Video
Mekalister naglašava da je ruska agresija na Ukrajinu dodatno naglasila geopolitički značaj proširenja Evropske unije, posebno kada je riječ o Zapadnom Balkanu. U razgovoru za Standard govori o ključnim koracima koje Crna Gora mora ispuniti u pregovaračkim poglavljima 23 i 24, značaju usklađivanja sa zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom EU, uticaju političke polarizacije na tempo pregovora, ali i o tome kakvu bi poruku eventualno članstvo Crne Gore poslalo cijelom regionu.
STANDARD: Crna Gora se dugo smatra predvodnikom u procesu pristupanja EU. Koje konkretne referentne tačke mora ispuniti u poglavljima o vladavini prava (23 i 24) da bi realno postala naredna članica EU?
MEKALISTER: Crna Gora je ostvarila značajan napredak u procesu pristupanja i i dalje je jedan od najnaprednijih kandidata za članstvo u Evropskoj uniji. Kao i kod svih zemalja kandidata, napredak zavisi od ispunjavanja ključnih kriterijuma koji se odnose na demokratiju, vladavinu prava i zaštitu osnovnih prava. Kontinuirane reforme u pravosuđu, borba protiv korupcije i zaštita osnovnih sloboda ostaju posebno važni. Dodatne ključne oblasti su vizna politika, upravljanje granicama i borba protiv organizovanog kriminala. Crna Gora je u posljednjim godinama ostvarila ohrabrujući napredak, ali će biti neophodni kontinuirani napori i opipljivi rezultati kako bi proces dalje napredovao. U junu 2024. godine Crna Gora je dobila pozitivan Privremeni izvještaj o ispunjenosti mjerila (IBAR) za poglavlja 23 i 24, čime je omogućeno dalje napredovanje pregovora.
STANDARD: Imajući u vidu trenutnu geopolitičku situaciju, posebno nakon ruske invazije na Ukrajinu, da li vidite obnovljenu političku volju unutar EU da ubrza proces proširenja prema Zapadnom Balkanu?
MEKALISTER: Rat agresije Rusije protiv Ukrajine dao je novi zamah politici proširenja EU. Proširenje predstavlja geostrateško ulaganje u mir, bezbjednost i stabilnost širom evropskog kontinenta. Evropski parlament je dosljedno podržavao evropsku perspektivu Zapadnog Balkana i nastavlja da proširenje posmatra kao ključni instrument za jačanje demokratije i prosperiteta u regionu. Budućnost Zapadnog Balkana je u Evropskoj uniji. Istovremeno, proces proširenja ostaje strogo zasnovan na principu zasluga. To je potvrđeno i na posljednjem Samitu EU – Zapadni Balkan u decembru 2025. godine. Napredak zavisi od sprovedenih reformi i usklađenosti sa vrijednostima i politikama EU. Iako proces treba da postane postepeniji i dinamičniji, sa jasnim reformskim ciljevima, mapama puta i međufaznim rokovima, ne može biti prečica kada je riječ o našim vrijednostima i osnovnim principima.
STANDARD: Koliko je Evropski parlament zabrinut zbog stranog uticaja — posebno iz Rusije i Kine — u Crnoj Gori i da li sporiji proces pristupanja stvara prostor da ti akteri prošire svoj uticaj?
MEKALISTER: Evropski parlament izražava zabrinutost zbog stranog miješanja, kampanja dezinformacija i hibridnih prijetnji koje imaju za cilj podrivanje demokratskih institucija i slabljenje povjerenja u Evropsku uniju. Takve aktivnosti nastoje da stvore podjele i uspore evropski put zemalja regiona. Demokratija mora biti otporna na spoljne pritiske. Jačanje otpornosti na strano miješanje zahtijeva podršku nezavisnim medijima, snažnije demokratske institucije i unaprijeđenu medijsku pismenost. Strateška komunikacija, uključujući i predstavljanje koristi od proširenja, postepene integracije, kao i potrebu izgradnje povjerenja, razumijevanja i društvenog konsenzusa, ostaje važan zadatak i za EU i za partnere na Zapadnom Balkanu.
STANDARD: Crna Gora je već članica NATO-a i u velikoj mjeri usklađena sa Zajedničkom spoljnom i bezbjednosnom politikom EU. Koliko je ta usklađenost važna u procjeni spremnosti za članstvo u EU?
MEKALISTER: Usklađivanje sa spoljnom i bezbjednosnom politikom EU predstavlja važan signal posvećenosti evropskom putu. Crna Gora je pokazala veoma visok nivo usklađenosti sa stavovima EU. Zajedničko djelovanje sa EU po globalnim pitanjima šalje jasnu poruku o strateškom opredjeljenju Crne Gore. Takođe se visoko cijeni kontinuirano aktivno učešće Crne Gore u misijama i operacijama EU u okviru Zajedničke bezbjednosne i odbrambene politike (CSDP), kao i interesovanje za dalje jačanje takve saradnje.
STANDARD: Iz vaše perspektive, koje bi bile najkonkretnije ekonomske i institucionalne koristi za građane Crne Gore nakon ulaska zemlje u Evropsku uniju?
MEKALISTER: Članstvo u EU donijelo bi značajne koristi građanima i privredi Crne Gore. Pristupanje je ključni instrument za promovisanje trajnog mira, demokratije, vladavine prava i osnovnih prava, kao i za podsticanje regionalnog pomirenja i stabilnosti. Članstvo u EU omogućava slobodno kretanje usluga, kapitala i radne snage, čime se proširuju mogućnosti zapošljavanja, a dugoročno to vodi ka većoj produktivnosti, rastu zarada i ukupnom ekonomskom rastu. Pristup jedinstvenom tržištu, veće investicije i sredstva EU za infrastrukturu i regionalni razvoj mogu značajno podstaći ekonomski rast i konvergenciju sa ostatkom Evrope. Inicijative poput Plana rasta EU za Zapadni Balkan i učešće Crne Gore u Jedinstvenom području plaćanja u eurima (SEPA) već približavaju neke od tih koristi.
STANDARD: Politička nestabilnost obilježila je posljednje godine u Crnoj Gori. U kojoj mjeri unutrašnja polarizacija utiče na kredibilitet zemlje i tempo pristupnih pregovora?
MEKALISTER: Politička stabilnost i konstruktivan dijalog važni su za održavanje dinamike u procesu pristupanja. Svi politički akteri imaju odgovornost da članstvo u EU zadrže kao strateški prioritet i da zajedno rade na sprovođenju potrebnih reformi. Izbjegavanje političkih distrakcija, izgradnja širokog političkog konsenzusa i zajednički rad na daljem napretku su od ključnog značaja. Evropske integracije treba da ostanu zajednički nacionalni projekat. Skupština Crne Gore je glavni organ za donošenje zakonodavstva vezanog za EU, zbog čega pozivamo na kontinuirani konstruktivan dijalog i izgradnju konsenzusa. Bliska saradnja između Vlade i Parlamenta neophodna je kako bi se osigurala pravovremena i efikasna implementacija reformi.
STANDARD: Ako Crna Gora uspije da postane članica EU u narednim godinama, da li bi to poslalo strateški signal ostatku Zapadnog Balkana — i koliko je taj signal važan za dugoročni geopolitički uticaj EU?
MEKALISTER: Da. Napredak Crne Gore u procesu pristupanja poslao bi važan signal cijelom regionu Zapadnog Balkana. To bi ojačalo kredibilitet politike proširenja i pokazalo da reforme i posvećenost evropskim vrijednostima donose konkretne rezultate, istovremeno jačajući strateški angažman Evropske unije sa partnerima u regionu.
Preporučeno
TEKST JE IZRAĐEN U OKVIRU PROJEKTA “ŠTA GRAĐANI DOBIJAJU ULASKOM CRNE GORE U EVROPSKU UNIJU“, KOJI JE PODRŽAN OD FONDA ZA PODSTICAJ MEDIJSKOG PLURALIZMA MINISTARSTVA – MINISTARSTVA KULTURE I MEDIJA CRNE GORE
