Vrijednost akcija na Volstritu je drastično pala ove sedmice nakon snažnog rasta koji sa povremenim prekidima traje od 2022.

Na to su uticale procjene da je dugoročno neodrživ rekordni rast podstaknut velikim ulaganjima u razvoj vještačke inteligencije.

Tome su doprinela i strahovanja od novih trgovinskih tenzija između SAD i Kine.

Najveći pad Nasdaka od 2001.
Tehnološki indeks Nasdak izgubio je 2,8 odsto vrednosti u sredu, 17. jula, što je najveći jednodnevni pad od decembra 2022. godine, a kompanija koje proizvode čipove još od marta 2020. u vrijeme panike na tržištu zbog pandemije korona virusa. Istovremeno, Nasdak je po prvi put od 2001. izgubio više od 2,5 odsto.

Trgovinske tenzije sa Kinom uzdrmale berzu
Padu na berzama su doprinele i trgovinske tenzije sa Kinom. Prema pisanju Forbsa, američki predsednik Džo Bajden planira uvođenje dodatnih ograničenja kompanijama koje snabdijevaju Kinu čipovima.

To će najviše pogoditi holandsku firmu ASML, čije su akcije pale u srijedu 11,5 odsto. ASML je prodao Kini 49 odsto svog sistema za litografiju u drugom kvartalu. Takođe, oko 20 procenata porudžbina ovoj holandskoj kompaniji čeka na isporuke Kini.

Bajdenova mjera bi pogodila i japanski Tokyo Electon, čije su akcije pale u srijedu za 7,5 odsto.

Američka vlada je blokirala pristup Kine naprednim čipovima i opremi za njihovu proizvodnju, pozivajući se na bezbjednosne brige, i pozvala svoje saveznike da slijede njihov primjer.

“Izvještaj Blumberga da Bajdenova administracija raspravlja o strožim ograničenjima izvoza poluprovodnika i poluprovodničke opreme u Kinu izazvao je uznemirujuću pometnju”, rekao je analitičar Patrik O'Hare na Briefing.com.

I akcije najvećeg svjetskog proizvođača čipova – tajvanskog TSMC – pale su u srijedu za 6,9 procenata nakon što je republikanski kandidat za predsjednika SAD Donald Tramp kritikovao ovo samoupravno ostrvo na koje pravo polaže Peking, a Vašington se obavezao da ga brani.

“Uzeli su 100 odsto naših poslova sa čipovima. Mislim da bi Tajvan trebalo da nam plati za odbranu. Znate, mi se ne razlikujemo od osiguravajućeg društva. Tajvan nam ne daje ništa”, kazao je Tramp za Blumberg.
Nakon ove Trampove izjave, TSMC je u dva dana izgubio 52 milijarde dolara tržišne vrijednosti.

TSMC proizvodi 55 procenata svih čipova na svijetu i više od 90 odsto najnaprednijih procesora, prenosi Tajms.

“To čini 40 odsto udjela OPEK-a u globalnoj proizvodnji nafte neimpresivnim”, kazao je V. Pol Čioju, profesor Nortvestern univerziteta u Bostonu.

Američka zavisnost od tajvanskih čipova
Ranije ove godine, američka sekretarka za trgovinu, Đina Rejmondo, rekla je na sjednici Komitetu Predstavničkog doma za aproprijacije da je TSMC “znatno ispred svega što radimo u Sjedinjenim Državama”.

Stoga su SAD na osnovu zakona za finansiranje čipova, dodjelili u aprilu ove godine TSMC-u 11,6 milijardi dolara da uskoro započne proizvodnju svojih najnaprednijih čipova na američkom tlu.

Ona je dodala da bi kineska invazija na Tajvan i zauzimanje TSMC-a bili “apsolutno razorni” za Sjedinjene Države.

Prema studiji Američko-tajvanskog poslovnog savjeta iz 2023, gubitak pristupa industriji poluprovodnika na Tajvanu bi imao negativan uticaj na američku ekonomiju – veći od globalne finansijske krize iz 2008. ili blokade tokom COVID-a 2020.

Značajan poremećaj u industriji poluprovodnika Tajvana mogao bi uticati sa čak 1.6 hiljada milijardi dolara, otprilike osam odsto američkog godišnjeg bruto domaćeg proizvoda. Naročito bi bili na udaru elektronski uređaji, automobilska industrija i telekomunikacije.

U maju je ASML, jedini globalni dobavljač EUV fotolitografskih mašina, prema pisanju Blumberga, obavjestio holandsku vladu da je ugradio prekidač u mašinu za ekstremnu ultraljubičastu litografiju (EUV) koju je prodao TSMC-u, omogućavajući joj automatsku obustavu rada ako Kina napadne Tajvan.

Da li je vrijednost akcija prenaduvana?
Osim geopolitičkih i geoekonomskih prepucavanja, stručnjaci tvrde da je vrijednost akcija “prenaduvana”.

Najnovija korekcija dolazi nakon dugog rasta na berzama (bull's market). Na primjer, indeks S&P 500 je skočio za više od 70 odsto u odnosu na najnižu vrednost 2022. i porastao je tokom 28 od posljednjih 37 nedjelja, što je njegov najbolji niz u više od tri decenije.

Naročito su rasle akcije velikih tehnoloških kompanija, koje zovu i “Sedam veličanstvenih” (Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia and Tesla), podstaknut prije svega razvojem vještačke inteligencije.

Najizraziti primjer je Nvidia čije su akcije skočile za 155 odsto ove godine, prije nego što su u srijedu pale za 7,2 procenta.

Investiranje u istraživanja i razvoj vještačke inteligencije je omogućilo ogroman rast velikim tehnološkim kompanijama bez obzira na stanje ukupne ekonomije i visoke kamatne stope.

To je pomoglo da se prikriju slabosti realne ekonomije koja se suočava sa visokim troškovima zaduživanja u cilju obuzdavanja inflacije.

“Tržišta ne mogu beskonačno rasti na osnovu samo nekoliko kompanija”, rekao je Džej Džej Kinahan, izvršni direktor IG North America.

Ali tokom prošle nedjelje na Volstritu je došlo do izvjesnog zaokreta. Umjesto da gomilaju akcije u Big Tech, koje kritičari smatraju preskupim, investitori se sve više okreću ka manjim kompanijama čiji je profit usko povezan sa snagom realne privrede i drugim oblastima koje neko vrijeme bile atraktivne.

To je nastavak nedavnog trenda koji analitičari tržišta nazvali ohrabrujućim, jer rastu akcije šireg broja kompanija, a ne samo šačice premoćne elite.

Tako su akcije kompanija u manjem indeksu Russell 2000 rasle i u srijedu, u vrijeme velikog loma na berzama, na osnovu očekivanja da će kamatne stope uskoro biti smanjene.

U međuvremenu, realna ekonomija je do sada ostala izuzetno otporna, tržište rada je ostalo solidno, a investitori u velikoj mjeri očekuju da će Federalne rezerve početi da smanjuju kamatne stope u septembru, jer je inflacija usporila uprkos strahovima da bi SAD mogle da skliznu u recesiju početkom 2025. zbog inflacije koja je i dalje breme za ekonomiju.

U slučaju recesije, S&P 500 bi mogao da padne za više od 30 odsto, prema nekoliko prognoza, što bi ličilo na dot-com krah iz 2000. godine.

Američki ekonomista Hari Dent je upozorio na rizik od kraha tržišta, za koji predviđa da bi nadmašio globalnu recesiju iz 2008.

“Zlatokosa” ekonomija
Iako američka ekonomija stoji mnogo bolje od ostalih članica G7, suočava se sa neizvjesnošću zbog posljedica rasta carina, ekonomskog razdvajanja sa Kinom i sveukupno rastućeg protekcionizma.

Kako piše ABC njuz, Volstrit se nada da privreda može ostati u stanju “Zlatokose”, bez prevelikih pritisaka na tržištu koji podstiču inflaciju, ali sa istovremenim izbjegavanjem drastičnog usporavanja ekonomije što bi je gurnulo u recesiju.