Video
I nakon 76 godina od završetka Drugog svjetskog rata relativizuje se i negira holokaust i drugi genocidi i zločini koji su kasnije počinjeni. Netrpeljivost, ekstremizam i govor mržnje posljednjih godina su pogotovo uzeli maha zbog jačanja autoritarnih tendencija u svijetu pri čemu se koriste onlajn mediji za širenje takvih poruka.
Države nastoje da na različite načine spriječe osporavanje holokausta, genocida uopšte i podsticanje mržnje.
1. SANKCIONISANJE NEGIRANJA HOLOKAUSTA
Iako se u presudama Nirnberškog suda nacističkim liderima iz 1946. godine ne pominje termin “genocid”, Ujedinjene nacije su usvojile Rezoluciju o sprečavanju i kažnjavanju genocida 1948.
U međuvremenu, ne samo u Njemačkoj nego i u drugim zemljama, određeni krugovi su istrajavali na negiranju holokausta, pa je od sredine 1980-ih u 16 evropskih zemalja i Izraelu – to kažnjivo.
Mnoge druge zemlje, poput SAD i Velike Britanije, nemaju specifične zakone kojima se kažnjava negiranje holokausta jer smatraju da bi se time dovela u pitanje sloboda govora.
Istoričarka Debora Lipstad (Deborah Lipstadt), koju je najpoznatiji negator holokausta Dejvid (David) Irving tužio za klevetu, rekla je 2011. za RSE da ne podržava kažnjavanje onih koji dovode u pitanje najstrašniji zločin u Drugom svjetskom ratu.
“Međutim, veoma je važno ukazati da oni koji osporavaju genocid time često ne upražnjavaju svoje pravo na slobodu govora, već se radi o kodiranom govoru mržnje koji podstiče neprijateljstvo prema raznim vrstama manjina,” ističe Lipstad.
Negiranje je konstanta u svakoj priči o genocidu
U slučaju negiranja holokausta često se radi o širenju antisemitizma. Tako je bivši iranski predsjednik Mahmud Ahmadinedžad, koji se zalagao da Izrael bude “zbrisan sa mape”, isticao da je holokaust “mit”.
Međunarodni pakt o građanskim i političkim pravima iz 1966. godine obavezuje 160 zemalja potpisnica da usvoje zakone kojima se zabranjuje širenje nacionalne, vjerske ili rasne mržnje. To znači da i države koje posebno ne sankcionišu negiranje holokausta, imaju obavezu da kažnjavaju promotere govora mržnje.
Evropsko zakonodavstvo
Evropske zemlje imaju različito zakonodavstvo.
Njemačka, Austrija, Belgija, Francuska, Holandija i Rumunija zakonski sankcionišu negiranje holokausta i nacističkih zločina.
Andora, BiH, Crna Gora, Kipar, Mađarska, Latvija, Lihtenštajn, Litvanija, Luksemburg, Malta, Slovenija i Švajcarska su među zemljama koje kažnjavaju svako negiranje genocida.
Poljska, Češka, Mađarska, Estonija i Letonija, osim negiranja nacističkih zločina, inkriminiraju i komunističke zločine i javno isticanje nacističkih i sovjetskih simbola.
Rusija, sem holokausta, kažnjava i dovođenje u pitanje uloge Sovjetskog Saveza u Drugom svjetskom ratu.
Španija i Slovačka su usvojile, pa povukle zakone o sankcionisanju negiranja holokausta.
Hitlerov Mein Kampf
Primjer šarolikosti u evropskim zakonima je odnos prema zloglasnoj Hitlerovoj autobiografiji “Moja borba” (Mein Kampf).
Zvanično, ova knjiga se ne može kupiti u Njemačkoj, Mađarskoj, Izraelu, Letoniji, Norveškoj, Portugalu, Švedskoj i Švajcarskoj.
Lako je dostupna u Rusiji, Rumuniji, SAD i Velikoj Britaniji.
Njemačka
Njemačka je nakon Drugog svjetskog rata zabranila nacističku stranku. Poricanje holokausta nije privuklo pažnju šire javnosti sve do 1970-ih, jer ga je svi više propagirala krajnja desnica.
Kao odgovor, Njemačka je 1985. godine, prva u Evropi, donijela zakon kojim se zabranjuje poricanje holokausta i javno isticanje nacističkih simbola poput svastike, a predviđena je kazna zatvora i do pet godina.
Austrija
Austrija je donijela slične mjere poput Njemačke. Austrijski sud je osudio 2006. negatora holokausta britanskog istoričara Dejvida Irvinga na tri godine zatvora, koga je proterala poslije odležanih 13 mjeseci.
Poljska
Osim sankcionisanja negiranja holokausta i komunističkih zločina, Poljska je 2018. usvojila izmjene zakona kojim se može kazniti do tri godine zatvora pripisivanje poljskoj državi i narodu saučesništva ili odgovornosti za Holokaust i ratne zločine nacista u okupiranoj Poljskoj. Ovaj akt je izazvao žestoke kritike, prije svega Izraela.
Poljska se protivi terminu “poljski logori smrti” koji često koriste međunarodni mediji kao skraćenicu, a pomenuo ga je i bivši predsjednik SAD Barak Obama, kao geografsku odrednicu, podseća BBC.
Koncentracionim logorima su upravljali Njemci, ali nije jasno da li se ovim zakonom zabranjuje procesuiranje Poljaka kao individua za saradnju sa nacistima.
Posljednji u nizu sporova je poljski zakon iz avgusta ove godine kojim se otežava vraćanje imovine Jevreja koju su oduzeli nacisti ili komunistički režim.
Rusija
Prema zakonu iz 2014. negiranje holokausta i iskrivljavanje uloge Sovjetskog Saveza u Drugom svjetskom ratu je kažnjivo do pet godina zatvora.
Kritičari smatraju da se time dovodi u pitanje sloboda izražavanja.
Kremlj koristi ključnu ulogu Sovjetskog Saveza u pobjedi nad nacistima kao temelj za ujedinjenje društva za koje je predsjednik Vladimir Putin rekao da je izgubilo moralno uporište nakon raspada države 1991. godine, podsjeća Rojters.
Ruski zvaničnici su ukazivali na “avet nacističke Njemačke” tokom sukoba sa Zapadom oko Ukrajine, nazivajući svrgavanje Moskvi bliskog predsjednika Viktora Janukoviča 2014. pučem uz učešće “neonacističkih snaga”.
SAD
SAD nemaju zakone protiv govora mržnje, u tom kontekstu ni protiv negiranja holokausta, jer je Vrhovni sud u više navrata presudio da jer bi se time prekršile garancije slobode govora iz Prvog ustavnog amandmana.
Postoji nekoliko kategorija govora koje nisu zaštićene Prvim amandmanom, poput poziva na neposredno nasilje.
Kao rezultat, većina internet stranica sa neonacističkim sadržajem potiče iz Sjedinjenih Država i dostupne su svima u svijetu.
Takođe, sud u Los Anđelesu je 1981. godine formalno primio na znanje (judicial notice) da su u Aušvicu logoraši ubijani u gasnim komorama, proglasivši to pravno neospornom činjenicom.
SAD imaju drugačiji pristup u odnosu na Evropu zato što se u njima, kao i u Velikoj Britaniji, primenjuje anglosaksonsko zakonodavstvo koje se zasniva na običajnom pravu i sudskim presedanima (common law – precedent), za razliku od prava na starom kontinentu koje počiva na kodifikovanim pravilima (civil law).
Takođe, u SAD se stavlja veliki naglasak na individualne slobode.
Jedan od nakontroverznijih slučajeva bio je marš neonacista 1970-ih u čikaškom naselju Skokie, utočištu mnogih preživjelih u holokaustu. Uprkos pokušajima vlasti da zaustave marš kao uvredu i traumu za nekadašnje logoraše, savezni sudovi su dozvolili njegovo održavanje.
2. MJERE PROTIV ŠIRENJA MRŽNJE ONLAJN
Razvoj onlajn platformi je novi izazov za zakonodavce u traženju varljivog balansa između slobode izražavanja i sprečavanja govora mržnje.
Francuska
Parlament Francuske je 2020. usvojio zakon o suzbijanju mržnje na onlajn medijima, kojim se zahtjeva uklanjanje spornih sadržaja u roku od 24 časa. U suprotnom, predviđene su kazne do četiri odsto od prometa kompanijama poput Facebooka, YouTubea.
Zakon je podstakao mnoštvo polemika pa je Vrhovni sud Francuske ukinuo pojedine odredbe.
Istovremeno, prošlogodišnji vladin predlog zakona o borbi protiv ekstremizma u Francuskoj nakon nekoliko terorističkih napada islamista – takođe je izazvao oprečne reakcije.
Njemačka
Njemačka je 2017. odobrila zakon kojim se kriminalizuje govor mržnje na društvenim mrežama. Predviđena je kazna do 50 miliona eura ako nadležne kompanije ne uklone ilegalni sadržaj u roku od nedjelju dana, uključujući „lažne vijesti“.
Vlada Njemačke je kaznila Facebook 2019. sa 2 miliona eura zbog navodnog potcjenjivanja broja primljenih žalbi.
Bundestag je dodatno pooštrio propise o društvenim medijima 2020. godine, nakon tri teroristička napada u zemlji koji su izveli ekstremni desničari. Sud navodi da su napadači radikalizovani isključivo preko interneta.
SAD
U SAD-u velike tehnološke kompanije su prilično autonomne u regulisanju sadržaja na društvenim mrežama.
Odeljak 230 Zakona o pristojnosti komunikacija iz 1996. godine štiti Twitter, Facebook i druge od odgovornosti za sadržaj koji objavljuju njihovi korisnici.
Sudovi navode da postoje ograničenja, tačnije da zakon ne pruža imunitet za federalne prekršaje ili tužbe za intelektualnu svojinu.
Takođe, teroristički sadržaji i dječja pornografija su nezakoniti.
Mnoge demokrate smatraju da ovaj zakon dozvoljava tehnološkim kompanijama da izbjegavaju veći angažman na suzbijanju govora mržnje i dezinformacija na mrežama. Istovremeno, bivši predsjednik Donald Tramp i dio republikanaca tvrde da ih štiti od posljedica cenzure konzervativnih glasova.
Odluke Facebooka i Tvittera da suspenduju Trampov i hiljade drugih naloga nakon nereda na američkom Kapitolu neki su kritikovali kao gaženje slobode govora, a drugi kao premalo i prekasno.
Preporučeno
Međutim, u SAD se sve učestalije postavlja pitanje zašto su dvije privatne kompanije bile ključni donosioci odluka u ovoj i drugim situacijama.
