Zato su u posljednjih nekoliko decenija brojni ljekari, naučnici i drugi stručnjaci u potrazi za alternativnim rješenjima koja bi predstavljala makar nešto manji rizik za zdravlje onih koji ne mogu da ostave duvan, ali i njihove okoline, odnosno svih onih ljudi koji su izloženi takozvanom “pasivnom pušenju”.

Dokle se u ovoj veoma važnoj misiji za očuvanje zdravlja ljudi stiglo, govori Prof. Petar M. Seferović, MD, PhD, FESC, FACC, profesor Medicinskog fakulteta u Beogradu koji je i potpredsjednik Evropskog udruženja kardiologa, predsjednik Udruženja za srčanu slabost Srbije, a od 2018. i predsjednik Evropskog udruženja za srčanu insuficijenciju (2018-2020).

Za početak, profesor Seferović priča o pušenju kao jednom od najznačajnijih faktora rizika oštećenja zdravlja.

– Utvrđivanje faktora rizika koji mogu da dovedu do pojave bolesti jedno je od najznačajnijih dostignuća savremene medicine. Od posebnog značaja su faktori rizika koji se mogu popraviti i/ili za koje postoji uspješno liječenje. Jedan od najznačajnih faktora rizika kojima je izloženo savremeno čovječanstvo je pušenje. Mnogobrojne epidemiološke studije pokazuju da pušenje dovodi do niza ozbiljnih i smrtonosnih oboljenja, kao sto su kardiovaskularne bolesti, karcinom pluća i hronična opstruktivna bolest pluća. Pušenje se takođe smatra jednom od najtežih bolesti zavisnosti, gdje su mnogobrojni terapijski pristupi doživeli neuspjeh – kaže on, piše Blic.

Kako ističe, prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije u Srbiji je 2013. prevalencija muškaraca koji su pušili iznosila 29,2%. Ova štetna navika izaziva oko 6 miliona smrtnih ishoda u cijelom svijetu, u toku jedne godine.

Strategije za smanjenje štetnosti duvana

Uprkos intenzivne kampanje kojom se predočavaju štetna djelovanja pušenja, najveći broj odraslih pušača nastavlja da puši i smatra se da će u svijetu 2025. biti više od milijardu pušača.

– Prestanak pušenja jedini je i najbolji način za smanjenje rizika kojem su pušači izloženi. Mnogobrojne naučne institucije smatraju da je prestanak pušenja zlatni standard smanjenja rizika kod ovih osoba. Odluka o prestanku pušenja teško se donosi, jer je povezana sa značajnim psihičkim stresom pušača, zavisi od njihove voljne komponente i često nije uspješna. Javne kampanje kojim se iznose argumenti o štetnosti duvana i zagovara prestanak pušenja su najpouzdaniji način djelovanja na javnost ali imaju ograničen efekat – smatra profesor Seferović.

Grijanje duvana, umjesto sagorijevanja, smanjuje njegove štetne efekte

Stručnjak objašnjava da sagorijevanje duvana započinje na temperaturi od preko 400°C, a potpuno se razvija na temperaturi od preko 600°C. Sagorijevanjem duvana nastaje dim, koji sadrži kompleksnu mješavinu od oko 6.000 hemijskih produkata, od kojih je preko 100 štetno.

– Za razliku od sagorijevanja, grijanje duvana ne stvara duvanski dim, već aerosol koji sadrži znatno manju (do 90%) koncentraciju štetnih materija – naglašava stručnjak.

Kako tvrdi, u toku posljednje dvije decenije intenzivno se razvijaju, procjenjuju i analiziraju novi proizvodi koji mogu da dovedu do smanjenja rizika pušenja.

– Kroz saradnju sa kompanijom Filip Moris i uvidom u rezultate dosadašnjih istraživanja, konstatujem da se smanjenje štetnih efekata duvana može postići ukoliko se cigarete zamijene alternativnim sistemima oslobađanja nikotina, koji griju, a ne sagorijevaju duvan. Na ovaj način se u velikoj mjeri smanjuju štetni efekati duvana, pušač zadržava senzorni osjećaj i održava se ritual pušenja – otkriva profesor Seferović i dodaje:

– Sagorijevanje duvana započinje na temperaturi od oko 400°C, a potpuno se razvija na temperaturi od preko 600°C. Ukoliko se grijanje duvana vrši na temperaturi do 400°C, dolazi do procesa evaporacije, destilacije i pirolize, kojim se stvara aerosol koji sadrzi znatno manju (oko 90%) koncentraciju štetnih materija – pojasnio je on.

Odluka FDA kojim se sistem za grijanje duvana (IQOS) svrstava u proizvode modifikovanog rizika

Profesor se osvrnuo i na činjenicu da je Američka agencija za hranu i ljekove nedavno svrstala sistem za grijanje duvana (IQOS) u proizvode modifikovanog rizika.

– Američka agencija za hranu i ljekove (FDA) je zakonodavno tijelo u SAD, koje kontroliše, reguliše i odobrava primjenu novih ljekova i proizvoda. Poznata je po rigoroznim pravilima i najvišim zahtjevima kada su u pitanju nove tehnologije i terapijski principi. FDA je 7. jula 2020. donijela odluku kojom IQOS svrstava u proizvode modifikovanog rizika, čijim korišćenjem se smanjuje izloženost štetnim efektima pušenja. Ovo je bilo revolucionarno saopštenje, jer je otvorilo novo poglavlje u borbi protiv pušenja, primjenom novog principa. U njihovom saopštenju se navodi da IQOS grije, a ne sagorijeva duvan, što značajno smanjuje broj štetnih materija u aerosolu i rizik od opasnih efekata pušenja. Naučni dokazi koji potvrđuju ovu činjenicu su jaki i nedvosmisleni, čime se otvara mogućnost da IQOS može da pomogne pušačima da smanje štetne efekte pušenja – smatra profesor Seferović, ali upozorava:

– IQOS nije namijenjen nepušačima, bivšim pušačima, mladima i onima koji žele da prestanu da puše. Ova strategija predstavlja stvarnu mogućnost za pušače da smanje štetne efekte pušenja cigareta i predstavlja realnu alterativu pušenju cigareta. FDA će pratiti dalje napretke na ovom polju i izvršiti ponovnu procjenu upotrebe IQOS-a – ističe stručnjak.

Perspektive smanjenja rizika od pušenja

Na osnovu projekcije Svjetske zdravstvene organizacije broj pušaca će u budućnosti i dalje ostati visok.

– Neophodna je intenzivna i otvorena aktivnost društva i medicinske struke, da bi se smanjio broj pušača i povećao broj onih koji prestaju da puše. Javne kampanje koje zagovaraju prestanak pušenja će biti sve češće i intezivnije, ali je pitanje njihove uspješnosti i dalje otvoreno. Proizvodi koji griju, a ne sagorijevaju duvan, značajno smanjuju broj štetnih materija u aerosolu i rizik od opasnih efekata pušenja. Ovi proizvodi će se sve više tehnološki usavršavati a njihova efikasnost će biti ispitivana novim kliničkim studijama – zaključuje profesor Petar M. Seferović.