Sporazum bi trajao 30 godina i mogao bi biti objavljen već u srijedu, prema riječima jednog američkog zvaničnika, koji je dodao da bi uključivao učešće američkih kompanija koje bi obezbijedile tehnologiju i stručnu pomoć za razvoj saudijskog nuklearnog programa, prenosi CNN.
Svaki dogovor kojim bi Saudijska Arabija dobila pristup nuklearnoj tehnologiji mogao bi izazvati kontroverze, kako u Sjedinjenim Američkim Državama, tako i u širem regionu Bliskog istoka, jer bi mogućnost obogaćivanja uranijuma u teoriji jednog dana mogla dovesti do stvaranja nuklearnog oružja.
Trampova administracija planira da sporazum pošalje Kongresu nakon objavljivanja. CNN je ranije izvijestio da je administracija mjesecima odlagala sporazum zbog zabrinutosti u vezi sa ratom u Iranu i mogućnošću da Kongres odbije njegovo odobrenje.
Prije nego što bi počelo obogaćivanje uranijuma, zajednički američko-saudijski tim bi ispitao da li je takav projekat opravdan i komercijalno održiv, dok bi Amerikanci izgradili postrojenje bez prenosa osjetljive tehnologije Saudijskoj Arabiji. Prema pisanju „Wall Street Journala“, koji je prvi objavio informacije o odobrenju sporazuma, Rijadu bi se u narednih deset godina zabranilo razvijanje sopstvene tehnologije obogaćivanja ili njena nabavka od drugih zemalja.
Sporazum uključuje ograničenja u pogledu vrste i obima inspekcija koje bi se mogle sprovoditi nad saudijskim nuklearnim programom, navode zvaničnici i izvori, što bi moglo izazvati sumnje i protivljenje među pojedinim američkim zakonodavcima.
Saudijska Arabija, prema riječima jednog zvaničnika, nije obavezna da potpiše standardni sporazum poznat kao Dodatni protokol Međunarodne agencije za atomsku energiju (IAEA), kao što je to 2009. godine uradila Ujedinjena Arapska Emirata kada je potpisala američki sporazum o nuklearnoj saradnji koji je sadržao takozvani „zlatni standard“.
Saudijci su se dugo protivili potpisivanju tog protokola zbog zabrinutosti da bi on, u teoriji, mogao omogućiti inspektorima ulazak u svetu Meku ili kraljevske palate.
Umjesto toga, sporazum predviđa bilateralni sporazum o zaštitnim mjerama koji po modelu liči na Dodatni protokol, ali ne sadrži odredbe koje su bile neprihvatljive Rijadu, rekao je američki zvaničnik za CNN. Uslove tog sporazuma moraće da potvrdi Odbor guvernera IAEA.
Izrael, zemlja za koju se široko vjeruje da posjeduje neprijavljeno nuklearno oružje, već dugo izražava zabrinutost zbog mogućnosti da Saudijska Arabija dobije pristup nuklearnoj tehnologiji.
Iran, glavni rival Saudijske Arabije u regionu, posjeduje zalihe obogaćenog uranijuma i obećao je da će istrajati u svom nuklearnom programu čak i nakon višemjesečnih američkih napada, tvrdeći da je program namijenjen isključivo civilnim potrebama.
Saudijski prijestolonasljednik Mohamed bin Salman obećao je da će kraljevina nastojati da razvije nuklearno oružje ukoliko Iran ikada proizvede takvo oružje.
Obogaćivanje uranijuma i prerada plutonijuma predstavljaju dva glavna puta za stvaranje materijala potrebnih za izradu nuklearnog oružja. Većina zemalja koje imaju civilne nuklearne reaktore i koriste obogaćeni uranijum ne proizvode ga same — već ga kupuju od dobavljača poput Sjedinjenih Američkih Država ili Rusije i dobijaju ga u zapečaćenim pošiljkama pod strogim međunarodnim nadzorom.
Sjedinjene Američke Države već godinama pokušavaju da postignu sporazum o civilnoj nuklearnoj saradnji sa Saudijskom Arabijom. Tokom administracije predsjednika Džoa Bajdena, takav aranžman se posmatrao kao dio šireg sporazuma o normalizaciji odnosa između Saudijske Arabije i Izraela. Međutim, ti napori su oslabili nakon terorističkih napada Hamasa 7. oktobra 2023. godine.
Preporučeno
Trampova administracija nastavila je nuklearne pregovore prošle godine.
Video