj čini bezbjednim“, rekao je Šacki.

Prema istraživanju instituta Klaster 17, 17 odsto svih ispitanika u Poljskoj izjavilo je da je Tramp „prijatelj Evrope“ – što je najveći procenat među sedam država Evropske unije obuhvaćenih anketom.