EVROPSKI PUT SE NE BRANI PRIVIDOM NORMALNOSTI

STANDARD: Ako tvrdite da je evropski put Crne Gore ugrožen, zašto ste baš vi napustili čelo Odbora za evropske integracije — zar se za EU standarde ne bori iz institucija, nego izlaskom iz njih?

VUKOVIĆ: Odluka da poslanici Demokratske partije socijalista napuste čelna mjesta u skupštinskim odborima donijeta je nakon usvajanja antiustavnih, antidemokratskih i antievropskih zakona o unutrašnjim poslovima i Agenciji za nacionalnu bezbjednost. Smatrali smo da bi nastavak našeg angažmana u tom institucionalnom kapacitetu legitimisao veoma opasnu praksu koju je parlamentarna većina pomenutim zakonima uvela u društveno-politički život Crne Gore. U potpunosti posvećeni ideji njene evropske integracije, nijesmo željeli, pa makar iz najbolje namjere, da stvaramo privid normalnosti političkih prilika u zemlji. Ovako, nastavljamo našu borbu za evropsku i građansku Crnu Goru u Skupštini, na način koji je primjeren trenutnim okolnostima i djelovanju vladajuće koalicije.

STANDARD: Kako građanima objašnjavate da je bojkot “evropski” odgovor, kada Brisel od Crne Gore traži politički dijalog, funkcionalan parlament i sposobnost da se reforme vode kroz institucije, a ne preko praznih stolica?

VUKOVIĆ: Nema bojkota. Mi smo u Parlamentu i radimo posao zbog kog su nas građani tamo birali. Štaviše, opšti je utisak da poslanici Demokratske partije socijalista taj posao rade dobro i u najboljem interesu države Crne Gore. Istovremeno, unazad dvije i po godine, DPS i ostatak parlamentarne opozicije dali su važan doprinos napretku Crne Gore na evropskom putu. Do trenutka usvajanja dva staljinistička zakona, podržali smo svaki zakonski prijedlog i političku odluku Vlade od značaja za proces evropske integracije, dominantno uticali na pokretanje izborne reforme i predložili Rezoluciju o integraciji Crne Gore u Evropsku uniju. Umjesto da cijene takav odnos opozicije i promovišu ideju političkog okupljanja oko evropske budućnosti naše domovine, premijer i njegovi poltički partneri su, u više navrata, dokazali da su im partikularni politički interesi daleko važniji. Otud štetna Rezolucija o genocidu u Jasenovcu, otud neustavno penzionisanje sutkinje Ustavnog suda, otud zakoni kojima se omogućava brutalno gaženje elementarnih ljudskih prava crnogorskih građana. S ovim posljednjim, što se nas tiče, kap je prelila času.

STANDARD: Da li ovim potezom DPS zaista brani evropske standarde, ili pokušava da političku krizu pretvori u alibi: ako znate da vaša ostavka i bojkot šalju lošu poruku prema EU, ko onda preuzima odgovornost za moguće usporavanje pregovora?

VUKOVIĆ: Odgovornost za proces evropske integracije dominantno pripada vladajućoj većini i, u funkcionalnom smislu, Vladi. Tako je bilo do 2020. godine, tako je i danas. Za razliku od vlasti predvođene DPS-om, koja se suočavala sa nedostatkom entuzijazma za proširenje EU kod naših evropskih partnera i destruktivnim djelovanjem tadašnje opozicije, ova većina imala je sve neophodne uslove da, relativno lako, dovede do kraja proces pristupnih pregovora i osigura evropsku perspektivu Crne Gore. Podrška Brisela Crnoj Gori nikada nije bila snažnija. Podrška opozicije našoj evropskoj agendi nikada nije izostala.

I, šta radi vladajuća većina u toj situaciji? Na način na koji je to prekjuče saopštio premijer, vodi kontinuiranu negativnu kampanju protiv najjače opozicione partije na najvažnijim međunarodnim adresama, isključuje opoziciju iz procesa donošenja odluka, ponižava Parlament tako da se zakonska rješenja predlažu ”u minut do 12” kako ne bi bilo prostora i vremena za iole ozbiljniju diskusiju, brutalno obmanjuje domaću i međunarodnu javnost, donosi katastrofalne političke odluke koje destabilizuju političke prilike u zemlji i kvare dobrosusjedske odnose, te brutalno napada svakoga ko se usudi da digne glas protiv takve prakse.

Tako se ne gradi odnos povjerenja s opozicijom. Važnije od toga, tako se ne ulazi u Evropsku uniju.

PLAN B NIJE POVLAČENJE, VEĆ PRITISAK I POLITIČKA PROMJENA

STANDARD: Ako su zakoni o ANB-u i unutrašnjim poslovima za vas “crvena linija”, gdje je tačno plan B osim bojkota: koju konkretnu evropsku i institucionalnu akciju nudite građanima sjutra ujutro, osim poruke da se povlačite sa mjesta na kojima ste mogli da vršite pritisak?

VUKOVIĆ: Kao što sam kazao, nastavljamo da naporno radimo kako bismo stvorili pretpostavke za prijeko potrebne političke promjene u Crnoj Gori. Poslanici Demokratske partije socijalista ubjedljivo su najaktivniji u Skupštini Crne Gore. Osim posvećenog rada u plenumu, u kontinuitetu predlažemo zakonska rješenja od značaja za interese ljudi koji žive u Crnoj Gori. Posljednja takva incijativa, koju je formalizovao moj kolega Nikola Rakočević, odnosi se na nastavak izborne reforme kroz uvođenje tzv. otvorenih lista. Sve to prati snažna aktivnost ”na terenu”. Svjedoci ste da rukovodstvo partije, na čelu sa predsjednikom Živkovićem, svakodnevno obilazi crnogorske opštine i razgovara s ogromnim brojem građana. Istovremeno, u stalnoj smo komunikaciji sa našim međunarodnim partnerima, kako u Crnoj Gori, tako i vani. Nedavno smo, u tom cilju, kolega Andrija Nikolić, međunarodni sekretar DPS-a Jasmin Bojadžić i ja boravili u Briselu i imali susrete sa većim brojem predstavnika institucija EU koji se bave Crnom Gorom.

Kao ozbiljni ljudi, vjerujemo da se povjerenje građana zaslužuje isključivo predanim radom, a ne predizbornim trikovima i političkim obmanama. Sigurni smo da će nam, u tom smislu, predstojeći parlamentarni izbori dati za pravo.

ŠTA GRAĐANI STVARNO DOBIJAJU OD EU

STANDARD: Kada kažete “EU standardi”, koja je prva opipljiva promjena koju građanin treba da osjeti: sudovi, tužilaštvo, inspekcije, javne nabavke ili zaštita potrošača?

VUKOVIĆ: Kada sa studentima razgovaram o ulasku Crne Gore u Evropsku uniju, često koristim metaforu voza. Nakon što postanemo država-članica EU, puno toga što determiniše kvalitet života crnogorskih građana mijenjaće se gotovo samo od sebe. Dakle, i dok ”sjedimo u tom vozu”, on će se kretati u, za nas, željenom smjeru. Istovremeno, na nama je da tu buduću šansu iskoristimo na maksimalan način. Što budemo više radili, koristeći mogućnosti članstva, to će i benefiti za naše građane biti veći. Veća sigurnost,vladavina prava, snažne institucije koje efikasno štite njihove interese, neuporedivo bolja ekonomska perspektiva, veće šanse za mlade, kvalitetnija infrastruktura, zdrava životna sredina – to je, pored ostalog, ono što Crnoj Gori donosi članstvo u EU.

STANDARD: Koje biste tri konkretne koristi naveli za prosječnu porodicu u Crnoj Gori u prve 2–3 godine nakon ulaska u EU, ne načelno, nego mjerljivo i svakodnevno?

VUKOVIĆ: Unaprjeđenje životnog standarda kao indirektni efekat intenziviranja ekonomske aktivnosti, uvećanje vrijednosti nekretnina usljed povećane tražnje i otvaranje evropskog tržišta rada za naše građane.

MLADE ČEKAJU VEĆE ŠANSE, ALI I OZBILJAN RIZIK

STANDARD: Šta se mijenja za mlade: priznavanje kvalifikacija, studiranje, zapošljavanje u EU – i šta država mora uraditi da to ne postane samo “odliv mozgova”?

VUKOVIĆ: Mladi dobijaju priliku da, pod jednakim uslovima sa ljudima njihove generacije iz država-članica, studiraju i rade u Evropskoj uniji. To je izuzetna šansa, ali i rizik za crnogorsko društvo. Podsjećam da je, nakon ulaska u EU 2013. godine, Hrvatsku napustilo preko 400.000 ljudi, mahom mladih i obrazovanih. Zato bi najodgovorniji u Crnoj Gori morali, prije punopravnog članstva, kreirati društveni ambijent koji bi mladima bio dovoljno stimulativan da budućnost grade u našoj zemlji. Plašim se da u ovakvoj Crnoj Gori kakvu, po sopstvenoj mjeri, grade, a zapravo razgrađuju partije na vlasti, moji studenti i njihove kolege ne vide perspektivu.

PRIVREDA DOBIJA VEĆE TRŽIŠTE, ALI I JAČU KONKURENCIJU

STANDARD: Šta dobijaju, a šta gube mala i srednja preduzeća: da li će im usklađivanje sa pravilima EU biti trošak ili “ulaznica” za veće tržište?

VUKOVIĆ: Jedinstveno tržište predstavlja jednu od najvrjednijih tekovina procesa evropske integracije. Štaviše, od trenutka stvaranja Evropske ekonomske zajednice 1958. godine, pa sve do 1993. kada je i zvanično uspostavljeno, izgradnja jedinstvenog tržišta bila je u fokusu ukupnog djelovanja evropskih institucija. Ujedno, ono predstavlja ogromnu priliku za rast i razvoj crnogorske ekonomije i domaćih preduzeća. Naše kompanije moći će, u ravnopravnoj tržišnoj utakmici, svoje proizvode i usluge da ponude svim građanima Evropske unije, kojih je, u ovom trenutku, 450 miliona. S druge strane, otvaranje crnogorskog tržišta za evropske kompanije predstavljaće ozbiljan izazov za naše preduzetnike. Nije slučajno što jedan od Kopenhaških kriterijuma podrazumijeva da država-kandidat mora biti sposobna da se “nosi sa pritiskom konkurencije i tržišnim silama unutar Unije”.

BEZ BORBE PROTIV KORUPCIJE NEMA ZATVARANJA PRIČE

STANDARD: Šta konkretno znači EU članstvo za borbu protiv korupcije: koje su dvije ili tri mjere bez kojih “nema zatvaranja priče” i ko u sistemu trenutno koči?

VUKOVIĆ: Ulazak u Evropsku uniju, pored ostalog, podrazumijeva da će Crnoj Gori na raspolaganju biti puno više evropskog novca. To, istovremeno, znači da će naša država biti pod pojačanim nadzorom institucija EU, uključujući Evropsko javno tužilaštvo koje, od 2021. godine, djeluje u cilju zaštite finansijskih interesa Unije. Na taj način, jačaju se mehanizmi borbe protiv korupcije, o čemu svjedoče brojni primjeri istraga i krivičnog progona u državama-članicama, uključujući i susjednu Hrvatsku, tokom prethodnih godina.

EVROPSKI NOVAC JE ŠANSA, ALI I TEST OZBILJNOSTI DRŽAVE

STANDARD: Koliko su EU fondovi realno “novac na stolu” za Crnu Goru: koji su uslovi, a koja su tri prioritetna projekta koja bi najbrže promijenila kvalitet života – voda, kanalizacija, škole, zdravstvo ili saobraćaj?

VUKOVIĆ: Do trenutka ulaska u Evropsku uniju, Crnoj Gori su na raspolaganju pretpristupni fondovi, uglavnom kroz IPA programe. Osim toga, 2023. godine kreiran je “Plan rasta” za Zapadni Balkan, kao novi vid finansijske podrške Evropske unije. Zahvaljujući tome, Crnoj Gori je na raspolaganju preko 380 miliona eura za sprovođenje reformi u procesu evropske integracije. Istovremeno, EU podržava Crnu Goru direktnim grantovima za razvoj infrastrukture, uključujući i posljednji vrijedan 150 miliona eura za izgradnju druge dionice autoputa.

Kada obezbijedi punopravno članstvo u EU, Crna Gora stiče pravo da koristi puno izdašnije strukturne i kohezione fondove Unije. Godišnje, Brisel na ovaj način alocira više od 55 milijardi eura. Zahvaljujući tome, primjera radi, Poljska je od 2004. godine “povukla” više od 250 milijardi eura. Infrastruktura, poljoprivreda, digitalna transformacija, zelena tranzicija – samo su neke od oblasti u kojima će Crna Gora imati priliku da, koristeći tu mogućnost, u dogledno vrijeme ostvari evropske standarde razvoja, a svojim građanima obezbijedi neuporedivo bolji kvalitet života.

EU I ŠENGEN NIJESU ISTO

STANDARD: Kako objašnjavate građanima razliku između ulaska u EU i ulaska u Šengen: šta bi se tačno promijenilo na granicama i koji su preduslovi?

VUKOVIĆ: Potpisan 1985. godine, Šengenski sporazum garantuje slobodu kretanja, bez zadržavanja na unutrašnjim granicama, na teritoriji pridruženih zemalja. Od početnih pet, njihov broj je vremenom narastao na 29 i danas obuhvata i četiri države koje nijesu članice Evropske unije – Norvešku, Island, Švajcarsku i Lihtenštajn. Istovremeno, dvije države EU nijesu dio Šengena – Irska i Kipar. Da bi postala dio Šengenskog sporazuma i svojim građanima omogućila slobodu kretanja na pomenutom prostoru, Crna Gora mora prethodno ispuniti niz uslova u vezi sa viznom politikom, upravljanjem granicama itd.

PRILAGOĐAVANJE KOŠTA, ALI JE CIJENA NEULASKA JOŠ VEĆA

STANDARD: Koji su realni troškovi prilagođavanja EU pravilima – poljoprivreda, ekologija, državna administracija – i kako spriječiti da račun na kraju plate samo građani kroz cijene i namete?

VUKOVIĆ: Troškovi su ne samo realni, već i veoma značajni. U oblasti ekologije, govorimo o nekoliko milijardi eura koje je potrebno investirati kako bi Crna Gora trajno riješila problem tretmana otpadnih voda, čvrstog otpada i sl. Da bi pristupili jedinstvenom tržištu EU, naši poljoprivredni proizvođači moraju prethodno ispuniti uslove koji definišu način proizvodnje, bezbjednost proizvoda itd. Riječ je, dakle, o ozbiljnom, skupom i veoma zahtjevnom poslu koji, nasuprot diletantskom pristupu trenutne vladajuće većine, samo počinje – a ne završava – pregovorima sa Evropskom unijom i eventualnim zatvaranjem nekog poglavlja.

TEKST JE IZRAĐEN U OKVIRU PROJEKTA “ŠTA GRAĐANI DOBIJAJU ULASKOM CRNE GORE U EVROPSKU UNIJU“, KOJI JE PODRŽAN OD FONDA ZA PODSTICAJ MEDIJSKOG PLURALIZMA MINISTARSTVA – MINISTARSTVA KULTURE I MEDIJA CRNE GORE