„EURO MODEL“ pod lupom Centralne banke

Kako se navodi u publikaciji CBCG „Makroprudencijalna analiza i politika – broj 2“, Centralna banka razmatra potencijalne nove fiskalne impulse povezane sa implementacijom „Euro modela“ i njihove moguće efekte na akumulaciju cikličnih sistemskih rizika.

CBCG je za sada ocijenila da je postojeća stopa kontracikličnog kapitalnog bafera od jedan odsto primjerena, ali će nastaviti da prati kretanja u finansijskom sistemu i procjenjuje potrebu za eventualnim prilagođavanjem ovog instrumenta.

„Euro model“ pod lupom Centralne banke

U izvještaju se navodi da je posljednjim preispitivanjem kapitalnog bafera, sprovedenim u trećem kvartalu 2026. godine, utvrđeno blago usporavanje kreditnog rasta.

Takva kretanja CBCG, između ostalog, povezuje sa slabljenjem uticaja ranijih Vladinih programa povećanja neto zarada na kreditnu aktivnost i finansijski ciklus.

Međutim, potencijalni novi fiskalni impulsi povezani sa primjenom „Euro modela“ mogli bi ponovo uticati na ukupnu tražnju i dinamiku kreditiranja, zbog čega Centralna banka sprovodi dodatne analize.

U dokumentu se ističe da CBCG već analizira moguće efekte tih impulsa na agregatnu tražnju, kreditnu aktivnost i akumulaciju cikličnih sistemskih rizika, kako bi pravovremeno procijenila potrebu za eventualnim prilagođavanjem stope kontracikličnog kapitalnog bafera.

Riječ je o instrumentu kojim se bankama propisuje obaveza održavanja dodatnog kapitala, kako bi bile otpornije na potencijalne gubitke tokom nepovoljnih ekonomskih kretanja.

CBCG navodi da će u slučaju povećanja akumulacije sistemskih rizika, ukoliko to ocijeni potrebnim, povećati stopu ovog bafera.

Cijene stanova dostigle istorijski maksimum

Jedan od važnih rizika koje Centralna banka prati jeste tržište nekretnina, na kojem su nastavljeni rast cijena i snažna kreditna aktivnost.

Prema ocjeni CBCG, cijene stanova u novogradnji dostigle su istorijski najviše vrijednosti, uz naznake određene precijenjenosti.

Istovremeno, stambeni krediti stanovništva na kraju juna 2026. godine ostvarili su godišnji rast od 20,7 odsto, dok je njihov kumulativni rast u odnosu na kraj 2020. godine iznosio 108,7 odsto.

Značajan doprinos rastu cijena nekretnina, prema ocjeni CBCG, dolazi od stranih direktnih investicija.

U periodu od 2022. do 2025. godine ulaganja stranaca u nekretnine iznosila su ukupno 1,86 milijardi eura, odnosno prosječno 6,5 odsto nominalnog BDP-a godišnje.

Samo u prvoj polovini 2026. godine strane direktne investicije u nekretnine dostigle su 237,8 miliona eura.

Centralna banka ukazuje da rast cijena nekretnina nije isključivo rezultat domaćeg bankarskog kreditiranja, ali da istovremeno povećanje cijena stanova i stambenih kredita zahtijeva pažljivo praćenje rizika.

Eventualna korekcija cijena nekretnina mogla bi nepovoljno uticati na finansijsku poziciju dužnika i povećati potencijalne gubitke banaka, naročito kod kredita sa visokim odnosom iznosa kredita i vrijednosti nekretnine koja služi kao obezbjeđenje.

Iako CBCG ne iznosi posebnu procjenu uticaja „Euro modela“ na cijene stanova, kretanja na tržištu nekretnina predstavljaju jedan od važnih pokazatelja koje prati prilikom ocjenjivanja sistemskih rizika.

Dug građana dostigao rekordnih 2,6 milijardi eura

Dodatni razlog za oprez predstavlja rast ukupne zaduženosti stanovništva.

Na kraju juna 2026. godine dug građana prema bankama iznosio je 2,6 milijardi eura, što je 17,8 odsto više nego godinu ranije.

Time je dostignut istorijski najviši nominalni nivo zaduženosti stanovništva, dok je njegovo učešće u bruto domaćem proizvodu povećano na 30,7 odsto.

CBCG ocjenjuje da kreditna ekspanzija predstavlja najvažniji domaći izvor cikličnog sistemskog rizika.

Iako je bankarski sektor visoko kapitalizovan i likvidan, snažan rast kreditiranja može povećati osjetljivost građana na nepovoljna kretanja prihoda, zaposlenosti i troškova finansiranja.

Centralna banka zato naglašava potrebu za preventivnim djelovanjem kako bi se ograničili rizici prekomjernog zaduživanja.

Bankama već propisano 294 miliona eura kapitalnih rezervi

Kontraciklični kapitalni bafer u Crnoj Gori iznosi jedan odsto od 1. januara 2026. godine, nakon što je prethodno, od aprila 2025. godine, iznosio 0,5 odsto.

Ovaj instrument predstavlja dodatni zaštitni sloj kapitala koji banke moraju održavati radi pokrivanja potencijalnih gubitaka u slučaju pogoršanja ekonomskih i finansijskih uslova.

Pored kontracikličnog bafera, u primjeni su i bafer za očuvanje kapitala, bafer za strukturni sistemski rizik i bafer za ostale sistemski važne kreditne institucije.

Na kraju juna 2026. godine ukupan zahtjev za kombinovani kapitalni bafer na nivou bankarskog sistema iznosio je 294,2 miliona eura, odnosno 30,5 miliona više nego na kraju prethodne godine.

Istovremeno, koeficijent adekvatnosti ukupnog kapitala banaka iznosio je 21,1 odsto, što je iznad agregatnog minimalnog zahtjeva od 16,93 odsto.

CBCG ocjenjuje da takva kapitalna pozicija pruža značajan stepen otpornosti bankarskog sektora, ali ne isključuje potrebu za dodatnim preventivnim mjerama ukoliko dođe do intenziviranja sistemskih rizika.