Video
U Godišnjem izvještaju procjene prijetnji za 2026. godinu američke Nacionalne obavještajne službe (ODNI) Crna Gora se pominje u kontekstu šireg ruskog djelovanja na Zapadnom Balkanu, gdje se, prema ocjeni američkih obavještajnih struktura, primjenjuju metode uticaja koje uključuju političke, informacione i društvene kampanje usmjerene na slabljenje veza regiona sa NATO-om i Evropskom unijom.
Izvještaj u koji je portal Standard imao uvid, objavljen je na 33 stranice, u kojima se analiziraju globalne bezbjednosne prijetnje, sa posebnim fokusom na Evropu i Zapadni Balkan, gdje se Rusija identifikuje kao ključni akter i dugoročni protivnik većine evropskih država.
Dokument posebno ukazuje na primjenu taktika „sive zone“ i različitih oblika hibridnog uticaja. U tom okviru, Zapadni Balkan se navodi kao prostor gdje Moskva nastoji da očuva i proširi svoj uticaj kroz podsticanje postojećih političkih i identitetskih podjela.
Jedno poglavlje izvještaja posvećeno Evropi i Zapadnom Balkanu odnosi se na Crnu Goru, koja se pominje u kontekstu ruskog uticaja u regionu.
CRNA GORA OSJETLJIVA TAČKA INTERESA I UTICAJA
Crna Gora se u više međunarodnih analiza i bezbjednosnih procjena označava kao država u kojoj je ruski uticaj posebno vidljiv, naročito u periodima ključnih političkih odluka, poput procesa pristupanja NATO-u.
Prema navodima ODNI-ja, Rusija u regionu koristi i mreže koje uključuju državom povezane nevladine organizacije kako bi sprovodila kampanje koje imaju za cilj opstruisanje NATO-a i Evropske unije, uz naglašavanje narativa o ugroženosti određenih etničkih grupa i promovisanju bližih odnosa sa Moskvom.
Kako su ranije naveli stručnjaci, Rusija u Crnoj Gori djeluje više posredno nego direktno.
Direktorica Centra za građansko obrazovanje Daliborka Uljarević ocijenila je da se uticaj ostvaruje kroz širenje dezinformacija, podršku proruskim političkim i društvenim akterima, kao i korišćenje različitih društvenih i institucionalnih kanala, uključujući i crkvenu infrastrukturu.
“Taj uticaj nije uvijek vidljiv, ali je vrlo osmišljen”, ukazala je ranije Uljarević za RSE.
Istovremeno, politički analitičar i izvršni direktor CEMI-ja Zlatko Vujović, upozorava da Rusija Evropsku uniju vidi kao ključnog protivnika i glavnu prepreku širenju svog uticaja, te da ubrzani napredak Crne Gore ka EU dodatno povećava interes Moskve za ovaj prostor.
“Mislim da Rusija ima mogućnost, a i resurse u Crnoj Gori da uspori naše kretanje ka Evropskoj uniji. Resursi su dijelovi vladajuće koalicije koji će uvijek pokazati veću lojalnost Moskvi nego posvećenost vrijednostima za koje se zalaže Evropska unija. Kada bi od njih zavisilo da li će Crna Gora zaustaviti pregovore, to bi se svakako desilo”, kazao je ranije Vujović za Radio Slobodna Evropa.
U slučaju Crne Gore, takve aktivnosti se uklapaju u širi kontekst društvenih i političkih podjela koje mogu biti podložne spoljnim uticajima. Ranije međunarodne procjene ukazuju da je upravo tokom perioda približavanja Crne Gore NATO-u intenziviran pokušaj uticaja na javno mnjenje i političke procese, uključujući i kampanje koje su imale za cilj da uspore ili zaustave integracioni pravac zemlje.
HIBRIDNE PRIJETNJE I REGIONALNA DIMENZIJA
ODNI u svom izvještaju povezuje rusko djelovanje na Zapadnom Balkanu sa širim bezbjednosnim ciljevima, uključujući destabilizaciju odnosa u regionu i održavanje političkih tenzija između Zapada i aktera koji gravitiraju Rusiji.
U tom smislu, Crna Gora se posmatra kao dio mreže država u kojima se prepliću unutrašnje političke dinamike i spoljnopolitički interesi velikih sila. Analize ukazuju da Rusija u regionu djeluje kroz kombinaciju političkog uticaja, informacionih operacija i podrške narativima koji mogu doprinijeti polarizaciji društva i otežati konsenzus oko strateškog pravca države.
ŠIRI BEZBJEDNOSNI KONTEKST EVROPE
Izvještaj dodatno naglašava da evropske zemlje Rusiju vide kao glavnog i dugoročnog protivnika, te da je rat u Ukrajini dodatno učvrstio bezbjednosne prioritete i povećao ulaganja u odbranu.
Istovremeno, NATO i Evropska unija nastoje da podrže Ukrajinu i ograniče dalje širenje ruskog uticaja u Evropi. U tom okviru, Zapadni Balkan ostaje područje od posebnog interesa zbog svoje geopolitičke osjetljivosti i istorijskih, političkih i identitetskih veza koje ga čine podložnim različitim oblicima spoljnog uticaja.
Preporučeno
Za Crnu Goru, kao članicu NATO-a i kandidatkinju za članstvo u Evropskoj uniji, ovakve procjene dodatno potvrđuju da se nalazi u prostoru u kojem su bezbjednosni izazovi, politička stabilnost i spoljnopolitička orijentacija usko međusobno povezani.
