Video
Prema preliminarnoj procjeni Evropske komisije objavljenoj 22. septembra, indikator potrošačkog povjerenja u septembru je u Evropskoj uniji pao za 0,8 procentnih poena, na -15,8, dok je u eurozoni smanjen za jedan poen, na -16,5. Komisija navodi da se povjerenje tako ponovo udaljilo od svog dugoročnog prosjeka, nakon četiri mjeseca uzastopnog poboljšanja.
Pad dolazi nakon nešto boljeg perioda. U avgustu je povjerenje potrošača u eurozoni poraslo na -15,5, dok je na nivou cijele EU indikator povećan na -15,0. Tada je izgledalo da se raspoloženje domaćinstava postepeno stabilizuje, ali je septembarski rezultat prekinuo taj niz.
GRAĐANI PONOVO OĆEKUJU RAST CIJENA
Dodatni signal dolazi iz istraživanja Evropske centralne banke (ECB). Prema anketi ECB-a, objavljenoj 18. septembra, medijalno očekivanje potrošača u eurozoni jeste da će cijene u narednih 12 mjeseci porasti 3,0 odsto, u odnosu na 2,9 odsto koliko su očekivali mjesec ranije.
Porasla su i dugoročnija očekivanja. Projekcija inflacije za tri godine povećana je sa 2,7 na 2,9 odsto, dok je očekivanje za pet godina poraslo sa 2,4 na 2,5 odsto. Reuters je, pozivajući se na rezultate istraživanja ECB-a, naveo da su očekivanja vjerovatno povezana i sa novim rastom cijena goriva usljed produbljivanja sukoba na Bliskom istoku.
To je važno za evropsku ekonomiju jer potrošačko povjerenje nije samo pokazatelj raspoloženja građana. Očekivanja domaćinstava mogu uticati na njihove odluke o potrošnji, štednji i većim kupovinama, a time i na ukupnu ekonomsku aktivnost.
Ako domaćinstva očekuju da će energija, hrana i druge osnovne potrebe biti skuplje, dio potrošača može odložiti kupovine koje nijesu neophodne i povećati štednju. Za ekonomiju koja zavisi od privatne potrošnje, takvo ponašanje može postati dodatni pritisak na rast.
ENERGIJA PONOVO POSTAJE PROBLEM ZUA EVROPSKA DOMAĆINSTVA
Upravo cijene energije predstavljaju jedan od važnih rizika za evropske potrošače. Potpredsjednik ECB-a Boris Vujčić upozorio je da bi dugotrajno visoke cijene energije mogle istovremeno povećati inflaciju i oslabiti ekonomski rast jer smanjuju raspoloživi prihod domaćinstava i njihovu potrošnju.
„Ako inflacija ostane visoka tokom jeseni i utiče na prihode domaćinstava i ponašanje potrošača, to će imati negativan uticaj i na BDP“, kazao je Vujčić Reutersu. On je upozorio i da bi hladna zima mogla dodatno povećati troškove grijanja.
Evropska ekonomija je, međutim, danas manje zavisna od prirodnog gasa nego prije četiri godine, a Vujčić ocjenjuje da je eurozona pokazala veću otpornost nego što se očekivalo. Privatna potrošnja za sada ostaje relativno stabilna, ali upravo podaci o povjerenju pokazuju da rizik od slabljenja potrošačke tražnje nije nestao.
EVROPA IZMEĐU STABILNIJEG RASTA I NERVOZNIH DOMAĆINSTAVA
Septembarski podaci zato pokazuju zanimljiv raskorak: poslovni i makroekonomski pokazatelji nijesu nužno u istom smjeru kao raspoloženje građana.
Evropska komisija je za avgust registrovala rast ekonomskog sentimenta i u EU i u eurozoni. Indikator ekonomskog sentimenta povećan je za jedan poen u EU, na 98,2, odnosno za 1,3 poena u eurozoni, na 98,4. Istovremeno je porastao i indikator očekivanja zaposlenosti.
To znači da septembarski pad povjerenja potrošača sam po sebi ne pokazuje da evropska ekonomija ulazi u recesiju. On, međutim, pokazuje da se nakon perioda poboljšanja građani ponovo suočavaju sa većom ekonomskom neizvjesnošću.
Za evropske kreatore ekonomske politike posebno je važna kombinacija dva podatka: potrošači su manje optimistični, dok njihova očekivanja buduće inflacije rastu. Ako se takav trend nastavi, domaćinstva bi mogla postati opreznija u potrošnji upravo u trenutku kada evropskoj ekonomiji treba stabilna domaća tražnja.
Preporučeno
Zbog toga će naredni mjeseci biti važni za procjenu da li je septembarski pad povjerenja samo kratkotrajna reakcija na energetske i geopolitičke šokove ili početak dužeg perioda opreza evropskih potrošača.
