Predsjednik Opštine Bar Dušan Raičević u razgovoru za Standard, u okviru serijala o tome šta građani konkretno dobijaju ulaskom Crne Gore u Evropsku uniju, poručuje da povjerenje u EU ne nastaje iz deklaracija, već iz vidljivih rezultata.

Za Raičevića, Bar već sada mora da se priprema za evropsko tržište, evropska pravila i evropske standarde, od Luke Bar, preko digitalizacije lokalne uprave, do zaštite prostora, otpada, otpadnih voda, Starog Bara i podrške mladima.

EVROPSKI PUT SE VIDI U ULICI, ŠALTERU I KVALITETU ŽIVOTA

STANDARD: Kada građaninu Bara kažete da Crna Gora ide ka Evropskoj uniji, šta on konkretno treba da dobije: bržu administraciju, čistije naselje, bolju infrastrukturu, više posla ili nešto peto? Šta je prvo što bi u Baru moralo da se promijeni?

RAIČEVIĆ: Građani povjerenje prema Evropskoj uniji ne grade samo na osnovu strateških dokumenata, deklaracija i velikih političkih poruka. Oni ga grade na osnovu vidljivih rezultata. Na osnovu boljeg kvaliteta života, uređenijih javnih prostora, dostupnijih usluga i efikasnije administracije, većih šansi za mlade, snažnije podrške ranjivim kategorijama, odgovornijeg odnosa prema prirodi, kulturnoj baštini i zajednici u kojoj živimo.

Zato je naš zajednički zadatak da evropske politike prevedemo na jezik svakodnevnog života građana. Da pokažemo da evropski put nije samo proces pregovora, već proces promjene društva nabolje. Da svaka evropska vrijednost dobije svoju konkretnu potvrdu u lokalnoj zajednici, kroz projekte, javne politike, transparentan rad i odgovorno upravljanje. Dakle, ukupno bolji kvalitet života, a ja vjerujem da mi u Baru tome svjedočimo iz godine u godinu.

Opština Bar je upravo na tom tragu prethodnih godina uspješno sarađivala sa Evropskom unijom kroz više od deset evropskih projekata u oblastima održivog razvoja, socijalne inkluzije, zaštite kulturne i prirodne baštine, zelenih politika i urbane mobilnosti, vrijednih više od dva miliona eura. Ti projekti nijesu samo finansijski pokazatelji, već dokaz da lokalne samouprave imaju znanje, energiju i kapacitet da budu važni nosioci evropske transformacije Crne Gore. Prioritet ostaje i modernizacija administracije, elektronski dostupne usluge, smart city Bar kao pametan grad koji ulaže u savremene tehnologije, IT i AI, a sve opet u cilju olakšanja svakodnevnog života.

LUKA BAR JE ŽILA KUCAVICA RAZVOJA, ALI EU DONOSI I ŠANSU I KONKURENCIJU

STANDARD: Bar je grad luke, turizma, saobraćaja i velikih infrastrukturnih očekivanja. Šta bi ulazak u EU konkretno značio za Luku Bar i za ljude koji od nje žive – nova radna mjesta, veći promet, stroža pravila ili veće investicije?

RAIČEVIĆ: Bar je grad velikih potencijala i vjerujem da smo srećni što smo dobar dio njih uspjeli da očuvamo uprkos nekoliko investicionih talasa koji su zahvatili kompletno primorje. Jedan od potencijala jeste upravo i Luka Bar. Uvijek naglašavam da je jedinstvena Luka Bar žila kucavica razvoja Bara, te da država mora uložiti mnogo više pažnje u njen razvoj i konkurentnost.

Ulaskom u EU i Luka Bar će postati dio zajedničkog tržišta sa svim državama članicama EU. To može biti inicijalna kapisla ubrzanog razvoja, većeg prometa i lakšeg poslovanja pod jednakim uslovima širom Mediterana i Evrope. Ali isto tako, konkurencija će biti značajno veća, što je opasnost za male luke, ali i što će zahtijevati stalno unapređenje kvaliteta rada i ponude, što opet uz dobru strategiju upravljanja može da bude velika šansa za Luku.

Dakle, sve je do nas i kako ćemo, odnosno kako će država kao većinski vlasnik, u periodu do ulaska u EU pripremiti Luku za ulazak na veliko tržište. Kapaciteti koji su nam na raspolaganju su neupitni, ostaje pitanje samo ljudskih kapaciteta i spremnosti na naporan rad.

GRAĐANI NE MJERE EVROPU POGLAVLJIMA, NEGO TIME DA LI MJESECIMA ČEKAJU RJEŠENJE

STANDARD: Građani često evropski put ne mjere poglavljima, nego time da li čekaju mjesecima na dozvolu, priključak, rješenje ili odgovor opštine. Može li Bar u EU ući sa sporom administracijom i koliko digitalizacija zaista može da promijeni odnos opštine prema građaninu?

RAIČEVIĆ: Upravo to i jeste evropski put. Građani vrlo mudro i pronicljivo prate procese i varaju se oni koji misle da jeftinom demagogijom mogu da obmanjuju javnost. Na posljetku, sve se to vrlo jasno osjeća ili ne osjeća u svakodnevnom životu. U tom procesu dostizanja EU standarda uloge lokalnih uprava, kao nekoga ko je najbliži građanima u svakodnevnim poslovima, su ključne.

Najveća prepreka jesu zastarjela zakonska rješenja koja često usporavaju rad Opštine, rješavanje problema, investicije i slično, a često i nedoraslost i sporost centralnih vlasti, te nejasno delegirane nadležnosti i obaveze.

Uprkos svemu tome, Opština Bar rangirana je među tri najtransparentnije uprave u državi, a takođe posjeduje prestižni BFC SEE sertifikat, čime je zvanično potvrđeno da lokalna samouprava ispunjava visoke standarde transparentnosti i pruža izuzetno povoljno poslovno okruženje za investicije.

Istovremeno, naročito koristeći mehanizme projektne podrške EU, pokušavamo da dodatno digitalizujemo što više usluga za građane. Barska lokalna uprava je u tom segmentu ostvarila značajan napredak uvođenjem online servisa koji obuhvataju e-plaćanje poreza, lokalnih taksi i naknada, kao i pokretanje sopstvenog GIS sistema sa podacima o zemljišnim parcelama, objektima i infrastrukturi kroz Geoportal Opštine Bar.

EVROPSKA DESTINACIJA NIJE SAMO PLAŽA, VEĆ KANALIZACIJA, SAOBRAĆAJ, BUKA I PROSTOR

STANDARD: Bar je turistički grad, ali se turizam sve više mjeri čistoćom, uređenjem prostora, plažama, kanalizacijom, saobraćajem i bukom. Koji su standardi koje Bar mora da dostigne da bi bio evropska destinacija, a ne samo grad na evropskom putu?

RAIČEVIĆ: Bar je decenijama prepoznat kao čist grad, a takav je i danas kada govorimo o komunalnom uređenju grada. Međutim, u pravu ste, posao se ne završava samo na uklanjanju otpada. Veliki posao lokalne uprave je upravo izgradnja kanalizacione mreže, borba protiv zagađenja bukom, što naša Komunalna policija i inspekcija efikasno prate, ali i širenje saobraćajne infrastrukture.

Bar mora da izgradi bulevarske saobraćajnice od Sutomora do Šušanja, kao i na drugom kraju grada, od Čeluge do skretanja na put R29 kod tunela Ćafe. Mi smo pokrenuli taj posao, u toku je izrada projektne dokumentacije, nakon čega će se stvoriti uslovi da se i krene u izvođenje takvog projekta. Do tada, pokušavamo da otvaranjem novih lokalnih putnih pravaca, projektovanjem pothodnika i slično relaksiramo saobraćaj, što smo u dobroj mjeri i učinili na udarnim tačkama u gradu.

Isto tako, kada su u pitanju plaže, sve primorske opštine, pa i Opština Bar, tražile su izmjene zakona koji bi teritoriju morskog dobra, odnosno plaže, vratio u nadležnost opštinama, jer nažalost mi kao lokalna zajednica ne upravljamo sopstvenom obalom, što je izvor mnogih problema na koje nam zakon ne dozvoljava da utičemo.

Sve to, i još niz izazova, mora se sistemski urediti u godinama prije punopravnog članstva u EU, ne samo zbog ispunjavanja uslova, već i zbog realnog unapređenja kvaliteta života ljudi.

Nije lako upravljati prostorom, a istovremeno razvijati i čuvati prirodno okruženje. Pogotovo kada se preklapaju nadležnosti države i lokalne samouprave, kao i interes za brojna ulaganja u sve atraktivniju destinaciju. Ipak, mislim da se Opština Bar za sada veoma uspješno nosi sa tim, po čemu je prepoznatljiva u Crnoj Gori. Imamo široke bulevare i javna šetališta, puno zelenih površina, prirodnu i ambijentalnu obalu bez mnogo urbanih intervencija.

MOŽURA JE PRIMJER KAKO OTPAD MOŽE POSTATI ENERGIJA, A NE SAMO PROBLEM

STANDARD: Jedna od ključnih evropskih tema je ekologija. Šta građanin Bara konkretno dobija ako se evropska pravila za otpad, otpadne vode, obalu i zaštitu prostora počnu stvarno primjenjivati – i gdje je Bar danas najtanji?

RAIČEVIĆ: Bar dobija mnogo i mi smo toga svjesni. Naporno radimo i već implementiramo takve standarde gdje god možemo. Možda najbolji primjer na koji smo izuzetno ponosni jeste prva elektrana na deponijski gas u regionu, ekološki projekat na deponiji komunalnog otpada “Možura”, koji donosi smanjenje emisija i uticaja deponije na okolinu, bolju kontrolu deponijskog gasa i dodatnu lokalnu proizvodnju električne energije. Takva elektrana može proizvoditi struju za čak 400 domaćinstava, učiniti deponiju energetski održivom, a sve to koristeći prirodni gas koji nastaje dekompozicijom otpada koji je do sada bio potpuno neiskorišten.

„Možura“ je regionalni centar crnogorskog primorja za upravljanje otpadom i ima ključnu ulogu u funkcionisanju sistema zaštite životne sredine u ovom dijelu države. Njeno proširenje nije važno samo zbog obezbjeđivanja dodatnog prostora za odlaganje otpada, već i zbog prelaska na savremeniji, održiviji i evropski usklađen sistem upravljanja otpadom.

U skladu sa smjernicama iz Poglavlja 27, otpad više neće biti moguće tretirati isključivo kao materijal koji se odlaže. Biće neophodno obezbijediti njegovu obradu, selekciju, reciklažu i ponovnu upotrebu, kako bi se zadovoljili kriterijumi koji se odnose na procenat reciklaže i smanjenje količina otpada koje završavaju na deponiji.

Projekat proširenja kapaciteta Regionalnog centra za upravljanje otpadom „Možura“ realizuje se u saradnji sa Evropskom bankom za obnovu i razvoj, koja je kroz grant obezbijedila konsultantsku podršku za pripremu tehničke dokumentacije i davanje stručnih smjernica za druge važne projekte „Možure“. Ti projekti se, između ostalog, odnose na izgradnju centra za reciklažu i kompostiranje, kao i sistema za tretman procjednih voda.

Svi projekti koje „Možura“ bude realizovala biće usklađeni sa evropskim standardima, pravilima i legislativom u oblasti zaštite životne sredine i upravljanja otpadom. Vrijednost EBRD granta iznosi 480.000 eura, dok je važnost projekta prepoznata i kroz kapitalni budžet Crne Gore za 2026. godinu.

Slične projekte potrebno je sprovesti u oblasti upravljanja otpadnim vodama, što je možda i najveći izazov Opštine Bar usljed razuđenosti same teritorije i geografskog položaja.

Takođe, ozbiljan problem primorja su i ekstremni vremenski uslovi, poput poplava, požara i vrućina, pa radimo i na tome. Opština Bar implementirala je savremeni sistem rane detekcije požara koji nam omogućava da urgentno reagujemo prije nego što vatra zahvati ozbiljna područja i na taj način sačuvamo životnu sredinu, ali i bezbjednost građana. Takođe, sprovodimo i godišnje akcije pošumljavanja, jačanja zemljišta i uticaja na smanjenje temperatura većim brojem zelenih površina.

BAR MORA BITI GRAD U KOJI SE DOLAZI I OSTAJE

STANDARD: Mladi iz Bara često lakše vide budućnost van Crne Gore nego u svom gradu. Šta EU može da promijeni u tom smislu: više fondova za biznis, bolju povezanost, nove investicije ili obrazovanje koje vodi do posla?

RAIČEVIĆ: Grad Bar vidim kao mjesto za život, u svakom smislu. Grad u koji će ljudi dolaziti i ostajati živjeti. Da bih to osigurao, vidim Bar kao grad poželjan za investicije, bez poslovnih barijera, otvoren za freelancere, strane kompanije, posebno u oblasti IT-a i vještačke inteligencije.

Bar mora biti bogat grad kroz raznolikost svojih ljudi, ali i turizam kao ključnu granu razvoja, sa svim prirodnim ljepotama koje posjeduje. Pored toga, vidim Bar kao grad razvoja zelene ekonomije, ekoturizma i obnovljivih izvora energije, sa ogromnim brojem sunčanih dana i potencijalom vjetra zbog planinskog zaleđa.

Sve to privlači i mlade ljude, mlade porodice, naše i strane državljane, a mi im kao lokalna uprava u tome pomažemo. Preko dva miliona eura uložili smo kroz nepovratna grant sredstva u razvoj preduzetništva u proteklom četvorogodištu i pomogli pokretanje više stotina biznisa, ali i projekata mladih u poljoprivredi, zanatstvu i posebno ženama u biznisu.

Takođe, Bar svake godine stipendira najbolje studente kako bi ojačali svoje kadrovske kapacitete, ali i najbolje srednjoškolce koje nagrađujemo u svakoj generaciji. Čini mi se da mladi ljudi imaju potpunu podršku Opštine da se razvijaju u smjeru u kojem vide sebe, da li u biznisu i na tržištu, kroz akademsku karijeru i obrazovanje, ili pak poljoprivredu.

Ulaskom u EU takve šanse će se sigurno multiplikovati. Uz savremene načine poslovanja, mladi ljudi moći će da uživaju sve benefite udobnog života u Baru, a da svoje poslove obavljaju online ili uz pomoć AI tehnologija.

STARI BAR NE SMIJE BITI SAMO SPOMENIK PROŠLOSTI, VEĆ RAZVOJNA ŠANSA

STANDARD: Bar ima i Stari Bar, obalu, multikulturalnost, poljoprivredno zaleđe i veliki turistički potencijal. Kako da EU fondovi ne ostanu samo priča iz projekata i kancelarija, nego da se vide u konkretnim stvarima: obnovljenoj infrastrukturi, novim sadržajima, boljoj ponudi i većim prihodima za lokalno stanovništvo?

RAIČEVIĆ: EU fondovi predstavljaju izuzetno potentnu razvojnu šansu za naš grad, posebno imajući u vidu da Bar ima izuzetno bogat potencijal koji može kandidovati prema evropskim fondovima, a tu se Stari Bar kao jedan od najznačajnijih kulturno-istorijskih lokaliteta prosto nameće. Taj biser našeg grada i cijele Crne Gore najbolje sublimira istorijsku vertikalu i najbolje vrijednosti koje baštini ovaj grad i zato zaslužuje posebnu pažnju, pristup i njegovanje.

Upravo zato Opština Bar EU fondove posmatra kao vrlo korisnu šansu da se obezbijede dodatne investicije kroz uređenje infrastrukture, arheoloških lokaliteta, savremenog turističkog sadržaja koji ide u korak sa vremenom i da na taj način dodatno promovišemo bogatstvo našeg grada. Sa druge strane, spremnost da pripremimo kvalitetne projekte i kao takve ih realizujemo u saradnji sa EU govori i o kapacitetima lokalne uprave da gradi institucionalnu snagu za buduće članstvo u EU, kada će nam se tek otvoriti razvojne šanse.

Možemo slobodno reći da Bar prednjači po broju i kvalitetu realizovanih evropskih projekata. Kroz ukupno 12 prethodnih i dva projekta čija realizacija nas očekuje u budućem periodu, u Starom Baru je do sada sa preko 1,2 miliona eura unaprijeđena posjetilačka infrastruktura, izgrađena nova biletarnica, adaptirani objekti, uređene staze i javni sadržaji, uvedeni informativni paneli, digitalne mape, virtuelne ture i aplikacije proširene stvarnosti.

To znači da se kulturna baština više ne čuva samo kao spomenik prošlosti, već postaje savremen turistički proizvod koji povećava atraktivnost destinacije i otvara prostor da prihod ostane u lokalnoj zajednici kroz vodiče, ugostitelje, zanatlije, proizvođače, kulturne programe i male biznise.

Sve to ujedno daje dodatni podstrek starobarskom maslinarstvu, vinogradarstvu i lokalnoj gastronomskoj ponudi, što čini naš grad novim turističkim centrom Crne Gore. Ali ipak, važno je naglasiti da EU fondovi ne znače samo ulaganje u turizam, već i u zaštitu prirode i ukupno poboljšanje kvaliteta života građana. Primjer sistema za ranu detekciju požara pokazuje kako evropska sredstva mogu imati direktan značaj za zaštitu šuma, imovine, maslinjaka, sela i turističkog prostora.

Zato je za Opštinu Bar veoma važno da se EU projekti planiraju strateški i povezuju sa razvojnim prioritetima grada.

TEKST JE IZRAĐEN U OKVIRU PROJEKTA “ŠTA GRAĐANI DOBIJAJU ULASKOM CRNE GORE U EVROPSKU UNIJU“, KOJI JE PODRŽAN OD FONDA ZA PODSTICAJ MEDIJSKOG PLURALIZMA MINISTARSTVA – MINISTARSTVA KULTURE I MEDIJA CRNE GORE.