“Javnost smatra da je korupcija u praksi zapošljavanja zasnovana na ličnim ili političkim vezama, endemska u Vladi kao i na drugim mjestima u javnom sektoru, na lokalnom i nacionalnom nivou. Naročito kada je riječ o zdravstvenoj zaštiti, visokom obrazovanju, pravosuđu, carini, političkim strankama, policiji, oružanim snagama, urbanizmu, građevinskoj industriji i zapošljavanju”, piše u Izvještaju.

To je prvi Izvještaj SD-a u kojem se ocjenjuje učinak rada Vlade Zdravka Krivokapića koja je formirana početkom decembra 2020. godine.

Tada je formiranje nove Vlade i mirnu tranziciju vlasti podržala međunarodna zajednica, Sjedinjene Američke Države, Evropska unija i Velika Britanija.

Krivokapićevoj Vladi, koju su izglasali prosrpski i proruski Demokratski front (DF), Demokrate i pokret URA, izglasano je nepovjerenje 4. februara.

Lider pokreta URA, koja je inicirala smjenu Vlade, vicepremijer Dritan Abazović dobio je od crnogorskog predsjednika Mila Đukanovića mandat za sastav nove vlade. Ti pregovori još traju, a novu Vladu treba da podrže opozicione partije uključujući i Đukanovićevu DPS, čemu se protive DF i Demokrate.

Civilni sektor saglasan sa ocjenama SD-a

Izvještaj Stejt departmenta o stanju ljudskih prava, u kojem se konstatuje da su pravosuđe, sloboda izražavanja, korupcija i nekažnjivost glavni problemi trebalo bi da zabrine svakoga u Crnoj Gori, ocijenjeno je iz Građanske alijanse (GA).

“Iznenađujuće je da Vlada, koja je došla na talasu nezadovoljstva prethodnom, nije uradila ništa po pitanjima koja prethodna vlada nije riješila. Državna administracija i dalje nije reformisana, što se može postići profesionalizacijom i depolitizacijom uprave, transparentnim izborima za funkcije u javnoj upravi”, kazali su iz GA.

Milica Zindović iz Centra za građansko obrazovanje kaže za Radio Slobodna Evropa da su ocjene SD-a na fonu ocjena nevladinog sektora i podsjeća na njihovo istraživanje o percepciji učinaka Krivokapićeve Vlade.

“U kojem je jedna trećina građana stanje ocijenila gorim u odnosu na prethodnu vlast, trećina istim, dok je veoma mali procenat rekao da je stanje bolje. To je jedan od indikatora koji potvrđuje da se nova Vlada nije izborila sa korupcijom. Nova Vlada nije učinila ništa da raskrsti sa praksama koje su bile prisutne tokom prethodne Vlade”, navela je Zindović.

Partije unutar vladajuće koalicije u Crnoj Gori su nakon stupanja na funkciju raspodijelile, shodno partijskim kvotama, čelne funkcije u državnim kompanijama, agencijama, ustanovama.

Najvidljivije partijsko zapošljavanje bilo je u prosvjeti, energetskom sektoru…

Tokom 2021. godine otkaz je dobio gotovo kompletan rukovodeći kadar u školstvu. Smijenjeno je oko 500 direktora i pomoćnika u školama i vrtićima, izabranih u vrijeme DPS vlasti. Na njihovo mjesto postavljeni kadrovi bliskoj novoj vlasti.

Brojna partijska zapošljavanja dovela su i do prebukiranja administracije.

Prema podacima Ministarstva kapitalnih investicija iz novembra 2021. državne kompanije Crnogorski elektrodistributivni sistem ima 18 odsto više zaposlenih u odnosu na prošlu godinu, Elektroprivreda Crne Gore 14, a Rudnik uglja 24 procenata više, što znači da je skoro svaki četvrti radnik novozaposlen.

Partije vlasti su u vrijeme opozicionog djelovanja oštro kritikovale DPS zbog stranačkog zapošljavanja i zalagale se za depolitizaciju institucija.

Da se zaustavi stara praksa partijskog zapošljavanja i da se depolitizuje javna administracija bili su apeli i Evropske komisije kroz godišnje izvještaje o napretku.

I Fridom haus (Freedom house) je krajem februara konstatovao da “nova vlast nije zaustavila praksu klijentelizma, čime je ozbiljno podrila planiranu depolitizaciju i profesionalizaciju javne uprave i stvaranje proklamovanog meritokratskog sistema”.

I pitanja nekažnjivosti za kriminal u fokusu

Milan Radović iz GA je poručio da treba da budu procesuirani svi koji su pomogli da se osuđeni za korupciju kriju i izbjegavaju pravdu.

On je rekao da je dobro što je korupcija visoko na agendi američke administracije, navodeći primjer poslednjih sankcija američkog SD i Ministarstva finansija.

“Ne čudi nas što je stavljanje (Svetozara) Marovića na crnu listu učinjeno uoči objavljivanja izvještaja. To može biti nagovještaj da će se na toj listi naći još osoba iz Crne Gore. Ali, domaći zadatak u pogledu njihovog procesuiranja moraju da urade naši državni organi”, istakao je Radović.

Izvještaj se bavio i ustoličenjem mitropolita Joanikija

Izvještaj SD-a bavio se incidentima na Cetinju, tokom ustoličenja mitropolita Srpske pravoslavne crkve Joanikija koje je dovelo do političke krize unutar same vlade, a što je rezultiralo raspadom vladajuće većine i izglasavanjem nepovjerenja.

U Izvještaju se ukazuje da je tokom ustoličenja 5. septembra policija koristila disproporcionalnu silu protiv demonstranata, “uključujući suzavac i šok bombe, izvan dozvoljenih sredstava za kontrolu okupljenih”.

“Bilo je nepotvrđenih izvještaja o tome da je policija koristila gumene metke”, navodi Stejt department.

Naime, uoči i tokom ustoličenja mitropolita SPC Joanikija, u Cetinjskom manastiru, došlo je do protesta građana i blokade puteva, koje je policija razbila prekomjernom upotrebom suzavca kako bi omogućila ustoličenje. U sukobima je povrijeđeno 60 osoba.

Do danas za prekomjernu upotrebu sile nije inicirana ničija odgovornost, dok se procesi protiv tridesetak učesnika demonstracija i dalje vode.

Inače, glavne zamjerke Crnoj Gori u Izvještaju američkog Stejt departmenta o stanju ljudskih prava odnose se na pravosuđe, slobodu izražavanja, korupciju i nekažnjivost.

Dodaje se i da je Vlada generalno poštovala slobodu izražavanja, ali da su i dalje neriješeni napadi na novinare. Navodi se i političko miješanje u izvještavanje javnog servisa, pristrasno izvještavanje i priliv iz srpskih medija dezinformacija i sadržaja koji izazivaju etničke podjele.

Izvještaj o ljudskim pravima američki Stejt department objavljuje poslednjih 46 godina i on obuhvata procjenu stanja međunarodno priznatih pojedinačnih, građanskih, političkih i radničkih prava u državama.