Video
Rusija nije početkom prošle godine pokušala samo invaziju na Ukrajinu kopnenim putem. Uporedo sa vojnim napadima na suverenu zemlju i članicu Ujedinjenih nacija, Kremlj je pokrenuo i veliku “invaziju na internet“, a pogotovo na društvene mreže.
Koristeći činjenicu da je 15 do 20 odsto naloga na društvenim mrežama u bilo kom trenutku lažno – i to od samog početka njihovog postojanja – Kremlj i ruski obavještajni stručnjaci su još 2021. godine pokrenuli operaciju online diskreditacije bilo kakve kritike ruskog predsjednika Vladimira Putina i njegovih planova za “oslobođenje Ukrajine“.
Nedavno objavljeni dokument vlade Velike Britanije rezultat je rada nekoliko obavještajnih službi koji je trajao više od 15 mjeseci, dakle još dok su u Kremlju pravljeni planovi za agresiju na Ukrajinu. Izvještaj je svijetlo dana ugledao pod inicijativom britanske Kancelarije za stranu saradnju i razvoj (Foreign, Commonwealth and Development). Mišljenje su takođe dali brojni britanski analitičari, politički stratezi, kao i tehnološki eksperti.
Računari, serveri, mobilni uređaji, mrežna oprema
Obiman dokument ima nekoliko ključnih tačaka: Rusija je posljednjih godina akcenat stavila na sredstva masovnog širenja dezinformacija, prije svega društvene mreže, aplikacije za dopisivanje, online forume, pa čak i kroz video igrice. Vlasti u Londonu procjenjuju da je u pitanju “najveća kampanja dezinformisanja međunarodne i domaće javnosti u svijetu“, ne računajući Sjevernu Koreju. Čak je i Kina postala “obazrivija“ kada je “proizvodnja informacija“ u pitanju, suočena sa masovnim protestima u Hong Kongu te demonstracijama zbog drakonskih mjera protiv pandemije.
U dokumentu se takođe ističe uloga “fabrika trolova“, odnosno “botova“. “Botovi“ su termin koji se koristi za sve aktivnosti lažnih naloga na internetu. Često je na hiljade ovakvih naloga međusobno povezano te njima upravlja desetak “IT eksperata“ i internet administratora.
Ni termin “fabrika“ nije slučajan – u pitanju su prava postrojenja, sa stotinama računara, servera, mobilnih uređaja i specijalne mrežne opreme koja “maskira“ internet saobraćaj koji sa njih dolazi. Društvene mreže su obično sposobne da prepoznaju hostile traffic (nepoželjan saobraćaj) ka njihovim stranicama, kada sa velikog broja lažnih naloga odjednom stiže veliki broj zahtjeva te da ih poveže sa jednom ili nekoliko bliskih fizičkih IP adresa (IP adresa je poput adrese stana – svaki uređaj na internetu ima svoju jedinstvenu adresu).
Zbog toga ruski “botovi“ koriste softvere za IP jumping, odnosno preskakanje čitavih blokova IP adresa, kako bi internet saobraćaj djelovao legitimno. Takođe, nerijetko se koriste i softveri za VPN (virtual private network, privatna internet mreža). VPN softver može učiniti da mreži ili sajtu koji se posjećuje djeluje kao da korisnik dolazi iz Irana, Francuske ili Brazila, iako on zapravo dolazi iz Sankt Peterburga. Zanimljivo je i da novi propisi u Rusiji, uvedeni nakon početka agresije na Ukrajinu, značajno ograničavaju korišćenje VPN-a za privatne korisnike i obične građane, nazivajući to “neprijateljskom stranom aktivnošću“.
Bilo kuda, Jevgenij Prigožin svuda
Britanski i američki dokumenti takođe posebnu pažnju stavljaju na aktivnosti Jevgenija Prigožina, kontroverznog oligarha, osnivača grupe Wagner, ruske plaćeničke vojske koja se u Ukrajini bori zajedno sa ruskom armijom. Prigožin važi – ili je barem doskora važio – za izuzetno bliskog saradnika i ličnog prijatelja Putina čak 20-ak godina unazad. Prigožin je u izvještajima stranih službi više od decenije označavan kao “član najužeg kruga u Kremlju“, uz Viktora Vekselberga, Leonida Mihelsona, Mihaila Prohorova i Alekseja Milera. Prigožin je takođe označen kao “osnivač“ i jedan od glavnih finansijera ruskih “fabrika botova“, posredujući u nabavci najmodernije mrežne i računarske opreme iz Kine, Južne Koreje i sa Tajvana.
Na iznenađenje mnogih, i sam Prigožin se početkom ove godine na aplikaciji za dopisivanje Telegram na neki način “pohvalio“ da on zaista stoji iza organizacije za širenje online dezinformacija. “Sa zadovoljstvom mogu to da potvrdim. Nisam samo jedan od organizatora – ideja za formiranje Agencije za istraživanje interneta je bila zapravo moja, još prije nekoliko godina“, napisao je Prigožin.
Pomenuta Agencija za istraživanje interneta (rus. Агентство интернет-исследований) je prava kompanija, sa nekoliko sopstvenih zgrada i više od 1.000 zaposlenih. Centrala ove kompanije se nalazi u centru Sankt Peterburga, u oblasti Olgino. Postoji barem od 2014. godine, mada postoje i neke informacije da su brojni hakeri i IT stručnjaci zaposleni u njoj međusobno sarađivali barem još od 2006. godine.
Širenje propagande na visokom nivou
Zvanično, ta agencija je prvo pomenuta u kontekstu političkog uticaja na internetu u dokumentu direktora američke Nacionalne obavještajne službe (ODNI) iz 2016 godine. U tom dokumentu je prvi put pomenut i Prigožin kao Putinov “čovjek za specijalne aktivnosti“. Američke obavještajne službe su već tada bile svjesne da Prigožinova grupa Wagner učestvuje u vojnim aktivnostima u Siriji, kao i na Krimu, koji je u to vrijeme sproveo nelegalni i međunarodno nepriznati referendum o pripajanju Ruskoj Federaciji.
Pored “fabrike“ u Sankt Peterburgu, u Moskvi postoje barem još dva “centra za botovanje“ te još jedan pri vojnoj obavještajnoj službi GRU, koji je “specijalizovan“ za širenje propagande na visokom nivou, prije svega uperene ka diplomatama u Briselu, vladama članica Evropske unije, ali i ka zemljama Balkana – Srbiji, Bosni i Hercegovini, Bugarskoj, Severnoj Makedoniji i Crnoj Gori.
Njemački mediji su prošle godine spomenutu agenciju, pored Prigožina, povezivali i sa kontroverznim ruskim biznismenom Aleksejem Soskovetskim, za koga postoji izuzetno malo podataka, čak i unutar Rusije.
Krajem 2021. godine, pored centrale u Olginu, kancelarije su proširene velikom zgradom u ulici Savuškin u Sankt Peterburgu. U ovoj zgradi se najvjerovatnije nalazi tim koji se bavi širenjem propagande na engleskom jeziku.
‘Podrška prijateljstvu Rusije i Crne Gore’
Hakeri u Olginu su, po američkim i britanskim saznanjima, podijeljeni u timove po “oblastima“. Tako postoji tim koji podržava njemačke desničare (od kojih su mnogi povezani sa Kremljom) te na njemačkom jeziku širi propagandu vezanu za Njemačku, Austriju i Švajcarsku. Drugi tim, pak, bavi se Francuskom, gdje na brojnim internet stranicama i društvenim mrežama daje podršku demonstracijama u Parizu te prenosi lažna istraživanja “o velikoj podršci francuskih građana Rusiji“. Ova “fabrika trolova“ je takođe veoma aktivna u predizborna vremena u različitim državama.
Preporučeno
To je bilo i veoma evidentno u nedavno završenoj kampanji za predsjedničke izbore u Crnoj Gori, kada su Facebook, Instagram i brojne sekcije komentara na portalima bile preplavljene “izlivačima podrške prijateljstvu Rusije i Crne Gore“. Više od 90 odsto ovih naloga je bilo lažno. Obično nisu imali nijednu objavu, a na profilnim slikama se često nalazila i ruska zastava ili sam Putin. Sudeći po “nevješto“ napisanim komentarima i objavama, već na prvi pogled je bilo jasno da “autor“ ne govori dobro balkanske jezike te da je najvjerovatnije u pitanju “bot“ koji piše komentare u blizini reke Neve.
