Tri tivatske firme – Global Financial Solutions, Artemon i Vegaplus – dijele osoblje, adrese i telefonske brojeve sa kompanijama povezanim sa ruskom državom i kompanijom Princip Spec, beogradskim trgovcem oružjem, čime crnogorsko primorje postaje čvorište mreže koja je Kotrelu, čovjeku koji je tajno finansirao Najdžela Faraža, omogućila ulazak u svijet korporativnih finansija.

Britanski istraživački magazin Byline Times, koji se fokusira na istraživačko novinarstvo, političku odgovornost, dezinformacije, korupciju, uticaj stranih država i zloupotrebu moći, otkrio je prošle sedmice da je Kotrel, osuđeni prevarant koji je finansirao lidera britanske krajnje desničarske stranke Reform UK Najdžela Faraža, koristio lažni švajcarski identitet i falsifikovani pasoš kako bi ušao u gradski računovodstveni krug koji je kasnije toj partiji dao blagajnika Azamija, osobu koja je provjeravala donacije koje su sada predmet krivične istrage.

Byline Times je utvrdio da ista računovodstvena mreža ima niz veza koje se protežu širom Evrope i vode do ruskih oligarha, državnih preduzeća i kompanija koje su pod sankcijama SAD, Velike Britanije i EU zbog rata u Ukrajini. Analiza partnerstava ove mreže u Moskvi, registracije kompanija u Tivtu i regionalnih poslovnih evidencija pokazuje da:

Računovodstvenu grupu McMillan Woods, čiji su direktori i partneri dali Kotrelu prvi posao u londonskom poslovnom krugu dok je koristio lažni identitet, osnovao je u Velikoj Britaniji bivši savjetnik kompanije Lukoil, najveće ruske privatne naftne kompanije, koja je sada pod sankcijama. Ista firma i dalje ima aktivno prisustvo u Moskvi preko partnera koji odgovara ruskom izvršnom direktoru sa direktnim vezama sa dvojicom sankcionisanih oligarha bliskih ruskom predsjedniku Vladimiru Putinu.

Računovodstvena firma iz Tivta koja danas upravlja Kotrelovom kompanijom u Crnoj Gori dijeli vodeće zaposlene sa firmom koja je bila registrovani kontakt za srpskog trgovca oružjem koji je reklamirao oružje ruskog dizajna – uključujući raketni sistem koji je Vojska Srbije dobila od Moskve samo na osnovu zvaničnog sporazuma sa Putinom.

Isti tivatski poslovni krug koji povezuje zvaničnike Reform UK i Džordža Kotrela opslužuje kompanije u vlasništvu pojedinaca sa direktnim vezama sa ruskim državnim i državnim podržanim institucijama, u oblastima tehnologije, finansija i kulture.

Ova otkrića povezuju mrežu koja je Džordžu Kotrelu omogućila prvi ulazak u korporativne finansije sa računovodstvenim svijetom koji i dalje ima aktivne veze sa Rusijom.

Byline Times je ranije otkrio da je Kotrel, koji je 2017. osuđen na zatvorsku kaznu zbog elektronske prevare, prvi put ušao u svijet korporativnih finansija koristeći švajcarski pseudonim „Oskar“. Godine 2013. zaposlio ga je Azami u firmi Maxim, povezanoj sa McMillan Woods. Hon Kong Jong, kolega kockar koji posjeduje grupu kompanija u Tivtu sa kojima je Kotrel dijelio osoblje i korporativne savjetnike, uveo je Kotrela u tu mrežu oko 2012. godine, znajući sve vrijeme za njegov lažni identitet.

Azami je postao blagajnik Reform UK 2019. godine – u isto vrijeme kada arhivirane internet stranice pokazuju da je javno bio naveden kao partner McMillan Woods za korporativne finansije i tržišta kapitala. Na funkciji blagajnika ostao je do februara 2025. godine, ali je iznenada napustio stranku nakon što je Izborna komisija proslijedila policiji donacije od Fione Kotrel.

Azami i McMillan Woods nijesu odgovorili na zahtjeve za komentar.

Moskovske avanture McMillan Woodsa

Upravni partner McMillan Woodsa u Velikoj Britaniji i suosnivač McMillan Woods Global iz 2005. godine je Roni Silva. On je i dalje uključen u rad firme. Prije toga, Silva je bio direktor međunarodnih tržišta u KPMG-u, gdje je radio kao savjetnik za Lukoil i pomagao u uspostavljanju poslovanja te kompanije u Londonu. Lukoil je pod sankcijama Velike Britanije i SAD od oktobra 2025. godine.

Prema riječima bivšeg višeg partnera McMillan Woodsa, Silva je godinama lično poznavao Jonga prije nego što je ta firma osnovana. Jongovi advokati su negirali da je on ikada poznavao ili sreo Silvu.

Veza McMillan Woodsa sa Moskvom, međutim, nije samo istorijska. Grupa i dalje ima stalno prisustvo u Rusiji preko Vadima Vjačeslavoviča Dolgopolova, svog partnera zaduženog za Moskvu najmanje od 2019. godine. Dolgopolovljev nadređeni je ruski poslovni lider sa vezama sa dvojicom oligarha koji su pod sankcijama. Viši izvor iz McMillan Woodsa rekao je za Byline Times da sve nacionalne partnere mreže, uključujući Dolgopolova, lično provjerava njen predsjednik osnivač sa sjedištem u Maleziji, Rejmond Lju.

Dolgopolov istovremeno vodi moskovsku kancelariju Adam Global, računovodstvene mreže sa sjedištem u Dubaiju. McMillan Woods je počeo da upućuje predmete Adam Globalu 2014. godine, a formalnije globalno strateško partnerstvo sa tom firmom potpisao je 2018. godine na ceremoniji u Londonu.

U Adam Globalu, Dolgopolov radi pod nadređenim Igorom Saveljevim, ruskim direktorom za strategiju na nivou uprave te mreže.

Saveljev je ranije obavljao visoke funkcije u kompanijama koje su kontrolisala dvojica ruskih oligarha koji su sada pod zapadnim sankcijama.

Godine 2014. bio je predsjednik kompanije Aquanika, koja je tada bila u vlasništvu preko Volga Group milijardera Genadija Timčenka, jednog od najbližih Putinovih povjerenika. Timčenko je iste godine stavljen pod sankcije SAD zbog ruske aneksije Krima.

Od 2013. do 2014. godine, Saveljev je takođe vodio sektor ulja i masti u poljoprivrednom konglomeratu Rusagro, koji je tada kontrolisao milijarder Vadim Moškovič. Moškovič, tada ruski senator, prisustvovao je Putinovom sastanku u Kremlju sa vodećim biznismenima neposredno nakon invazije na Ukrajinu, a Velika Britanija i EU su ga sankcionisale 2022. godine.

Korporativna mreža Dolgopolova proteže se i izvan Rusije i Dubaija: ona dopire do kompanija povezanih sa kineskom državom koje posluju u Rusiji, uključujući Beijing Tong Ren Tang Rus, rusku filijalu farmaceutske grupe koju u krajnjoj liniji kontroliše gradska uprava Pekinga.

Dolgopolov i Adam Global nijesu odgovorili na zahtjeve za komentar.

Jedinstvena tivatska mreža

Drugačija, ali povezana struktura nalazi se iza Kotrelovog poslovnog svijeta u Crnoj Gori. Dok McMillan Woods funkcioniše kao međunarodna računovodstvena mreža, tivatske firme koje stoje iza Kotrelove kompanije čine manju mrežu korporativnih usluga: lokalne agente koji registruju kompanije, podnose njihove finansijske izvještaje, upravljaju poslovanjem, obezbjeđuju adrese i vode administraciju za klijente među kojima su sam Kotrel, Azami i još trojica visokih funkcionera Reform UK.

Global Financial Solutions (GFS), Artemon i Vegaplus predstavljaju tri čvora te mreže. Kroz kompanije kojima upravljaju, ove tri firme koordiniraju aktivnosti preko zajedničkih registrovanih adresa, zajedničkih telefonskih brojeva, preklapajućih imejl adresa i zajedničkog osoblja, dok pravno ostaju tri odvojene i zasebno vlasnički strukturirane kompanije.

Azamijeva kompanija u Crnoj Gori, Maxim Enterprises, nalazi se na istoj GFS adresi u Tivtu kao Jongova kazino grupa i kompanije koje pripadaju Kristoferu Harbornu, najvećem pojedinačnom donatoru Reform UK, Gevejnu Tauleru, bivšem šefu komunikacija stranke, i Sameu Batiju, bivšem digitalnom strategu.

Kotrelova sopstvena kompanija, Private Family Office, posluje preko druge tivatske firme, Artemon, koja dijeli vodeće osoblje sa drugom firmom, Vegaplus – računovodstvenom kompanijom koja vodi poslovanje Batijeve firme Zebra Solutions.

Kako je Byline Times ranije objavio, Nino Pantović, vlasnik GFS-a, takođe je bio povezan sa Artemonom. On je lično učestvovao u ranim danima Kotrelove crnogorske kompanije Private Family Office (PFO), jer je u oktobru 2020. godine podnio dokumentaciju kojom je direktorstvo PFO-a preneseno sa Kotrela na Sandera.

U tom periodu Kotrelovu kompaniju je i dalje vodio Artemon, računovodstvena firma iz Crne Gore osnovana 2009. godine, koja upravlja Private Family Office od njenog osnivanja u januaru 2020. godine. Njena imejl adresa i dalje se pojavljuje u javnom registru kompanije.

U međuvremenu, zaposleni u Artemonu preklapaju se sa drugom tivatskom firmom, Vegaplus. Nives Vuković, vlasnica Vegaplusa, na svom profilu je navedena kao menadžerka ljudskih resursa u Artemonu, dok se Danilo Vuković, direktor Vegaplusa, na internet stranici Artemona pojavljuje kao koordinator za usluge klijentima.

Artemonova kancelarija u Budimpešti navodi ga pod još jednom funkcijom – projektni menadžer – pored direktorske pozicije u Vegaplusu u Tivtu. Posmatrane zajedno, ove tri uloge ukazuju na visokog člana osoblja koji djeluje kroz čitavu regionalnu mrežu Artemona, a ne samo kao lokalni računovođa vezan za jednu kancelariju.

Zebra Solutions dijeli isti telefonski broj sa GFS-om, iako njeno računovodstvo vodi Vegaplus – isti obrazac preklapanja kontakt podataka koji je vidljiv i kod kompanija Hon Kong Jonga i Azamija.

Trgovac oružjem

Byline Times može potvrditi da ključni menadžer u firmama za korporativne usluge koje upravljaju tivatskim kompanijama u vlasništvu Kotrela i Samea Batija, veb administratora njegove političke konsultantske firme Geostrategy, istovremeno zastupa beogradsku odbrambenu kompaniju koja prodaje rusko oružje.

Artemonova sestrinska firma, Vegaplus, predstavlja registrovanu adresu, telefonski broj i računovodstvenu imejl adresu crnogorskog ogranka kompanije Princip Spec, srpske odbrambene firme koja plasira oružje proizvedeno u Rusiji i opremu iz sovjetskog perioda.

Dva ovlašćena predstavnika kompanije Princip Spec su Vuković, isti viši operativac Artemona i Vegaplusa opisan ranije, i Nenad Obradović, vlasnik srpske firme.

U prodajnom katalogu Princip Speca iz 2019. godine, u koji je Byline Times imao uvid, navodi se da kompaniju čine bivši rukovodioci „najvećih državnih kompanija na Balkanu“, specijalizovani za viškove iz perioda Hladnog rata i sovjetsku vojnu tehniku: tenkove, mitraljeze i raketne sisteme.

Među sistemima koje je kompanija te godine nudila bio je i 9M133 Kornet, protivtenkovska raketa ruskog dizajna. Međutim, neobično je to što Oružane snage Srbije zvanično nijesu dobile prve Kornete sve do dvije godine kasnije. Ministarstvo odbrane Srbije objavilo je isporuku u decembru 2021. godine, nakon sporazuma između predsjednika Aleksandra Vučića i Putina, nazivajući rakete „novom sposobnošću“ srpske vojske.

Privatni trgovac oružjem je, dakle, reklamirao ruski raketni sistem do kojeg, prema dostupnim informacijama, nije trebalo da ima pristup, više od dvije godine prije nego što je srpska država dobila prvu isporuku direktno iz Moskve. Rosoboronexport, ruski državni monopol koji upravlja najvećim dijelom izvoza oružja iz te zemlje i dio je državnog konglomerata Rostec, kontroliše zakoniti lanac snabdijevanja za sistem poput Korneta. Princip Spec nije odgovorio na pitanje kako je do tog sistema došao prije nego što ga je dobila Vlada Srbije.

Obrazac vlasništva povezanog sa ruskom državom

Artemon nije mala lokalna knjigovodstvena firma. Na svojoj internet stranici oglašava globalno upravljanje pravnim licima, privatno bankarstvo i upravljanje imovinom iz kancelarija širom Crne Gore, Srbije i Bosne i Hercegovine, kao i sa dodatnih adresa u Londonu, Budimpešti, Floridi i Belizeu.

Vegaplus, manja firma koja dijeli rukovodeće osoblje sa Artemonom, osnovana je 2022. godine, ali se sada nalazi u središtu liste klijenata koja obuhvata balkanskog trgovca oružjem, grupu tehnoloških, finansijskih i kulturnih projekata povezanih sa ruskom državom, kao i Batija, bivšeg digitalnog stratega Reform UK koji upravlja digitalnim prisustvom Geostrategyja, konsultantske firme Džordža Kotrela.

Kompanija Module Agency, registrovana na adresi Vegaplusa i koja koristi njegov telefonski broj i računovodstvenu imejl adresu, u potpunom je vlasništvu Pavela Čeljuskina, bivšeg šefa korisničkog iskustva u VK Pay, platnom odjeljenju ruske državne kontrolisane društvene mreže, do januara 2022. godine.

Od 2014. VK – ruska verzija Facebooka – pod kontrolom je Mail.Ru Group, internet konglomerata koji snažno podržava milijarder blizak Kremlju Aljiišer Usmanov. U decembru 2021. VK je otišao pod još direktniju državnu kontrolu, kada je prešao u ruke državnog osiguravača Sogaz, koji je djelimično u vlasništvu dugogodišnjeg Putinovog saveznika. Time su državne strukture preuzele kontrolu nad internet grupom sa Gazprom Mediom i kompanijom povezanom sa Rostekom.

Indapp koristi računovodstvenu imejl adresu Vegaplusa, iako ima zasebnu adresu i telefonski broj. Vlasnik kompanije je Pavel Alimov, koji je na internetu naveo da je bivši analitičar na programu Praktikum pri Moskovskoj školi menadžmenta Skolkovo. U objavljenim projektima ove kompanije navode se Gazprom Neft, Gazprombank, Rosatom, Rosnano i gradska uprava Moskve među organizacijama sa kojima su njeni programi sarađivali – isti državno povezani krug kao i kod ostatka ove mreže.

GLS, takođe registrovan na adresi Vegaplusa i sa istim telefonskim brojem i računovodstvenom imejl adresom, u vlasništvu je Aleksandra Golovina, koji vodi i crnogorski fotografski studio A3Studio. Javni profili pod njegovim imenom navode obrazovanje na Državnom institutu kulture u Orjolu, saveznoj ustanovi čija internet stranica navodi Ministarstvo kulture Rusije kao osnivača.

Produkcija koju potpisuje A3Studio prepoznata je na festivalu omladinskog filma Light to the World 2023. godine, koji se održava uz podršku Ministarstva kulture Rusije i među osnivačima navodi Ribinsku eparhiju Ruske pravoslavne crkve.

Kotrelovi advokati rekli su za Byline Times:

„Naš klijent razumije da je Artemon jedan od najvećih i najkorišćenijih pružalaca usluga korporativnog servisa u Crnoj Gori i zato nije ništa neobično što je Private Family Office koristio Artemon u tom svojstvu. Koliko je našem klijentu poznato, on ne poznaje nijednog direktora niti višeg zaposlenog Artemona, niti zna kakvu povezanost oni mogu ili ne moraju imati sa drugim kompanijama. Naš klijent nikada nije čuo za Vegaplus. On nema nikakva saznanja o toj kompaniji, njenim navodnim klijentima niti njihovim navodnim aktivnostima“.

Dodali su da nije „relevantno“ za Kotrela ako firma za korporativne usluge koja upravlja njegovom kompanijom dijeli osoblje koje radi sa klijentima povezanim sa ruskom državom, te su „kategorički odbacili“ ideju da je „bilo koja kompanija našeg klijenta dio, ili je ikada bila dio, neke ‘mreže’ uključene u ‘pranje novca’ ili štetan ‘strani uticaj’“.

Poznati rizik

Ipak, ništa od ovoga ne dešava se u vakuumu. Crna Gora i Srbija nalaze se u središtu onoga što istražitelji često opisuju kao jednu od najslabijih tačaka Evrope kada je riječ o nezakonitim finansijskim tokovima.

Global Initiative Against Transnational Organised Crime dokumentovala je način na koji ruski novac prolazi kroz Zapadni Balkan koristeći upravo ovakvu infrastrukturu: profesionalce koji otvaraju račune, osnivaju kompanije i stvaraju vlasničke strukture dovoljno neprozirne da otežaju utvrđivanje stvarnih vlasnika.

Istraživači regionalnu sivu ekonomiju nazivaju ruskim „ulazom“ od 2014. godine, a situacija se dodatno pogoršala nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine zbog novog priliva ruskog novca i državljana u objema zemljama.

Mađarska, gdje Artemon takođe ima kancelariju, ima sopstveni program boravišta za investitore, koji je Evropska komisija posebno označila kao rizičan iz istih razloga: pranje novca, poreske prevare i slabu provjeru porijekla imovine podnosilaca zahtjeva. Male firme za korporativne usluge koje posluju upravo u ovim jurisdikcijama, prema ocjeni zvaničnih i nezavisnih istraživača, predstavljaju poznati kanal za takve tokove.

Na pitanje o širem obrascu zajedničkih savjetnika koji se pojavljuju kroz Kotrelove kompanije u Crnoj Gori, njegovi advokati su rekli da je „potpuno uobičajeno da pojedinci i organizacije koriste iste savjetnike“ u gradu veličine Tivta. Advokati Hon Kong Jonga rekli su da zajednički pružaoci usluga „sami po sebi“ ne dokazuju poslovni odnos niti nezakonito postupanje.

Ipak, ovakve netransparentne strukture kompanija u ovom dijelu Evrope predstavljaju prepoznat rizik, a bezbjednosne službe su ih više puta označavale kao kanal za pranje novca i operacije uticaja povezane sa Rusijom i Kinom. Prema tvrdnjama njegovih advokata, to je rizik koji Kotrela ne zabrinjava.

Šest godina su blagajnik Reform UK, najveći donator stranke, bivši šef komunikacija i bivši digitalni strateg koristili korporativnu infrastrukturu koja je veoma podložna ruskom uticaju, dok je istovremeno bila isprepletena sa infrastrukturom Džordža Kotrela – tajnog kriminalnog finansijera stranke.

U međuvremenu, Reform UK je više puta odbio da odgovori na pitanja Byline Timesa o ovim aktivnostima.

Autor je Nafiz Ahmed, šef istraživačkog odjeljenja u Byline Timesu