Ponovo prednjači ministar policije u Vladi Srbije Aleksandar Vulin, koji je Hrvatsku i Kosovo nazvao “braćom po oružju” i još jednom na dnevni red postavio temu ujedinjenja “srpskog sveta”.

Vulin je u pisanoj izjavi 9. maja optužio Hrvatsku da je nastala “nasilnom secesijom” i razbijanjem bivše Jugoslavije, te da je priznanjem Kosova 2008. godine “pokušala da razbije Srbiju”.

“Još uvijek čekam odgovor zašto je komadanje Srbije doprinos miru, a ujedinjenje Srba doprinos nemiru na Balkanu”, rekao je Vulin.

Ministar vanjskih i evropskih poslova Hrvatske Gordan Grlić Radman ocijenio je istog dana da Vulin “promoviše poraženu velikosrpsku politiku” i da neutemeljeno prigovara Hrvatskoj, “koja nikada nije imala aspiracije na tuđu teritoriju, niti je tražila reviziju granica”.

“Živimo u atmosferi nezavršenog rata, a nevolja je u tome što na vlasti imamo političke opcije koje su bile i devedesetih. Čak i personalno imamo iste ljude. Vulin je tada bio JUL-ovac, koja je takođe učestvovala u ratnoj priči”, rekao je za Radio Slobodna Evropa (RSE) Aleksandar Popov iz nevladinog Centra za regionalizam.

I urednik hrvatskog spoljnopolitičkog portala Euractiv Željko Trkanjec za RSE ocjenjuje da se u Beogradu gradi narativ koji podsjeća na politiku bivšeg predsjednika Srbije i SR Jugoslavije Slobodana Miloševića.

“To vidimo na nizu elemenata, uključujući i ovu zadnju Vulinovu izjavu”, rekao je Trkanjec.

Tvorac termina ‘srpski svet’

Termin “srpski svet”, Aleksandar Vulin je prvi put u politički diskurs uveo dok je bio na čelu Ministarstva odbrane, čime je izazvao uznemirenje u susjednim državama.

Tim prije što je široj javnosti poznat s početka devedesetih, kao jedan od osnivača Jugoslovenske ljevice (JUL), stranke supruge bivšeg predsjednika Srbije Mirjane Marković.

Vulin je 2000. godine osnovao Partiju demokratske ljevice, koja se dvije godine kasnije kolektivno priključila Socijalističkoj partiji Srbije (SPS), stranci koju je od Miloševića naslijedio Ivica Dačić, danas predsjednik Skupštine Srbije.

Vulin se sa SPS-om razišao 2006. godine, a dvije godine kasnije osnovao je Pokret socijalista. Od 2010. je u koaliciji sa Srpskom naprednom strankom (SNS) koju danas vodi predsjednik Srbije Aleksandar Vučić. Ova partija nastala je od Srpske radikalne stranke haškog osuđenika Vojislava Šešelja i vatrenog zagovornika “velike Srbije” tokom ratova devedestih.

Od ulaska u koaliciju sa vladajućim SNS-om, Vulin je promijenio nekoliko funkcija, a sa svake se služio jednako oštrom retorikom.

Od 2012. godine bio je direktor Kancelarije za Kosovo Vlade Srbije, ministar bez portfelja zadužen za Kosovo i ministar za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja. U Ministarstvo odbrane preselio se posle izbora 2017, a prošle godine je funkciju rotirao sa dotadašnjim ministrom policije Nebojšom Stefanovićem.

Sa tog mjesta je povodom godišnjice smrti Slobodana Miloševića 11. marta poručio da je bivši predsjednik Srbije “svojim životom i smrću, zaslužio poštovanje Srbije i Srba, ali i svih ljudi koji poštuju borce za slobodu”.

Zalagao se i za podizanje spomenika lideru Srbije koji je umro 2006. godine u pritvoru Haškog tribunala, gdje je bio optužen za ratne zločine u bivšoj Jugoslaviji.

U junu 2003. godine, Vulin je učestvovao i na protestima protiv hapšenja Veselina Šljivančanina, koji je kasnije u Hagu osuđen za ratne zločine u Hrvatskoj.

Zamjena za ‘veliku Srbiju’?

Iako je i ranije govorio o nužnosti rešavanja “srpskog nacionalnog pitanja”, termin “srpski svet” Vulin je prvi put upotrebio u septembru prošle godine.

“Vučić treba da stvara ‘srpski svet’. Beograd mora da u sebi i oko sebe okupi sve Srbe, a predsjednik Srbije je predsjednik svih Srba”, rekao je Vulin 26. septembra 2020.

Narednog dana je nešto detaljnije govorio o tome šta smatra pod pojmom “srpski svet”, aludirajući na potrebu ujedinjenja srpskog naroda u jedinstvenu državu.

“Da smo imali hrabrosti da u dvije bivše Jugoslavije nacrtamo i kažemo gdje živimo, ne bismo danas o ovome pričali”, rekao je Vulin.

Da je Aleksandar Vučić “predsjednik svih Srba” ponovio je i mjesec dana kasnije kada je kao njegov izaslanik i ministar odbrane u istočnom dijelu glavnog grada Bosne i Hercegovine 15. oktobra svečano otvarao “Trg Republike Srbije”.

Iz Vulinovog Ministarstva nisu odgovorili na dodatna pitanja RSE o tome šta ministar tačno podrazumijeva pod terminom “srpski svet”.

Srbija potencira bliske veze, uz finansiranje sredina sa srpskim stanovništvom u svim državama u okruženju. Tokom 2017. godine predsjednici Srbije Aleksandar Vučić i bh. entiteta Republike Srpske Milorad Dodik najavljivali su i Deklaraciju o opstanku srpskog naroda u regionu, čija je sudbina do danas nepoznata.

‘Non-pejperi’ i nove tenzije

Najave “ujedinjenja Srba” postale su učestalije nakon pojave “non-pejpera” (nezvanične ocjene o nekom pitanju koje se dijeli između vlada ili institucija bez navođenja izvora, pri čemu nema snagu zvaničnog dokumenta).

Komentarišući “non-pejper” koji je navodno upućen zvaničnicima Evropske unije, a koji predlaže ujedinjenje bosanskohercegovačkog entiteta Republika Srpska sa Srbijom, Vulin je za televiziju Pink 18. aprila izjavio “da mu nije jasno zašto su granice država na Balkanu nepromjenljive i zašto se srpsko nacionalno pitanje ne bi konačno riješilo tako što bi došlo do ujedinjenja Srba u jednoj državi”.

“Na ovaj način se skreće pažnja sa domaćih tema i problema. To je stari, oprobani recept koji je koristio i Milošević. Zaoštravanje odnosa sa susjedom, potpaljivanje nacionalizma i populizma je metod koji uvijek pali”, ocijenio je Aleksandar Popov iz Centra za regionalizam.

Posljedice velikosrpske ideologije devedesetih

Velikosrpskom idejom bili su prožeti glavni činioci srpske politike devedesetih, a termin “velika Srbija” je na početku ratova aktuelizovao lider Srpske radikalne stranke i kasniji haški osuđenik Vojislav Šešelj. On je u okvire “velike Srbije” predlagao uključenje većeg dijela teritorije tadašnje Jugoslavije.

Povodom kritika zbog upotrebe termina koji mnoge vraća u devedesete, Vulin je 9. aprila za televiziju Happy rekao da ga to “neće pokolebati da i dalje govori o jedinstvu srpskog naroda”.

“Svugdje gdje on živi, u Srbiji, Crnoj Gori, Republici Srpskoj. Nama je potrebno da se briga o cjelokupnom srpskom narodu vodi iz jednog centra, a to je Beograd, i ne vidim šta u tome ima sporno”, rekao je Vulin.

On je dodao da trenutne geopolitičke i međunarodne okolnosti “ne idu naruku ujedinjavanju svih prostora na kojima žive Srbi u jedinstvenu državnu zajednicu”, ali vjeruje da će se to desiti “za deset, dvadeset ili pedeset godina”.

“Mi nismo još pobrojali ni sve žrtve ratova devedesetih, niti sanirali sve te posljedice, a već sanjamo o nekim drugim ratovima jer, ko god misli da se mogu prekrajati granice bez rata, on je ili zlonamjeran ili loše misli”, poručuje Aleksandar Popov.

Šta misli predsjednik Srbije?

Povodom debata izazvanih “non-pejperima” o prekrajanju granica na Zapadnom Balkanu, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić izjavio je da Beograd “nije zainteresovan” za stvaranje “velike Srbije”.

“Velika Srbija za nas znači bolja ekonomija, više stranih direktnih investicija, više fabrika, implementacija zelene agende, bolja stopa zaposlenosti, veće plate, bolja putna i željeznička infrastruktura, to je ono za šta smo zainteresovani”, rekao je Vučić 22. aprila na konferenciji Atlantskog savjeta.

Igra dobrog i lošeg policajca – tako Aleksandar Popov tumači poruke predsjednika i ministra policije.

“Vulin daje neodmerene izjave, a onda Vučić izlazi da smiruje situaciju i da se pojavljuje u ulozi konstruktivnog mirotvorca. To je oprobana igra i za domaći teren, a kamoli za strani faktor”, rekao je Popov.

Slično ocjenjuje i urednik hrvatskog portala Euractiv Željko Trkanjec, koji Vulina označava kao “glasnogovornika” predsjednika Srbije.

“Kada on (Vučić) želi pustiti van neku od radikalnijih teza izvan svoje politike da vidi kakva će biti reakcija njegove i okolne javnosti, Vulin je uvijek tu ulogu vrlo rado igrao, posebno kad je Hrvatska u pitanju. Tako da njegovu izjavu treba gledati kroz filter upravo tog razumijevanja stvari – Vulin kao probni balon”, rekao je Trkanjec.

Kako su počela nova zaoštravanja?

Oštre riječi iz Beograda krenule su ka Zagrebu nakon što je šef hrvatske diplomatije Gordan Grlić Radman 6. maja posjetio Kosovo i najavio da će Hrvatska povećati svoj vojni kontigent u sastavu snaga Kfora.

Mediji u Srbiji prenijeli su da je hrvatski ministar u Prištini rekao da će ta država “formirati vojni kamp na Kosovu”, iako Grlić Radman nije spomenuo ništa što bi tako nešto moglo implicirati. Na ovu, pogrešno prenijetu izjavu, odmah su reagovali visoki zvaničnici Srbije.

Pored ostalih i predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, koji je 7. maja rekao novinarima da najava da će Hrvatska praviti vojnu bazu na Kosovu “blago rečeno nije izraz poštovanja prema Srbima”.

Odgovorio je predsjednik Hrvatske Zoran Milanović navodeći da povećanje broja hrvatskih vojnika na Kosovu ne predstavlja provociranje Srbije, već da je to posljedica povlačenja snaga iz Avganistana.

Bez obriza na demanti vijesti o formiranju hrvatske vojne baze na Kosovu, srpski zvaničnici nastavili su sa oštrim kritikama, pa se tako sa Vulinovom izjavom da su Hrvatska i Kosovo “braća po oružju” saglasio i predsjednik Skupštine Srbije Ivica Dačić.

Tema i u Briselu?

“Srbija je svjesna određenog međunarodnog pritiska kada je u pitanju priznanje Kosova, jer je to realnost, a onda određene frustracije želi da projektuje na Hrvatsku”, rekao je 9. maja hrvatski šef diplomatije Grlić Radman.

On je dodao da Zagreb i dalje podržava evropski put Srbije, ali i upozorio da taj put “ide preko Hrvatske”.

Zapadni Balkan jedna je od tema redovnog mjesečnog sastanka ministara spoljnih poslova Evropske unije, čija je Hrvatska članica, 10. maja u Briselu.

O pitanjima proširenja EU i Procesu stabilizacije i pridruživanja raspravljaće se i 11. maja na sastanku Vijeća za opšte poslove.

Hrvatski šef diplomatije rekao je da će Srbija biti jedna od zemalja o kojoj će službeni Zagreb na toj raspravi “morati dati neko mišljenje”.

“Ako put u Evropsku uniju vodi preko Hrvatske i njenih uslova, bolje da i ne putujemo“, odgovorio je Vulin, navodeći da Srbija nikada ne treba da bude članica EU ako je uslov za to da svojim “ćutanjem i ponižavanjem liječi hrvatske komplekse”.

Zbog uvreda na račun te države, koju nerijetko naziva “fašističkom”, Vlada Hrvatske je Vulina 2018. godine proglasila nepoželjnom osobom u toj zemlji.