Video
Crna Gora nastavlja sa planovima da mađarskom telekomunikacionom i tehnološkom gigantu 4iG dodijeli ugovor za izgradnju centralnog državnog data centra, a Ministarstvo javne uprave potvrdilo je u četvrtak, 24. septembra, da očekuje da ugovor o izgradnji bude potpisan prije kraja 2026. godine.
Najava, koju je objavio finansijski portal Bankar, potvrđuje da Podgorica ostaje pri izboru kompanije 4iG, koja je u martu izabrana za preferiranog izvođača. Ministarstvo je saopštilo da je mađarska vlada dostavila listu kvalifikovanih kompanija, među kojima je 4iG nakon evaluacije rangiran na prvo mjesto, prenosi Hungarian Conservative.
Tačna lokacija, kapacitet i troškovi izgradnje objekta još nijesu utvrđeni, dok se očekuje da će crnogorska vlada i Ministarstvo finansija obezbijediti neophodno finansiranje.
Planirani data centar trebalo bi da objedini podatke koji se trenutno čuvaju u različitim državnim sistemima i na različitim serverima, čime bi se infrastruktura centralizovala radi efikasnijeg funkcionisanja javne uprave i bolje zaštite od sajber prijetnji. Projekat obuhvata i optičku mrežu velikog kapaciteta koja bi povezala glavne državne institucije Crne Gore sa novim data centrom.
Prema bilateralnom sporazumu, izabrana mađarska kompanija predviđena je i kao investitor/izvođač i operater objekta, koji bi trebalo da zadovoljava potrebe za data-centarskom infrastrukturom svih državnih organa.
Kako je 4iG izgradio regionalno carstvo
Investicija datira iz jula 2025. godine i dio je šireg partnerstva koje su uspostavili mađarski premijer Viktor Orban i crnogorski premijer Milojko Spajić. Pored data centra, 4iG je izabran za pregovore o programu modernizacije crnogorske tehnologije za sprovođenje zakona vrijednom 54,25 miliona eura, koji uključuje opremu za nadzor, biometrijsku identifikaciju i bezbjednost granice.
Sporazum potpisan prošlog jula sadrži i značajnu odredbu koja se odnosi na način izbora mađarskih izvođača. Član 3 omogućava Crnoj Gori da, kada je to dozvoljeno crnogorskim zakonodavstvom, angažuje kompanije identifikovane kroz istraživanje tržišta koje je dostavila mađarska vlada, bez sprovođenja javne nabavke ili otvorenog tendera. Član 4 predviđa da konačan izbor izvrši Crna Gora sa te mađarske liste.
To znači da je Orbanova vlada imala formalnu ulogu u određivanju kompanija koje su mogle da konkurišu za strateški važne ugovore u Crnoj Gori. Na kraju je izabrana kompanija 4iG. Međutim, ovaj mehanizam dobio je znatno veći značaj nakon izbora u Mađarskoj 12. aprila, kojima je okončana 16-godišnja Orbanova vladavina, dok je stranka Tisa Petera Mađara osvojila dvotrećinsku većinu u parlamentu. Nova administracija je od tada pokrenula široku reviziju transakcija zaključenih za vrijeme prethodne vlasti, uključujući nekoliko velikih sporazuma koji se odnose na 4iG.
Za vrijeme Orbana, 4iG je od IT izvođača prerastao u jednu od najvećih mađarskih telekomunikacionih i tehnoloških grupacija. Njeno širenje uključivalo je preuzimanje kompanije Digi, kao i zajedničku kupovinu kompanije Vodafone Hungary sa mađarskom državom 2023. godine, vrijednu 660 milijardi mađarskih forinti (oko 1,8 milijardi dolara). Vlada je tu transakciju proglasila strateški značajnom, čime je izuzeta od uobičajene kontrole tržišne konkurencije.
U decembru 2022. godine Orban je izričito naveo 4iG, zajedno sa kompanijama MOL i OTP Bank, kao kompanije koje njegova vlada želi da ojača i pretvori u „velike regionalne igrače”. Telekomunikacioni holding grupacije sada je u 62,1 odsto vlasništvu kompanije 4iG, dok 37,9 odsto pripada mađarskoj državi. Njen konsolidovani mađarski operater One ima približno 30 odsto aktivnih pretplatnika, što ga čini jednim od glavnih telekomunikacionih operatera u zemlji.
4iG se istovremeno proširio širom Zapadnog Balkana, preuzevši 2021. godine poslovanje Telenora u Crnoj Gori, koje je potom preimenovano u One Crna Gora. Predloženi državni data centar proširio bi postojeće prisustvo kompanije i na još jedan strateški osjetljiv sektor.
Regionalni portfolio kompanije obuhvata i velike telekomunikacione operacije u Albaniji, kao i investiciju od 114 miliona dolara u 5G mrežu u Sjevernoj Makedoniji. Grupacija se proširila i na oblast svemirskih i odbrambenih tehnologija, investirajući 100 miliona dolara u kompaniju Axiom Space sa sjedištem u Teksasu, kao i potpisivanjem sporazuma sa kompanijom SpaceX Ilona Maska u septembru o uvođenju Starlink Mobile sistema i obezbjeđivanju satelitskih komunikacija u Mađarskoj.
Nova vlada je 17. avgusta naložila sveobuhvatnu reviziju ugovora 4iG-a povezanih sa državom, kao i finansijskih aranžmana kompanije. Među transakcijama koje su predmet preispitivanja nalazi se okvirni sporazum u oblasti odbrane vrijedan više od 1,3 biliona mađarskih forinti (4,06 milijardi dolara); ugovori o satelitskim uslugama vrijedni više od 850 milijardi forinti (2,65 milijardi dolara); kao i širenje kompanije u telekomunikacionom sektoru kroz akvizicije.
Mađar je kompaniju opisao kao „skrivenu matičnu lađu” Orbanovog NER-a (Sistema nacionalne saradnje), naglašavajući njenu centralnu ulogu tokom prethodnih administracija.
Prošle sedmice, istraživački tekst koji je objavio mađarski istraživački portal Direkt36 tvrdio je da je Orban povjerio 4iG-u veliki satelitski program uprkos protivljenju unutar sopstvene administracije, čime je dodatno zaoštrena već napeta atmosfera oko kompanije. Taj portal naveo je da je analizirao ugovore vrijedne oko 2,69 milijardi dolara tokom perioda od 15 godina, kao i pitanja koja se odnose na njihove finansijske uslove.
„Nova vlada je naložila sveobuhvatnu reviziju ugovora 4iG-a povezanih sa državom.“
4iG je branio ove aranžmane, navodeći da je privatno finansiranje oslobodilo državu početnih troškova ulaganja, dok su bankarske garancije štitile javna sredstva. Kada je riječ o široj vladinoj reviziji, kompanija je saopštila da su njene transakcije bile u skladu sa mađarskim i pravom Evropske unije i obećala da će sarađivati sa istražiteljima. Kompanija je navela da će poslovanje biti nastavljeno uprkos postupcima i da joj je cilj da ispuni postojeće ugovorne obaveze.
Hungarian Conservative je kontaktirao nadležna mađarska ministarstva kako bi razjasnio da li vlada namjerava da nastavi da podržava projekat u Crnoj Gori, obezbijedi njegovo finansiranje i ispita sporazum u okviru aktuelne revizije državnih ugovora kompanije 4iG. Njihovi odgovori još nijesu stigli, a tekst će biti ažuriran nakon što odgovori budu dostavljeni.
Preporučeno
