Vlada odgovorno učestvuje u rješavanju problema zagađenja vazduha

S obzirom na prekoračenja emisija zagađujućih materija u vazduhu, koja su prisutna ovih dana u određenom broju crnogorskih gradova, održan je koordinacioni sastanak između predstavnika Ministarstva održivog razvoja i turizma, Agencije za zaštitu prirode i životne sredine, Zavoda za hidtrometeorologiju i seizmologiju i Instituta za javno zdravlje.

Na sastanku je dogovoreno pojačano svakodnevno informisanje građana o prognozama stanja kvaliteta vazduha u zavisnosti od meteoroloških uslova, koje će sadržati i preporuke građanima, naročito vulnerabilnim grupama, o načinu ponašanja i prilagođavanja životnih i radnih aktivnosti stanju kvaliteta vazduha.

S obzirom na kompleksnost problema zagađenja vazduha, neophodno je ukazati da u situaciji kao što je ova, kada je uzrok prekomjernog zagađenja sadejstvo grijanja domaćinstava, emisije iz stacionarnih izvora i nepovoljni vremenski uslovi, Vlada sa lokalnim samoupravama, privredom i građanima odgovorno učestvuje u rješavanju ovog dugoročnog problema koji zahtijeva dugoročnu posvećenost svih kako bi se došlo do trajnog rješenja.

Prekoračenje dozvoljenih granica emisija zagađujućih materija nije nažalost novina, ni u Crnoj Gori ni u regionu i Evropi. Prekoračenja se dešavaju uglavnom tokom sezone grijanja i ona su izražena u onim djelovima Crne Gore koji su pod uticajem značajnih meteoroloških situacija koje u pojedinim danima imaju ekstremne osobine. Svjedoci smo da je sami početak kalendarske godine uvijek u znaku hladno-ledenog vremena sa ekstremno niskim temperaturama u pojedinim danima. Takođe, dešavaju se uticaji visokog vazdušnog pritiska sa pojavom mraznih temperatura. Učestale su temperaturne inverzije sa potpunim izostankom provjetravanja u tim danima. Osim toga, korišćenje kolektivnih i individualnih ložišta, te uticaj sabraćaja i povećana upotreba vozila na kvalitet vazduha, spaljivanje otpada i slično takođe doprinosi kumulativno negativnom uticaju na kvalitet vazduha bilo gdje. Takvo meteorološko stanje u velikoj mjeri smanjuje željene efekte brojnih administrativnih i tehničkih mjera koje nadležni organi u kontinuitetu sprovode. 

Smanjenje zagađenja vazduha je dugoročan proces o čemu svjedoči i činjenica da se 17 od 28 država članica EU i nakon dugogodišnjeg članstva susrijeće sa ovim problemom. Prema posljednjem izvještaju Evropske agencije za zaštitu životne sredine iz 2019. godine o kvalitetu vazduha u Evropi, koncentracije suspendovanih čestica PM10 prelazile su granične vrijednosti u velikom dijelu Evrope. Ukoliko bi se na primjer uzele strože vrijednosti koje preporučuje Svjetska zdravstvena organizacija, a čije se uvođenje planira u EU, prekoračenja postoje u svim državama članicama EU, osim Estonije, Finske i Irske.

S tim u vezi u okviru pregovora u Poglavlju 27., već smo u prvoj godini pregovora tokom 2019. ukazali Evropskoj komisiji na to kako namjeravamo da riješimoj ovaj kompleksan problem, u kojim rokovima i procijenili potrebna finansijska sredstva za njegovo prevazilaženje. Nadamo se da ćemo upravo uz pomoć evropskih kolega koji se duže vrijeme od nas bore sa problemom zagađenog vazduha, uz provjerena iskustva i preporuke o najboljoj praksi koja je za sada dala rezultate, uspjeti da unaprijedimo kvalitet vazduha u Crnoj Gori, što i jeste predmet pregovora u Poglavlju 27. 

Ovom prilikom podsjećamo da je Vlada tokom posljednjih nekoliko godina uspostavila stabilan strateški okvir za upravljanje kvalitetom vazduha, kroz donošenje Nacionalne startegije za čije sprovođenje je nadležan veliki broj institucija (MORiT, Ministarstvo ekonomije, Ministarstvo zdravlja, Ministarstvo saobraćaja i pomorstva, Ministarstvo poljoprivrede i ruralnog razvoja, AZPŽS, ZHMS, EPCG, KAP, Željezara, lokalne samouprave, NVO i građani). Dodatno, donijeta su i tri plana kvaliteta vazduha za Pljevlja, Nikšić i Podgoricu, na kojima su zajednički radili MORiT, AZPŽS i opštine. Strategija i Planovi kvaliteta vazduha sprovode se odgovarajućom dinamikom.

Adekvatan strateški i pravni okvir pruža u Crnoj Gori osnovu za vršenja potrebnih mjerenja u segmentima životne sredine i kontinuirano praćenja stanja životne sredine, kao i preduzimanje konkretnih aktivnosti i planiranje dugoročnih aktivnosti koje će doprinijeti. 

MORiT je tokom 2019., u skladu s Direktivom EU i Zakonom o zaštiti vazduha, izvršilo reviziju zona kvaliteta vazduha u sklopu IPA projekta ,,Jačanje kapaciteta za upravljanje kvalitetom vazduha u Crnoj Gori”. Revizija je zasnovana na podacima o kvalitetu vazduha prikupljenim počev od 2009., uz primjenu programa za modeliranje kvaliteta vazduha. Kao rezultat, teritorija Crne Gore je podijeljena na tri zone kvaliteta vazduha (sjevernu, centralnu i primorsku) koje su, u poređenju sa prethodnim zoniranjem, geografski kompaktnije i ujednačenije u odnosu na kvalitet vazduha unutar zona. Takođe, utvrđen je novi raspored mjernih mjesta u okviru mreže za praćenje kvaliteta vazduha utvrđivanjem najreprezentativnijih lokacija za tri nove mjerne stanice (ukupno od septembra 2019. postoji deset automatskih stanica) koje su nabavljene kroz isti IPA projekat, kao i za re-lociranje određenih postojećih stanica. 

Kada je riječ o Pljevljima, uvažavajući činjenicu da se Opština Pljevlja u višedecenijskom periodu suočava sa zagađenošću vazduha, tokom 2019. započeta je remedijacija dvije „crne“ ekološke tačke, jalovišta Gradac i dijela deponije pepela i šljake Maljevac, pa će do kraja juna 2020. iznos od 11.196 miliona eura u cjelosti biti uložen u remedijaciju ove dvije lokacije. Drugim riječima, od sredine ove godine sanirana područja biće transformisana u područja bezbjedna za životnu sredinu. Takođe, u oktobru 2019. opštini Pljevlja Vlada je dala saglasnost na Odluku o naknadi za zaštitu i unapređivanje životne sredine koja je zasnovana na principu „zagađivač plaća“, a čiji će obveznici plaćanja biti pravna lica koja u opštini Pljevlja obavljaju aktivnosti u oblasti proizvodnje energije i ekstraktivne industrije. Prihodi opštine po osnovu ove naknade treba godišnje da iznose 2.5-3 miliona eura, i da se namjenski koriste za sanaciju posljedica eksploatacije prirodnih resursa, ali i za dalju zaštitu životne sredine. 

Sredstvima iz budžeta nastavlja se subvencionisana nabavka ekološki prihvatljivijih goriva za grijanje domaćinstava (briketi i peleti), mjere energetske efikasnosti kojima će se smanjti tražnja za toplotnom energijom. 

Sa otpočinjanjem ekološka rekonstrukcija TE „Pljevlja“ emisije sumpor-dioksida i oksida azota će se ugradnjom sistema za desumporizaciju i denitrifikaciju smanjiti za 70-80 odsto, unaprijediće se elektro-filtersko postrojenje, a obezbjeđenjem toplotnog izvora za daljinsko grijanje Pljevalja i sprovođenjem projekta toplifikacije, kao trajnog rješenja sanacije zagađenja vazduha, znatno će se ublažiti dominantan negativni uticaj grijanja domaćinstava na kvalitet vazduha. 

U Podgorici je fokus na smanjenju uticaja saobraćaja na kvalitet vazduha, a za šta mjere sprovodi Glavni grad, dok su u opštini Nikšić ključne mjere energetske efikasnosti.