Mitropolija crnogorsko primorska (MCP) Srpske pravoslavne crkve (SPC), njen poglavar mitropolit Amfilohije i organizacije povezane sa njima, očigledno su otporne na krivične prijave – u tolikoj mjeri da se treba zapitati da li za njih važe zakoni države Crne Gore. Protiv njih je u posljednjih 15 mjeseci Crnogorski pokret (CP), organizacija bliska Crnogorskoj pravoslavnoj crkvi (CPC), podnijela 14 krivičnih prijava i pritužbi, a svaka je odbačena kao neosnovana.

CP je podnosio krivične prijave protiv mitropolita Amfilohija, MCP i povezanih organizacija za uvrede, govor mržnje, širenje rasne, vjerske i nacionalne netolerancije, devastaciju kulturnih dobara, nelegalan upis imovine… Sve te prijave su redom bile odbijane zbog “nedostatka dokaza”.

Da li su stvarno te tužbe neosnovane, ili je država jednostavno digla ruke od Amfilohija i organizacija koje su sa njim povezane, pa im se, iz straha od reakcije javnosti, dozvoljava da šire govor mržnje, dograđuju vjekovima stare manastire, devastiraju groblja, prisvajaju zemlju…

Standardu su iz CP dostavili sve krivične prijave koje su u posljednih 15 mjeseci podnosili protiv mitropolita Amfilohija i sa njim povezanih organizacija. Ovom prilikom te prijave prenosimo u sažetom obliku, pa sami prosudite da li se radi o nedostatku argumenata, ili o nemoći države da se suoči sa ovim problemom koji traje već godinama.

Govor mržnje kao “dobar dan”

Najskorija krivična prijava, koju je CP podnio je ona od 9. januara ove godine Osnovnom tužilaštvu u Podgorici protiv mitropolita Amfilohija, jer je, kako su naveli, 7. januara, izjavom tokom Božićne liturgije u sabornoj crkvi Hrisovog Vaskresenja u Podgorici, počinio krivično djelo “povrede ugleda naroda i drugih manjinskih zajednica, u sticaju s krivičnim djelom izazivanja nacionalne i vjerske mržnje”.

Mitropollit SPC je tom prilikom, između ostalog poručio da vlast treba da bude “stid i sram što danas izmišlja nekakvu svoju autofekalnu crkvu”.

To je samo jedna od više krivičnih prijava koje je CP podnio protiv Amfilohija zbog govora mržnje i vrijeđanja. Iz te organizacije 6. avgusta prošle godine podnijeli su krivičnu prijavu Osnovnom državnom tužilaštvu protiv Amfilohija, za povredu ugleda jer je u intervjuu dnevnim novinama “Vijesti” o Crnogorskoj crkvi kazao da je to “sekta koja se rodila iz zelenaško-udbaških i četničko-partizanskih podjela, a ne iz pameti”. Amfilohije je tada kazao da “Crnogorsku crkvu stvara isti fašistički duh koji je stvorio i takozvanu pravoslavnu crkvu Hrvatsku”.

Osnovno državno tužilaštvo odbacilo je tu tužbu, pa je CP 26. oktobra prošle godine podnio pritužbu na tu odluku Višem državnom tužilaštvu, ali je i ta prijava odbijena.

“Crnogorci volovi”

Jedna od tužbi koja je izazala najviše pažnje javnosti je ona kada je Amfilohije uporedio Crnogorce sa volovima.

”Ima dosta Crnogoraca koji misle da su Crnogorci samo zato što su rođeni u Crnoj Gori. Kakvi su to Crnogorci. A ovi misle da su Crnogorci samo zato što su se, kao i volovi, rodili u Crnoj Gori. Nijesu to Crnogorci”, kazao je mitropolit na praznik proroka Mojsija Bogovidca, 17. septembra 2017. godine, prilikom liturgije u Cetinjskom manastiru.

Crnogorski pokret je 25. septembra 2017. godine podnio, zbog ovih uvreda, krivičnu prijavu Osnovnom državnom tužilaštvu u Podgorici protiv Amfilohija. Taj predmet je, međutim, proslijeđen na dalje postupanje Osnovnom državnom tužilaštvu na Cetinju, koje je 5. aprila prošle godine odbacilo prijavu kao neosnovanu.

CP je 18. aprila prošle godine uložio pritužbu na Rješenje ODT-a sa Cetinja, ali ni to nije dovelo do daljeg postupanja državnih organa.

Podgorička skupština

Osim protiv mitropolita SPC Amfilohija Crnogorski pokret podnosio je i krivične prijave protiv sveštenstva SPC, organizacija i ličnosti bliskih toj crkvi.

Tako su 19. novembra 2018. podnijeli krivične prijave Vrhovnom državnom tužilaštvu protiv protojereja SPC Momčila Krivokapića iz Kotora, istoričara Čedomira Antića iz Beograda i istoričara Aleksandra Rakovića iz Beograda zbog, kako su naveli u prijavi, krivičnih djela protiv ustavnoga uređenja i bezbijednosti Crne Gore i krivičnoga djela izazivanja nacionalne, rasne i vjerske mržnje.

Sa proslave Podgoričke skupštine u Budvi

U obrazvloženju tužbe se navodi da su imenovani 7. novembra učestvovali na proslavi stogodišnjice Podgoričke skupštine, pod motom „Pokoljenja djela sude“, održanom u sali Mediteranskog sportskog centra u Budvi, u organizaciji NVO-e „Srpski narod Boke“.

Protojerej Srpske pravoslavne crkve Momčilo Krivokapić tada je izjavio: ” Od reda ljudi ne znaju da Boka nikada nije bila Crna Gora, a da su Grbalj, Budva, Maine, Brajići, Bečići i Paštrovići Boka Kotorska. Boka se ujedinila sa Srbijom direktno, a ne preko podgoričke skupštine“. Istoričar iz Beograda Čedomir Antić, okupljenima se obratio preko video linka i izjavio: “Oni nijesu uspjeli ni u čemu drugome, osim da budu privezak i sluge moćnih i silnih na ovom svijetu“.

Istoričar Aleksandar Raković iz Beograda, takođe se obratio okupljenima preko video linka i izjavio:

“Mi smo kao narod pregurali, u bilo kojoj srpskoj zemlji, okupacije koje su trajale predugo i okupacije koje su trajale kratko. I ovaj pokušaj okupacije identiteta u Crnoj Gori i srpske Crne Gore neće biti večan. Moja osnovna poruka je – ujedinićemo srpske zemlje i oslobodićemo srpsko more”.

Ovakvim izjavama, kako su naveli iz CP, pozivali su na dovođenje Crne Gore u položaj potčinjenosti i zavisnosti prema Srbiji, podsticali su na protivustavno otcjepljenje Boke, kao dijela crnogorske teritorije, i njeno pripajanje, u ovom slučaju Srbiji. Ni ova prijava nikad nije dobila epilog na sudu.

Bilbordi i parastos Draži Mihailoviću

CP je 23. oktobra prošle godine, podnio krivičnu prijavu protiv N.N lica potpisanih kao “Srpski narod Boke”, organizacije bliske SPC, zbog krivičnoga djela izazivanja nacionalne, rasne i vjerske mržnje. U prijavi se navodi da su oni pozivali na nacionalnu, rasnu i vjersku mržnju postavljanjem bilborda pod sloganom „Pokoljenja djela sude 1918- 2018.“ kojim se poziva na proslavu stogodišnjice Podgoričke skupštine.

Vrhovnom državnom tužilaštvu podnijeli su krivičnu prijavu 16. jula protiv NVO “Srpski soko” iz Herceg Novoga zbog krivičnoga djela izazivanja nacionalne, rasne i vjerske mržnje, jer su u crkvi Svetoga Nikole u Žlijebima, organizovali parastos Dragoljubu Draži Mihailoviću, “vrhovnome komdantu četničkih jedinica, i saradniku fašističkih sila Trojnoga pakta, koji je tokom Drugoga svjetskoga rata utvrđivao okupacioni poredak”.

Prisvajanje imovine

Osim prijava za govor mržnje i širenje vjerske i nacionalne netolerancije, CP je podnosio prijave protiv Srpske crkve i državnih službenika zbog zloupotrebe položaja i prisvajanja imovine.

Tako je CP prošle godine u više navrata podnio krivičnu prijavu VDT-u, Osnovnom državnom tužilaštvu u Ulcinju i Višem državnom tužilaštvu prtoviv NN lica, službenih lica u državnoj administraciji zbog zloupotrebe povjerenja i službenih lica u Upravi za  nekretnine Ulcinj, zbog krivičnog djela zloupotrebe službenog položaja.

“Uvidom u katastar nepokretnosti za opštinu Ulcinj utvrdili smo da je na državnom zemljištu na Meterizima, inače, memorijalnome kompleksu, u čijem se zahvatu nalazi crkva Svetoga Nikolaja s maslinjakom. zloupotrebom povjerenja koju je izvršila državana administracija, dozvoljeno Srpskoj pravoslavnoj crkvenoj opštini Ulcinj – Mitropolije crnogorsko-primorske kao dijela Srpske Pravoslavne Crkve, da gradi svetosavsku dvoranu. Crkva je sagrađena 1880. godine, u čast oslobođenja Ulcinja od turske okupacije i pripada državi. Srpska pravoslavna crkva, parohija ulcinjska, vrši protivzakonite građevinske intervencije na zakonom zaštićenome memorijalnome kompleksu, u čijem se zahvatu nalazi crkva Svetoga Nikolaja s maslinjakom, u Ulcinju, na Meterizima. Crkva je sagrađena 1880. godine, u čast oslobođenja Ulcinja od turske okupacije”, naveli su u prijavi koja je takođe odbačena.

Devastacija kulturnih dobara

Protiv opštine Budva podnijeli su krivičnu prijavu Višem državnom tužilaštvu zbog, kako su naveli, “namjere da se obnovi spomen-obilježje kralju Petru Karađorđeviću i obnove spomen-obilježja srpskoj okupacionoj vojsci”, što, kako su obrazložili, član 10, stavovi 1 i 7, Zakona o spomen-obilježjima zabranjuje, a u vezi sa krivičnim djelom izazivanja nacionalne mržnje iz člana 370 stav 1 KZ Crne Gore.

Objekat u dvorištu manastira Dajbabe

Osnovnom državnom tužilaštvu u Kotoru 7. maja 2018. godine podnijeli su krivičnu prijavu protiv MCP zbog krivičnog djela zloupotrebe službenoga položja i devastacije, prisvajanja kultrunoga dobra i nesavjesne gradnje.

Uvidom u katastar nepokretnosti za opštinu Budva utvrdili su, kako su naveli, da su manastir “Stanjevići” i groblje, suprotno zakonskim odredbama, upisani na Mitropoliju crnogorsko-primorsku kao dio Srpske pravoslavne crkve.

Još jedna prijava vezana za devastaciju kulturnih dobara je ona podnijeta 14. septembra, 2018. godine Višem državnom tužilaštvu protiv MCP. Srpska pravoslavna crkva, kako su naveli u prijavi, namjerno devastira zaštićeni arheološki lokalitet, manastirski kompleks sa crkvom Svetog Arhanđela Mihaila i crkvom Svete Trojice na prevlaci kod Tivrta, kulturno dobro, koje je kao takvo upisano u registar spomenika kulture.

Crnogorski pokret podnio je 18. maj 2018. Osnovnom državnom tužilaštvu krivičnu prijavu protiv SPC zbog manastira Dajbabe. Kako su naveli, na osnovu dokumentacije iz katastra nepokretnosti za opštinu Podgorica, utvrđeno je da je Manastir Dajbabe, suprotno zakonskim odredbama, upisan na Mitropoliju crnogorsko-primorsku koja bez dozvole Zavoda za zaštitu spomenika kulture gradi objekat koji gabaritima, oblikom i namjenom, narušava spomeničke vrijednosti Manastira Dajbabe, i nije primjeren ovome podneblju.

I na kraju treba opet podsjetiti da su sve pomenute prijave ekspresno odbijene.

Balša Knežević