Video
Pokrajinski parlament Saksonije-Anhalta zahtijeva da Njemačka pod hitno prekine svaku finansijsku i vojnu pomoć Ukrajini. Parlament je tu rezoluciju usvojio na vanrednoj sjednici glasovima stranaka AfD i BSW. Obje stranke pozivaju aktuelnog pokrajinskog premijera Svena Šulcea iz redova CDU-a da se u Bundesratu, tijelu koje predstavlja 16 njemačkih saveznih pokrajina, založi za mirovne pregovore s Rusijom.
Međutim, s obzirom na to da savezne pokrajine nemaju ovlašćenja u oblasti spoljne politike, taj predlog neće imati konkretan uticaj na politiku Njemačke prema Ukrajini.
U ime Saveza za socijalnu pravdu i ekonomski razum (BSW) – stranke koja je sada po prvi put ušla u parlament Saksonije-Anhalta, koji se nalazi u glavnom gradu pokrajine Magdeburgu – poslanica Klaudija Vitig pozvala je premijera riječima: „Vaša je odgovornost da konačno iskoristite sve mogućnosti kako biste se založili za mir.“
Taj potez naišao je na oštre kritike svih ostalih stranaka. „Svako ko zahtijeva prekid vatre samo od napadnute strane, ne traži mir, već kapitulaciju“, izjavio je poslanik CDU-a Štefan Ruland. „To je zamjena uloga žrtve i počinioca.“
Vanredna sjednica održana je u jeku pregovora o formiranju nove vlade u Saksoniji-Anhaltu. Stranka Alternativa za Njemačku (AfD) ubjedljivo je pobijedila na izborima u septembru 2026. godine, osvojivši nešto manje od 44 odsto glasova. Ipak, nije osvojila apsolutnu većinu, što znači da za formiranje vlade zavisi od podrške drugih stranaka.
AfD i BSW – proruski stav im je zajednička tačka
BSW je jedina stranka spremna da vodi zvanične razgovore s AfD-om. U novoizabrani parlament ušla je s nešto više od pet odsto glasova. S obzirom na to da bezbjednosne službe u toj maloj istočnonjemačkoj pokrajini klasifikuju AfD kao „potvrđeno desničarsko ekstremističku“ stranku, sve ostale partije odbijaju da s njom sarađuju. Posmatrači zajedničku odluku stranaka AfD i BSW tumače kao nagovještaj moguće dugoročne i tješnje saradnje između te dvije partije, koje potiču iz potpuno različitih ideoloških tabora. „Ono što im je zajedničko jeste odbacivanje političke elite, stav naklonjen Putinu i kritikovanje njemačke podrške Ukrajini“, ocjenjuje za DW politikolog Armin Pfal-Traugber sa Saveznog univerziteta za primijenjene upravne nauke.
Stranka BSW osnovana je 2024. godine kao grupa koja se odvojila od stranke Levica. Osnivačica stranke Sara Vagenkneht – po kojoj je savez prvobitno i nosio ime – ranije je bila kontroverzna ikona njemačke ljevice koja se zalagala za radikalne promjene u njemačkoj ekonomskoj politici. U okviru Ljevice, ona je nekada bila najistaknutija predstavnica takozvane „Komunističke platforme“, stranačke frakcije poznate po snažnoj naklonosti prema Rusiji. Međutim, njeni društveno konzervativni zahtjevi i kritike njemačke migracione politike nailazili su na sve veće neodobravanje unutar stranke, što je na kraju dovelo do njenog odlaska i osnivanja BSW-a.
I političari AfD-a su u prošlosti više puta izražavali simpatije prema Putinovom režimu. Godine 2023. – godinu dana nakon početka ruskog agresorskog rata protiv Ukrajine – Bjern Heke, uticajni predsjednik ogranka AfD-a u saveznoj pokrajini Tiringiji, opisao je ruskog predsjednika Vladimira Putina kao „zastupnika svijeta slobodnih i suverenih država“.
Kada je riječ o pitanju moguće saradnje između AfD-a i BSW-a, veliku pažnju javnosti privukao je sastanak održan početkom oktobra 2026. godine: predstavnici te dvije stranke sastali su se u Saksoniji-Anhaltu na večeri posvećenoj izgradnji međusobnog povjerenja, a domaćin je bila jedna izdavačka kuća krajnje desnice. Za istim stolom sjedjele su i kontroverzne ličnosti kako s krajnje desnice, tako i s dogmatske ljevice. Prema njihovim sopstvenim navodima, obje strane nastojale su da u prijateljskoj atmosferi uspostave temelje za saradnju zasnovanu na povjerenju. Jirgen Elzezer, direktor i glavni urednik časopisa „Kompakt“, godinama se zalaže za takozvani „Querfront“ (savez koji prevazilazi podjelu na ljevicu i desnicu) između krajnje ljevice i krajnje desnice u borbi protiv njemačkog političkog establišmenta. On pokušava da izgradi mostove između ta dva tabora.
San o „savezu preko ideoloških linija“
Istorijski presedan za to potiče iz tridesetih godina prošlog vijeka, neposredno prije nego što su Adolf Hitler i nacionalsocijalisti došli na vlast u Njemačkoj. U to vrijeme, nacionalno-konzervativne snage nastojale su da sarađuju s političkom ljevicom kako bi obezbijedile sopstvenu većinu. Politikolog Armin Pfal-Traugber u intervjuu za DW objašnjava: „Cilj, međutim, nije bio spasavanje demokratije od nacionalsocijalista, već isključivo uspostavljanje autoritarnog državnog poretka bez njih.“ Ta ideja je propala, a uslijedili su 12 godina terora i Drugi svjetski rat.
Pfal-Traugber ne vidi saradnju između AfD-a i BSW-a kao savez koji prevazilazi ideološke podjele (takozvani „savez preko linija“): „Sumnjam da se BSW uopšte može svrstati u političku ljevicu.“ Iako osnivačica stranke Sara Vagenkneht ima ljevičarsku prošlost, taj politikolog ističe da se ona i njeni saveznici pozicioniraju kao ljevičarski orijentisani po pitanju socioekonomskih tema, ali kao desničarski kada je riječ o kulturnoj politici.
Istaknuti njemački istoričar i komentator Ilko-Saša Kovalčuk uopšte ne smatra BSW ljevičarskom strankom. On za DW kaže: „BSW nikada nije bio ljevičarska stranka, uvijek su bili reakcionarni.“
Kovalčuk i AfD i BSW vidi kao prijetnje demokratiji: „BSW i AfD su dvije strane istog novčića. Obje stranke djeluju kao portparoli Kremlja, obje teže sličnim ciljevima u unutrašnjoj politici i sličnom antidemokratskom preuređenju države ka autoritarnom modelu.“
Sve manje solidarnosti s Ukrajinom?
Preporučeno
Iako je malo vjerovatno da će rezolucija pokrajinskog parlamenta u Saksoniji-Anhaltu imati trenutni uticaj na njemačku politiku prema Ukrajini, Kovalčuk za DW upozorava na posljedice: „AfD i BSW su i dalje izolovani, ali privlače široke slojeve društva – posebno na istoku zemlje. Erozija solidarnosti s Ukrajinom će se nastaviti i uskoro će zahvatiti i veće djelove SPD-a i CDU-a“, zaključuje Kovalčuk.
