PUKOVNIK GRU I NJEGOVA SUPRUGA IMALI ŠIROK SPEKTAR HIBRIDNOG DJELOVANJA: Od ratnih mapa preko Prigožina do američkih izbora

Akcija otvara pitanje kakve je aktivnosti ova mreža razvijala u Crnoj Gori, da li je imala lokalne saradnike i kakva je bila priroda njihovih kontakata sa organizacijom koja je tokom posljednjih godina izrasla u jednu od najuticajnijih ruskih vojno-informativnih platformi. Odgovor zahtijeva praćenje novca, ljudi i komunikacionih kanala, ali i razumijevanje načina na koji je „Rybar“ od anonimnog vojnog bloga postao međunarodni projekat sa ozbiljnim hibridnim djelovanjem i političkim ambicijama.

KO JE MIHAIL ZVINČUK?

Pukovnik ruske Glavne obavještajne uprave (GRU) zadužen za hibridne operacije, Mihail Sergejevič Zvinčuk rođen je 19. jula 1991. godine u Vladivostoku. Prema njegovim javnim izjavama i istraživanju ruskog medija The Bell, pohađao je Suvorovsku vojnu školu u Moskvi, a zatim završio Vojni univerzitet Ministarstva odbrane Rusije, gdje se školovao za vojnog prevodioca za arapski i engleski jezik.

Radio je u informacionim strukturama ruskog Ministarstva odbrane, a prema istraživanju The Bella, bio je uključen u pripremu sadržaja na arapskom jeziku i organizovanje posjeta novinara Siriji. U javnim nastupima govorio je i o iskustvu u Siriji i Iraku, gdje je, prema njegovim riječima, obavljao poslove povezane sa prevođenjem i izviđačkim aktivnostima.

To iskustvo bilo je važno za razvoj njegovog kasnijeg projekta. Zvinčuk je poznavao vojnu terminologiju, imao iskustvo u praćenju sukoba i razumio način na koji se informacije iz vojnih struktura predstavljaju javnosti. Nakon napuštanja službe okrenuo se digitalnom prostoru i vojnoj analitici.

Zajedno sa programerom Denisom Ščukinom, koji je kasnije promijenio prezime u Vulf, osnovao je „Rybar“ 2018. godine. Kanal se u početku bavio prvenstveno sukobima na Bliskom istoku, a međunarodnu prepoznatljivost stekao je tokom ruske invazije na Ukrajinu, kada su njegove karte i izvještaji postali izvor informacija za prorusku publiku zainteresovanu za vojna dešavanja.

Prema ranijim podacima koje je Zvinčuk iznosio u javnosti, projekat je imao desetine saradnika, uz dodatne honorarne saradnike i volontere. Rast publike i razvoj redakcije pretvorili su ga iz neformalnog kanala u organizovanu medijsku strukturu.

Evropska unija je još u junu 2023. uvela sankcije Zvinčuku. U obrazloženju Savjeta EU navodi se da je bio član radne grupe koju je ruski predsjednik Vladimir Putin formirao u decembru 2022. radi koordinacije aktivnosti povezanih sa ratom u Ukrajini, kao i da je kroz „Rybar“ širio prorusku propagandu i dezinformacije o tom ratu.

Ova odluka pokazuje da međunarodna pažnja prema Zvinčuku nije počela sa najnovijim događajima u Crnoj Gori. Njegovo ime je već godinama dio evropskih procjena o ruskim informacionim aktivnostima.

VALERIJA ZVINČUK – KREATIVNA DIREKTORKA RYBAR-a i SUVLASNICA PROJEKTA

Valerija Vladimirovna Zvinčuk, rođena Pobočaja, supruga je Mihaila Zvinčuka i kreativna direktorka „Rybara“. Prema istraživanju ruskog medija Važne priče iz oktobra 2024, ona je i suvlasnica kompanije Rybar LLC, registrovane u Moskvi 2023. godine.

Njena uloga posebno je važna zbog načina na koji je projekat izgradio prepoznatljiv vizuelni identitet. „Rybar“ se oslanja na vojne karte, grafike, ilustracije i kratke prikaze događaja koji omogućavaju da se složene informacije brzo prenesu širokoj publici. Valerija je, prema javnim predstavljanjima projekta, učestvovala u oblikovanju vizuelnog sadržaja i kreativne strategije.

Prije rada u „Rybaru“ bavila se umjetničkim i grafičkim poslovima, a istraživački novinari analizirali su i njene ranije poslovne aktivnosti. Važne priče su objavile podatke o kompaniji „Sistema teplomontaž“, čija je bila vlasnica i direktorka, a koja se pojavila u dokumentaciji predmeta koji se odnosio na sumnje u nezakonit povraćaj poreza. Dostupni izvještaj, međutim, ne pokazuju da je Valerija pravosnažno osuđena za to krivično djelo.

Američki Stejt department identifikovao ju je kao kreativnu direktorku „Rybara“, dok su britanske sankcije iz jula 2026. obuhvatile i nju kao osobu povezane sa ovom organizacijom.

Njena profesionalna uloga važna je za razumijevanje šireg načina rada projekta: vojna informacija ne ostaje samo podatak, već se pretvara u vizuelni sadržaj koji može da utiče na to kako publika tumači događaj.

OD PRIGOŽINOVOG MEDIJSKOG SISTEMA DO DRŽAVNE KORPORACIJE ROSTEH

Jedan od ključnih elemenata priče o „Rybaru“ jeste njegovo finansiranje. Istraživanje The Bella iz novembra 2022. ukazalo je na raniju saradnju sa medijskim strukturama Jevgenija Prigožina, osnivača privatne vojne kompanije „Vagner“.

Prema tom istraživanju, „Rybar“ je objavljivao sadržaje na portalu Federalne novinske agencije, poznatom kao RIA FAN, koji je bio dio Prigožinovog medijskog sistema. Saradnja je trajala tokom 2020. i 2021. godine, a istraživači su naveli da je Prigožin podržavao projekat i finansijski. Ta saradnja, prema pisanju The Bella, završena je prije nego što je „Rybar“ dostigao vrhunac popularnosti tokom rata u Ukrajini.

Kasnije su se pojavili podaci o vezama sa drugim finansijskim strukturama. Američki Stejt department je preko programa Rewards for Justice naveo da „Rybar“ dobija sredstva za ugovorene poslove od Rostehа, ruske državne korporacije koja posluje u sektoru odbrane, industrije i tehnologije.

Britanska vlada je u decembru 2025. uvela sankcije kompaniji Rybar LLC i Mihailu Zvinčuku, navodeći da je projekat djelimično koordinisan sa ruskom predsjedničkom administracijom, da dobija finansijsku podršku Rostehа i da njegovi operativci sarađuju sa pripadnicima ruskih obavještajnih struktura.

U oktobru 2024. američke vlasti objavile su i podatke o kanalima koje je „Rybar“ koristio za širenje političkih poruka u SAD, uključujući sadržaje koji su se bavili ilegalnim migracijama i političkim podjelama. Američki Stejt department naveo je da se takvim aktivnostima nastojalo podstaći nepovjerenje među političkim grupama i produbiti društvene sukobe.

Ove tvrdnje predstavljaju zvanične procjene američkih i britanskih institucija. One ne znače da je svaka objava „Rybara“ nastala po nalogu ruske države, ali pokazuju da zapadne vlade projekat ne posmatraju samo kao vojni informativni kanal, već kao ozbiljnu organizaciju za hibridno djelovanje i širenje dezinformacija.

IZBORI KAO META – SLUČAJ SAD

Jedan od najznačajnijih međunarodnih slučajeva povezanih sa „Rybarom“ odnosi se na aktivnosti uoči predsjedničkih izbora u Sjedinjenim Američkim Državama 2024. godine.

Američki Stejt department je preko programa Rewards for Justice ponudio nagradu do deset miliona dolara za informacije koje bi pomogle identifikaciji ili lociranju stranih osoba uključenih u miješanje u američke izbore. U obrazloženju programa „Rybar“ je identifikovan kao ruska medijska organizacija koja je ranije dobijala finansijsku podršku od Jevgenija Prigožina, a zatim sredstva za ugovorene poslove od Rostehа.

Prema američkim navodima, projekat je upravljao nalozima #HOLDTHELINE i #STANDWTHTEXAS, a pred predsjedničke izbore 2024. pokrenuo je kanal TEXASvsUSA na platformi X. Taj kanal bavio se pitanjem migracija na granici Teksasa i SAD, jednim od najosjetljivijih političkih pitanja u američkom društvu.

Američke vlasti ocijenile su da je cilj takvih aktivnosti bio produbljivanje političkih i društvenih podjela, podsticanje sukoba između političkih grupa i širenje poruka koje odgovaraju interesima ruske vlade.

U slučaju „Rybara“, američke vlasti su iznijele konkretne optužbe upravo u vezi sa njihovim djelovanjem.

MOLDAVIJA I JERMENIJA – MEĐUNARODNE OPERACIJE INFORMACIONOG UTICAJA

Američki slučaj nije jedini razlog zbog kojeg je „Rybar“ predmet međunarodne pažnje. Britanska vlada je u obrazloženju sankcija iz decembra 2025. navela da je mreža bila uključena u aktivnosti usmjerene na političke procese u Moldaviji i Jermeniji.

Ove države su za Moskvu važne zbog svojih geopolitičkih opredjeljenja, odnosa sa Rusijom i pokušaja približavanja evropskim strukturama. U takvom okruženju političke rasprave o bezbjednosti, nacionalnom identitetu, odnosima sa Zapadom i budućem pravcu države postaju pogodno područje za širenje manipulativnih poruka.

Upravo u tome je značaj međunarodnih mreža poput „Rybara“: one ne moraju da djeluju samo kroz jedan medij ili otvorenu političku kampanju. Sadržaj se može prenositi kroz različite naloge, prilagođavati lokalnom jeziku i povezivati sa temama koje već izazivaju podjele u određenom društvu.

MEDIJSKE ŠKOLE NA BALKANU – ŠIRENJE UTICAJA KROZ OBUKU LOKALNIH AUTORA

Za region Zapadnog Balkana posebno su značajni podaci Instituta za proučavanje rata (ISW) o međunarodnim aktivnostima „Rybara“.

Prema analizi ISW-a iz aprila 2024, RYBAR je objavio da je njegova ekipa posjetila Srbiju i Republiku Srpsku i da je tokom boravka radila sa studentima, novinarima, političarima i akademskim radnicima. Prema samom „Rybaru“, cilj je bio da polaznici nauče kako da kreiraju i vode Telegram kanale, povezuju ih u mreže i distribuiraju sadržaj.

Zvinčuk je, prema istom izvještaju, govorio o razvoju medijske škole na Balkanu i izboru deset projekata koje je ocijenio perspektivnim. ISW je takve aktivnosti ocijenio kao dio nastojanja Kremlja da proširi svoj uticaj u međunarodnom informacionom prostoru, uz napomenu da je stvarni obim i status pojedinih inicijativa ostao nejasan.

U junu 2024. ISW je izvijestio i o otvaranju „Rybar Media School“ u Biškeku, u Kirgistanu, gdje je Zvinčuk govorio o korišćenju Telegrama i drugih društvenih mreža u savremenom informacionom prostoru.

U svojoj analizi iz aprila 2026. ISW je naveo da je Zvinčuk 2024. govorio o mreži od više od 250 komunikacionih kanala na 28 jezika, kao i o namjeri da se razvijaju medijske škole u Srbiji, Bosni i Hercegovini i Kirgistanu. Institut je upozorio da bi takve inicijative mogle pomoći širenju ruskih narativa preko lokalnih medija i autora, ali je istovremeno naveo da nije jasno u kojoj mjeri su svi najavljeni projekti zaista realizovani.

Za Crnu Goru je zato važno pitanje da li su osobe obuhvaćene najnovijom akcijom imale veze sa ovakvim aktivnostima, da li su uspostavljale kontakte sa domaćim autorima i medijima i da li su eventualni projekti imali jasno definisano finansiranje.

OD VOJNIH MAPA DO MREŽE ZA HIBRIDNO DJELOVANJE

„Rybar“ je postao poznat po vojnim mapama i izvještajima o ratu u Ukrajini, ali se njegov rad vremenom proširio na političke teme, višejezične kanale i međunarodnu produkciju sadržaja.

Američki Stejt department objavio je spisak osoba koje su, prema njegovim procjenama, radile u različitim kapacitetima na aktivnostima „Rybara“, uključujući regionalne analitičare, urednike, dizajnere, video-producente, administratore zajednica i koordinatore stranih jezičkih resursa.

U septembru 2026. češki istraživački medij Seznam Zprávy objavio je istragu o ljudima povezanim sa „Rybarom“ koji su radili u Evropi i kontaktirali političare, novinare i stručnjake, predstavljajući se kao ekipa koja priprema dokumentarni serijal o društvenim i ekonomskim prilikama u Evropi. Prema izvještaju koji je prenijela Meduza, planirana snimanja obuhvatala su više država, među kojima su bile Češka, Slovačka, Srbija, Bosna i Hercegovina, Austrija, Mađarska, Belgija i Francuska.