Nevladine organizacije Akcija za ljudska prava (HRA), Centar za građansko obrazovanje (CGO) i ANIMA – Centar za žensko i mirovno obrazovanje te predstavnici Građanske alijanse su saopštili da je ovo 18. put da nezvanična Crna Gora odaje počast žrtvama ovog ratnog zločina, a 13. put da se godišnjica obilježava ispred zgrade policije u Herceg Novom, odakle je većina izbjeglih prinudno odvedena i izručena vojsci Srpske Republike na teritoriju Bosne i Hercegovine.
Skupu će prisustvovati članovi porodica troje stradalih, Sanina Krdžalije, Osmana Bajrovića i Suada Topalovića.
– Posebno ističemo da će nam se po prvi put ove godine pridružiti ministar unutrašnjih poslova u Vladi Crne Gore, gospodin Filip Adžić, i direktor Uprave policije, gospodin Zoran Brđanin – saopštili su iz tih NVO.
Crnogorska policija je u maju 1992. nezakonito uhapsila najmanje 66 civila, uglavnom Muslimana, starosti od 18 do 66 godina, koji su u Crnu Goru izbjegli od rata koji je već buktao u Bosni i Hercegovini, i da ih je kao taoce predala vojsci bosanskih Srba pod vođstvom Radovana Karadžića i Ratka Mladića da im posluže za razmjenu ratnih zarobljenika. O ovoj činjenici svjedoče pisana dokumenta. Svi izručeni iz Herceg Novog 27. maja 1992. su neposredno nakon toga ubijeni, dok je druga grupa 25. maja 1992. upućena u koncentracioni logor u Foču i od njih je samo nekolicina preživjela. Još uvijek nijesu pronađena tijela svih žrtava deportovanih iz Herceg Novog 27. maja 1992. godine, niti se pouzdano zna mjesto na kome su stradali.
Takođe, najmanje 33 osobe srpske nacionalnosti iz Bosne i Hercegovine su takođe uhapšene i izručene vojsci Srpske Republike (kasnije nazvana Republika Srpska) u cilju mobilizacije, a nije poznato da li je neko od njih stradao.
Žrtve ovog zločina su nesporne, Crna Gora je njihovim porodicama poslije četvorogodišnjeg suđenja na osnovu poravnanja 2008. godine platila naknadu štete zbog nezakonitog djelovanja crnogorske policije koje je dovelo do tragičnih posljedica. Da su nezakonito uhapšeni u Crnoj Gori i izručeni kao taoci utvrđeno je i pravosnažnom krivičnom presudom u Crnoj Gori, kao i presudom Haškog tribunala u predmetu Krnojelac (upravnik logora u Foči). Međutim, sporno je to što sudovi u Crnoj Gori nijesu smogli snage da prepoznaju ratni zločin i da ga kazne.
– Koliko je Crna Gora spremna da se suoči s prošlošću i zločinima počinjenim tokom rata na prostoru bivše SFRJ govore presude u slučajevima Bukovica, Deportacije, Kaluđerski laz, Morinj i nepostupanje tužilaštva povodom napada na Dubrovnik. Razlozi za nespremnost leže u neadekvatnoj primjeni domaćeg i međunarodnog krivičnog prava, koje je obavezivalo Crnu Goru u vrijeme izvršenja ovih zločina – saopšteno je iz Građanske alijanse.
Oni su podsjetili i da je jedna od obaveza Specijalnog državnog tužilaštva, a na osnovu Strategije o istraživanju ratnih zločina, bila i da izvrši provjeru ukoliko je moguće identifikovati još neke osumnjičene, uzimajući u obzir sve modele krivične odgovornosti i krivična djela.
Preporučeno
– Međutim, od njenog usvajanja pa do danas nije došlo do preduzimanja bilo kakvih koraka po pitanju ovog ratnog zločina – zaključuje se u saopštenju.
Video