Video
Troškove će snositi svi građani – kroz bolesti, kontaminiranu vodu i narušenu životnu sredinu, piše Dan.
Novi izvještaj Evropske komisije ističe hitnu potrebu da se zaustavi kontaminacija “vječnim hemikalijama” kako bi se izbjegao ogroman negativan uticaj na zdravlje na cijelom kontinentu.
Zagađenje PFAS supstancama (per – i polifluoroalkilne supstance) znatno utiče na zdravlje ljudi i životnu sredinu. Osim što može poremetiti neke osnove životne procese kod ljudi i životinja, kontaminirana voda ili zemljište zahtijevaju skupu sanaciju, a te troškove snosiće svi građani.
Ovo postaje očigledno kada pojedinci obolijevaju od izloženosti.
Korišćenjem najnovijih podataka i poboljšane metodologije, ova studija pruža konzervativnu procjenu novčanog uticaja zagađenja PFAS supstancama.
Procijenjeni troškovi za zdravlje uzimaju u obzir samo nekolicinu trenutno regulisanih PFAS supstanci, od hiljada koje postoje i stoga pružaju ograničenu procjenu u poređenju sa stvarnim troškovima zagađenja PFAS supstancama.
Studija procjenjuje da ako se trenutni nivoi zagađenja PFAS supstancama u Evropi nastave do 2050. godine bez regulatornih mjera, trošak će dostići približno 440 milijardi evra.
Suzbijanje takvih ispuštanja PFAS supstanci na izvoru do 2040. godine uštedjelo bi 110 milijardi eura, dok bi samo tretiranje zagađene vode koštalo više od bilion eura.
Prema ranijem velikom istraživanju britanskih dnevnih novina Gardijan, PFAS je povezan sa nizom zdravstvenih problema. Od raka bubrega i testisa, s bolešću štitne žlezde, ulceroznim kolitisom, visokim holesterolom, reproduktivnim bolestima, bolestima jetre, bubrega i štitne žlijezde. Ove materije utiču i na životinjski svijet i procese, poput oprašivanja.
Ima ih svuda i dugo traju
U novom istraživanju EK se potvrđuje da pošto PFAS supstance ostaju u ljudskim tijelima i životnoj sredini decenijama, čak i nakon što su emisije prestale, rano djelovanje je od vitalnog značaja za smanjenje dugoročnih zdravstvenih i ekoloških troškova.
Studija takođe identifikuje populacije najugroženije zagađenjem PFAS supstancama: novorođenčad, djecu, ljude koji žive blizu kontaminiranih lokacija i radnike na tim lokacijama.
Evropska komisija navodi da je posvećena preduzimanju potrebnih mjera za zaštitu ovih grupa, ali i sprečavanju mogućih širih društvenih posledica, uz istovremeno obezbjeđivanje uravnoteženog pristupa dok se ne mogu implementirati alternative za PFAS u ključnim industrijskim primjenama.
,,Pružanje jasnoće o PFAS supstancama sa zabranama za potrošačku upotrebu je glavni prioritet i za građane i za privredu. Zato je ovo apsolutni prioritet za mene da radim na tome i da sarađujem sa svim relevantnim zainteresovanim stranama. Potrošači su zabrinuti, i to s pravom. Ova studija naglašava hitnost djelovanja”, rekla je Džesika Rosvol, komesarka za životnu sredinu, otpornost na vodu i konkurentnu privredu.
Nalazi studije će se uklopiti u rasprave EU o temama vezanim za PFAS, uključujući sanaciju zagađenja, smanjenje emisija na izvoru, praćenje i potrebe istraživanja.
Najzagađenija Belgija
Interaktivna mapa koju je objavio Gardijan pokazuje da su per (PFAS) i polifluoroalkil supstance (PFAS), porodica od oko 10.000 hemikalija koje su ušle u vodu, zemljište i sedimente iz širokog spektra potrošačkih proizvoda, poput pena za gašenje požara, deterdženata, raznog otpada i industrijskih procesa.
Prema istraživanju, najzagađenija zemlja je Belgija.
Ovi zagađivači ne razlažu se u životnoj sredini, nakupljaju se u tijelu i mogu biti toksični, a pronađeni su na visokim nivoima na hiljadama lokacija širom Evrope.
One su dio prehrambene, tekstilne i mnogih drugih industrija. Primjera radi, one čine vjetrovku otpornom na kišu, stolnjak neosjetljivim na prljavštinu, a kesicu pomfrita sposobnom da zadrži masnoću sa unutrašnje strane. Ima ih u šamponima, lakovima za nokte, kremi za brijanje, ruževima za usne… Čak i one “ekološke” slamčice za piće od papira ili bambusa prepariraju se PFAS-om da bi bile vodootporne.
Kako kontrolisati rizik?
EU je već preduzela značajne korake za kontrolu rizika od izloženosti PFAS supstancama. Najštetnije PFAS supstance su već zabranjene: PFOS, PFOA, PFHxS i srodne supstance, dugolančani PFCA. U 2024. godini, EU je zabranila upotrebu undekafluoroheksanske kiseline (‘PFHxA’) i supstanci povezanih sa PFHxA u proizvodima kao što su potrošački tekstil, ambalaža za hranu, potrošačke mješavine, kozmetika i u nekim primjenama pjene za gašenje požara. U oktobru 2025. godine, EU se pozabavila jednim od glavnih izvora emisija PFAS supstanci i uvela je postepene zabrane svih PFAS u pjenama za gašenje požara.
Nedavno, prema revidiranoj Direktivi o vodi za piće, sve države članice moraju da prate nivoe PFAS u vodi za piće kako bi osigurale usklađenost sa novim graničnim vrednostima EU.
Evropska agencija za hemikalije (ECHA) trenutno procenjuje predlog za univerzalno ograničavanje PFAS supstanci. Njihova procjena biće gotova do kraja 2026. godine, a Komisija će bazirati svoj predlog ograničenja na mišljenju ECHA.
Preporučeno
Pored regulacije, Akcioni plan za hemijsku industriju, usvojen u julu 2025. godine, predlaže skup inicijativa za podršku tranziciji od PFAS supstanci. U pripremi je okvir za praćenje PFAS na nivou EU koji će dijeliti najbolje prakse za sanaciju i prikupljati podatke. Komisija će takođe pokrenuti dijalog koji okuplja zainteresovane strane kako bi podržala holistički pogled na izazove zagađenja povezane sa PFAS supstancama.
