“Od saveznoga kancelara se očekuje da je iskusan u spoljnoj i evropskoj politici”, izjavio je novi predsjednik Hrišćansko-demokratske unije (CDU) i premijer Sjeverne Rajne – Vestfalije Armin Lašet početkom februara u razgovoru za agenciju Rojters.

On je na taj način želio da se pokaže kao neko ko je u prednosti u odnosu na svog suparnika u borbi za kancelarsku kandidaturu.

Ipak, bavarski premijer i predsjednik Hrišćansko-socijalne unije (CSU) Markus Zeder brzo je uzvratio. Objavio je da je upravo tri četvrt sata razgovarao s francuskim predsjednikom Emanuelom Makronom i da je ustanovio da postoje “velike podudarnosti” u gledištima.

U razgovoru na engleskom bilo je, između ostalog, riječi i o zajedničkim projektima u avio-saobraćaju i planiranom evropskom borbenom avionu.

S obzirom na to da su u Bavarskoj sjedišta važnih preduzeća koja se bave vojnim i civilnim avio-saobraćajem, Zeder je time sakupio bodove i u spoljnoj politici i u spoljnoj trgovini. Prije toga se u oktobru zalagao za aktivniju ulogu Njemačke u spoljnoj politici.

Veća uloga Nemačke

To je samo jedan primjer kako se ta dva političara koji bi željeli da dođu na mjesto kancelara pozicioniraju prije nego što konzervativci iz CDU i CSU donesu odluku o tome ko će biti njihov kandidat za mjesto prvog čovjeka njemačke vlade na saveznim parlamentarnim izborima krajem septembra. Odluka o tome trebalo bi da bude donijeta do 23. maja.

Armin Lašet

Johanes Farvik, profesor međunarodnih odnosa sa Univerziteta u Haleu, ukazuje da pred Lašetom i Zederom nije lak zadatak.

“Svaki naslednik kancelarke koja ima deceniju i po spoljnopolitičkog iskustva i koja je očeličena kroz brojne krize, moraće tek da nauči da igra tu ulogu. Istovremeno, težina Njemačke na međunarodnoj sceni poslednjih godina znatno je porasla i ispod toga neće moći da ide nijedan budući kancelar. Naprotiv, smjena na dužnosti povećaće pritisak da se on pozicionira po ključnim pitanjima”, kaže Farvik.

“Evropljanin” i “neispisan list”

Lašet ima više iskustva u spoljnoj, a naročito evropskoj politici. Odrastao je u Ahenu, blizu tromeđe Njemačke, Belgije i Holandije. I veoma rano je razvio svijest o tome koliko je važna prekogranična saradnja.

                                                                        Lašet

I tokom pandemije Lašet je, kao premijer Sjeverne Rajne – Vestfalije, branio otvorene granice. Od 1999. do 2005. bio je i poslanik u Evropskom parlamentu, tamo se bavio spoljnom i bezbjednosnom politikom. I uvek se zalagao za više hrabrosti u evropskim integracijama.

Markus Zeder nema takvog iskustva. Profesor Farvik za njega kaže da je po pitanju evropske politike “još neispisan list papira”.

Torsten Bener, šef berlinskog Instituta za globalnu javnu politiku ide još dalje. “Zeder ima malo ili nema nikakve emocionalne veze s evropskim projektom i neće se ustezati od oportunističkih agitacija protiv Brisela, ako mu se to učini politički korisnim”, kaže Bener.

Transatlantska renesansa neće biti besplatna

Zajedničko obojici političara jeste to što žele da se višekoncentrišu na Evropsku uniju i Francusku nego na SAD.

Angela Merkel je 2003. kao predsjednica CDU, stranke koja je tada bila u opoziciji, demonstrativno otputovala u Vašington i podržala Džordža V. Buša u ratu u Iraku, iako se velika većina Njemaca, uključujući i saveznog socijaldemokratskog (SPD) kancelara Gerharda Šredera tome odlučno protivila.

Tokom četiri Trampove godine transatlantski odnosi bili su teški. “Amerika je uvek za nas bila zemlja slobode i demokratije”, sa žaljenjem je podsjetio Lašet u govoru prilikom njegove kandidature za mjesto predsjednika CDU. Lašet je pritom mislio na upad pristalica Donalda Trampa u zgradu Kongresa u Vašingtonu u januaru 2021. godine.

I Zeder je nedavno priznao da je tokom Trampovog mandata njegova ljubav prema Americi bila na teškoj provjeri.

Obojica sada velike nade polažu u novog američkog predsjednika Džozefa Bajdena. On je na nedavnoj virtuelnoj Minhenskoj konferenciji o bezbjednosti partnerima poručio: “Transatlantski savez se vratio”.

Ali, Bajdenovo približavanje Evropi nije bezuslovno. On je recimo, kao i njegov prethodnik, zahtijevao da partneri povećaju svoje izdatke za odbranu i preuzmu veću odgovornost u bezbjednosnoj politici.

                                                                      Zeder

Zeder se s tim načelno slaže, ali naglašava: “Nismo mi djeca – mi smo partneri, a ne vazali ili podređeni”. To je Zeder izjavio prije nekoliko dana novinskoj agenciji AP. I Lašet podržava cilj NATO-a da članice izdvajaju dva odsto svog BDP za obranu, od čega je Njemačka još daleko.

Zeder: Balans između interesa i vrijednosti

Prepreka renesansi transatlantske saradnje je njemačka politika prema Kini i Rusiji. Izgleda da i Bajden, kao i ranije Tramp, smatra da je Berlin zbog trgovinskih interesa previše popustljiv prema vladama tih dviju zemalja.

U tom pogledu sigurno se ništa neće promijeniti ni ako kancelar postane Lašet ili Zeder. Lašet je, istina, nedavno govorio o “takmičenju sistema” Zapada i Kine, ali istovremeno nije želio da isključi mogućnost da kineski koncern “Huavej” učestvuje u izgradnji mobilne mreže 5G, na šta Vašington gleda veoma kritično.

Zeder je prošlog leta u vezi s Kinom, u razgovoru za javni servis ZDF, ocijenio: “Najveći izazov njemačke spoljne politike idućih godina će, čini mi se, biti pronalaženje pravog balansa između interesa i vrijednosti.” To nije čvrstina koju Vašington očekuje.

Samostalna politika prema Rusiji

Što se tiče Rusije, i Lašet i Zeder su protiv obustavljanja izgradnje gasovoda Sjeverni tok 2, što zahtijeva Vašington.

Lašet takođe želi da se atentat na ruskog opozicionog političara Alekseja Navaljnog – koji on oštro osuđuje – jasno odvoji od pitanja trgovine gasom.

Zeder je posjetom Moskvi pre godinu dana nastavio tradiciju bavarskih premijera da vode sopstvenu bavarsko-rusku trgovinsku politiku, koju ne opterećuju razlike u političkim mišljenjima.

Nastup na međunarodnoj pozornici

Politički analitičari ne očekuju bitno drugačiju spoljnu politiku od one koju je vodila Angela Merkel, bez obzira na to da li će novi kancelar biti Lašet ili Zeder.

Naprotiv, Torsten Bener vidi kod obojice sklonost da nastave dosadašnju politiku, pri čemu će, smatra, naići na prepreke.

“S jedne strane, zato što se kurs Angele Merkel ne može samo tako nastaviti, zbog protivrečnosti. A s druge strane, zato što će mogući koalicioni partner, naročito ako to budu bili Zeleni, insistirati na promjeni kursa spoljne politike. Tu prije svega mislim na politiku prema Kini jer je jednodimenzionalna kancelarkina automobilska spoljna politika Njemačkoj nanijela ogromnu štetu”, kaže Bener.”Obojica su politički profesionalci koji do sada nisu imali spoljnopolitička težišta. (…) Ali, obojica će sigurno brzo otkriti koliko je spoljna politika važan zadatak za kancelara. Lašet ima više spoljnopolitičkog iskustva nego Zeder, ali obojica su dobro umreženi na međunarodnoj sceni i obojica podjednako sposobni da na toj pozornici nastupe”, zaključuje Farvik