Sudski vještak za telekomunikacije Predrag Boljević uputio je dopis Odboru za sveobuhvatnu reformu izbornog i drugog zakonodavstva u kojem predlaže da se kroz prestojeću reformu izbornog zakonodavstva u što većoj mjeri predvide i uključe savremena tehnološka rješenja u okviru izbornog procesa.

Boljević je za Standard objasnio da je predložio da se u prvoj fazi implementira OCR (Optical Character Recognizer) tehnologije za prepoznavanje teksta kao i izvrši umrežavanje glasačkih mjesta u jedinstvenu zatvorenu korisničku mrežu (svojevrsnu VPN mrežu), koristeći činjenicu da je preko 80 odsto Crne Gore pokriveno 4G internetom.

Ovim bi se, kako ističe, umjesto sadašnjeg korišćenja segmentiranih baza na svakom pojedinačnom glasačkom mjestu, ukljičila centralna baza podataka o crnogorskim biračima – Centralni birački spisak, čime bi se eliminisala mogućnost manipulacije ali i omogućilo da u relanom vremenu dobijaju podaci o izlaznosti i mnogo efikasnije obrađuju svi podaci vezani za izborni proces.

“Predložio sam da preko posebnog 4G intereneta izvrši umrežavanje centralne biračkog spiska i učinmo ga dostupnim na svakom glasačkom mjestu, kao i uvođenje OCR tehologiju za prepoznavanje teksta. OCR tehnologija omogućava da se provlačenjem listića kroz skener izvršilo prepoznavanje teksta i naknadnog upisa koji vrši glasač, obrada i prezentacija rezultata glasanja i u roku od 10 minuta nakon zatvaranja glasačkih mjesta, imali bi preliminarne rezultate glasanja, ako je to ikome od interesa, a čini mi se da bi trebalo biti”, rekao je Boljević za Standard govoreći o benefitima sistema koji nudi.

On je istakao posebni benefit umrežavanja glasačkih mjesta kroz činjenicu da sistem koji podatke o glasaču povlače iz cetralne baze podataka o biračima, daje mogućnost gradjanima da glasaju na mjestu gdje se zateknu, u bilo kojoj opštini, bez obzira dje su prijavljeni, odnosno dje im je trenutno mjesto stanovanja.

“Za poštene i fer izbore u tehnologiji realizacije na dan izbora bitno je da budu zadovoljene dvije osnovne komponente legalitet i legitimitet. Legalitet je primjena konkretnog zakonskog rješenja pouzdane identifikacije glasča sa pravom glasa i što bi obezbjedila tehnologija koju sam predložio, a legitimitet izbornom procedu daju članovi glasačkih odbora kroz neposredni uvid i kontrolu izbornog procesa”, rekao je naš sagovornik.

Legalitet se, kako ističe, obezbjeđuje kad se provlačenjem identifikacionog dokumenta (LK, Pasoš) na ekranu kompjuter dobiju podacio o glasaču, sa njegovom fotografijom povučeni iz Centralne baze podataka o biračima Centralnog biračkog spiska.

“Legitimitet je kada komisija, potvrdi da se podaci iz Centralnog biračkog spiska, prikazani na ekranu podudraju sa onim što je prikazano u prezentiranom identifikacionom dokumentu i da slika prikazana na ekranu je lik osobe koja se prijavila da glasa i to pravo prvi put koristi u tom glasanju. Znači, najvažniji zadatak Biračkog odbora je da potvrdi da je lice koje je došlo da glasa, isto ono lice čija se slika prikazala na ekranu i podaci odgovraju onim iz identifikacionog dokumenta. Radi dodatne sigurnosti moguće je nakon glasanja odštampati sliku i podatke osobe koja je glasala I tražiti da taj glasč to potpiše čime bi i glasač dao dodatni legitimitet izbornom procesu, a ovim bi bila eliminisana potreba štampanja biračkih spiskova”, objasnio je Boljević dodajući da je ”jedini način da se vrše manipulacije da se hakuje centralna baza podataka, a tu paranoju ne bi komentarisao”

On je naveo da ovako koncipran i tehnološki opremljen sistem može ići i korak dalje i omogućiti realizaciju veoma pouzdanih i što je najbitnije apsulutno anonimnih izlaznih anketa tokom izbornog dana.

“Organizacije koje vrše monitoring izbornog procesa mogu da definišu glasačka mjesta na koja bi se postavile posebne glasačke kutije, opremljen sa OCR tehnologijom koja bi u relnom vremenu vršila očitavanje glasačkih listića, što bi obezbijedilo da u unaprijed definisanim terminima DIK može tokom izbornog dana davati prognoze rezultata na osnovu relevantnog uzorka sa greškom od jedan odsto. Izlazna anketa je dobra i kao pokazatelj kontinuteta toka glasanja i može ukazati na problem tokom izbornog procesa, recimo, čudne promjene između dvije izlazne ankete, što opet može ukazati na pojavu neregularnosti itd”, rekao je on.

Govoreći o mogućim prigovorima koji bi imali iz opozicije, Boljević je kazao da bi po njegovom sistemu svaki opozicioni birač mogao da glasa u opštinama gdje opozicija ima vlast ako će tada opozicionari imati više povjerenja u izborni proces.

Odgovarajući na pitanje da li je moguće da u Centralnom biračkom spisku bude nepravilnosti i da se pojvaljuju mrtvih ljudi, Boljević je kazao:

“Mrtvih u birački spisak će uvijek biti, ali za to nije kriva tehnologija, a bogami nije kriv ni M…. Ova pojava ima konkretnog poznatog “krivca”, rodbinu preminuloga koja ne prijavljuje smrt. Ovo je nešto što se ne može u potpunosti eleiminisati, ali se može i treba smanjti, prije svega apelima da se prijavljuju preminuli srodnici u skladu sa zakonom, đe političke partije mogu dati nemjerljiv doprinos. TEHNOLOGIJA VAS MOŽE SAČUVATI OD DRUGIH, ALI OD VAS SAMIH NE MOŽE” rekao je Boljević.

On dodaje da bi na izborima opozicija imala svoje tehničko osoblje koje bi nadgledalo Kompletan proces i kontrolisala izmjene i rad na Centralnim biračkim spsikom, kao i izradu samog softvera i hardvera i njihovu implementaciju. Ističe da bi ovaj sistem mogli da odrade ljudi iz Crne Gore i to do narednih redovnih izbora.

A što se tiče tvrdnnji opozicije da je centralni birački spisak neažuran, Boljević kaže da su to dupli standardi.

“Opoziciji na poslednjim izborima 2016, nijesu smetali podaci povučeni u segmentiranim bazama iz Centralnog biračkog spiska u dijelu glasanja za lokalne organe vlasti u Budvi, Kotoru i Herceg Novom gdje su osvojili vlast, i što su odmah priznali i proglasili neviđeno fer i poštenim, dok su dio tog istog procesa glasanja, koji se odnosio na državni nivo, proglasili nefer i nepoštenim i evo tri godine ne priviruju u crnogorsku skupštinu da što rabotaju”, rekao je Boljević.

Demorkate su nedavno predložile uvođenje sitema prepoznavanja lica. Boljević kaže da je takozvani “face recognizer” (prepoznavanje lica) najnepouzdanija metoda biometrijske identifikacije.

“Prepoznavanje lica je najloši identifikaciioni biometriski metod sa najvećom marginom greške, i njegova primjena je izlišna jer čemu će onda Birački odbori. Nije valjada da su Demokrate toliko napredne da cijene da je vještačka intelegencija toliko uznapredovala da bi joj oni predali i ovu najznačajniju funkciju Biračkog odbora. Ovaj predlog nije vrijedan veće polemike niti zavređuje bilo kakve ozbiljne analize. Mnogo pouzdanija metoda bio bi uvođenje otiska prsta, ili skeniranja rožnjače, a tek analiza DNK profila glasač, mislim da ni tad to nebi bilo dovoljno da gubitnik na crnogorskim izborima čestita pobjedniku i prizna poraz. Ovaj predlog je paranoja, koji bi učinila da nam birališta liče na mjesto zločina, ne shvatam tu paranoju”, poručio je Boljević.

B.K.