MMF poziva Skupštinu Crne Gore da zadrži dvostruki veto u izboru guvernera

Prema važećem Zakonu guvernera bira Skupština, na predlog predsjednika Crne Gore, što predstavlja sistem dvostruke kontrole (double-veto).

Šef misije MMF-a za Crnu Goru Srikant Sešadri kazao je za Radio Slobodna Evropa da su parlamentu direktno saopštili da postojeći sistem ne bi trebalo mijenjati.

“Naš stav da je procedura ‘dvostrukog veta’ u potpunosti usklađena sa najboljom međunarodnom praksom, jer uključuje dvije odvojene, ali direktno na izborima izabrane grane vlasti, čime se štiti proces donošenje odluka CBCG od političkog uticaja bilo koje institucije”.

Neposredan povod za mijenjanje zakona bio je predlog predsjednika Mila Đukanovića iz septembra prošle godine da se aktuelnom guverneru Radoju Žugiću dodijeli još jedan šestogodišnji mandat.

Kako bi se to spriječilo, poslanik Demokratskog fronta (DF) Dejan Đurović je u oktobru predložio da guvernera bira Skupština, ali na predlog skupštinskog Odbora za ekonomiju, finansije i budžet, kojim upravo on predsjedava.

“Ovako otklanjamo politiku iz izbora guvernera CBCG i svako ko ispunjava uslove može da se kandiduje”.

Parlamentarna većina donosi zakone u Skupštini, iako je u martu Đukanović ukazom raspustio Skupštinu i zakazao parlamentarne izbore za 11. jun.

Predlog je na dnevnom redu skupštinskog zasijedanja koje je u toku.

Očekuje se da bude izglasan, nakon što su podršku DF-u obećali poslanici Demokrata, Socijalističke narodne partije i Građanskog pokreta URA.

DF nije odustao od predloga ni nakon predsjedničkih izbora, na kojima je 2. aprila Jakov Milatović odnio ubjedljivu pobjedu nad Milom Đukanovićem.

Parlamentarna većina koja je podržala ovaj predlog zakona podržala je Milatovića u drugom krugu predsjedničkih izbora. On će za predsjednika biti inaugurisan 20. maja.

Šta donosi predloženi Zakon
Osim promjene u načinu predlaganja guvernera, Demokratski front je predložio i da se imenuju novi članovi Savjeta u roku od 90 dana od stupanja na snagu Zakona.

Centralnom banko inače upravlja osmočlani Savjet, koji čine guverner, tri viceguvernera i četiri člana koji nisu zaposleni u toj bankarskoj instituciji, a koje bira Skupština.

To znači da se, ukoliko se Zakon usvoji, šestogodišnji mandat se prekida viceguvernerki Zorici Kalezić i trojici članova Savjeta.

To bi moglo imati i značajne finansijske posljedice, imajući u vidu da je plata viceguverneru oko 4.500 eura, a zakon predviđa da guverner i viceguverner, nakon prestanka funkcije imaju pravo na jednogodišnju naknadu u visini poslednje zarade.

Uslovi za guvernera
Predlog poslanika DF-a uključuje i da guverner i viceguverneri moraju imati najmanje 10 godina radnog staža, umjesto dosadašnjih pet, ali bez odrednice da se ono odnosi na iskustvo “na rukovodećim poslovima”.

Predloženim izmjenama se traži da se obustavi postupak imenovanja guvernera koji je započet prošle godine, kada je Đukanović predložio Žugića.

Žugić je bio guverner banke od 2010. do 2012. godine, a zatim je do 2016. godine bio ministar finansija u Vladi Đukanovića. Guverner je ponovo od 2016. godine.

Mandat mu je istekao prošle godine.

CBCG: Direktno potkopavanje nezavisnosti banke
Iz institucije kojom rukovodi Žugić su za RSE kazali da se predlogom DF-a ne dolazi do demokratizacije procesa izbora guvernera, već se utiče “na garantovanu nezavisnost Centralne banke i krči put da se CBCG i njena uloga podredi samo jednoj grani vlasti”.

Time bi, ističu, bio kreiran ambijent gdje bi svaki novi saziv parlamenta mogao ponovo birati guvernera i članove Savjeta, što bi Centralnu banku “direktno podredilo izbornim ciklusima i političkim interesima”.

Poručuju i da bi to za posljedicu imalo ugrožavanje procesa pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji (EU).

Naime, jedan od najvažnijih principa poglavlja 17 – Ekonomska i monetarna unija je puna nezavisnost CBCG. Ovim predlogom, po mišljenju CBCG, ona se “direktno potkopava”.

Iz banke upozoravaju i da se “skraćivanjem mandata Savjeta ugrožava i zatvaranje poglavlja 17, a čak se može dovesti u pitanje nastavak korišćenja eura kada Crna Gora uđe u EU”.

Savjet CBCG je prethodno u oktobru utvrdio svoje izmjene Zakona, koje je potom uputio Vladi.

MMF za postepeno imenovanje članova Savjeta
Misija MMF-a boravila je u prvoj polovini decembra u Crnoj Gori, gdje su se njeni predstavnici sastali i sa guvernerom Žugićem i predstavnikom Vlade, ministrom finansija Aleksandrom Damjanovićem.

Iz misije je tada saopšteno da je nezavisnost CBCG ključna za kredibilitet i stabilnost finansijskog sistema.

“Odvajanje imenovanja i izbora guvernera na dvije odvojene i direktno izabrane grane vlasti omogućava snažnu i transparentnu institucionalnu podjelu u procesu izbora, čuvajući nezavisnost Centralne banke”.

Na važnost dvostrukog veta ukazuje i radni dokument MMF-a, u kojem se ističe da ta procedura “ohrabruje imenovanje kvalifikovanih lica”.

Određujući se prema predlogu DF koji se tiče prestanka manadata članovima Savjeta, iz Centralne banke su se pozvali i na stav MMF-a:

“Zakon o CBCG treba da predviđa postepeno imenovanje članova Savjeta kako bi se obezbijedio kontinuitet rada”.

Centralna banka kao samostalna monetarna institucija Crne Gore osnovana je 2001. a godinu kasnije uvela je euro kao sredstvo plaćanja.

Zakon o Centralnoj banci usklađen je sa pravnim tekovinama EU čime su stvoreni uslovi da ona postane članica Evropskog sistema centralnih banka po ulasku Crne Gore u EU.

Novo oduzimanje prava predjsedniku
Ovo nije prvi put da je skupštinska većina, koju čine proruski DF, Demokrate i Građanski pokret URA, oduzela zakonska ovlašćenja predsjedniku države.

Oni su sredinom decembra prošle godine donijeli Zakon o predsjedniku, kojim je parlamentarna većina preuzela dio ustavnih ingerencija predsjednika Đukanovića u dijelu predlaganja mandatara za sastav Vlade.

Kritike na račun izmjena Zakona uputila je međunarodna zajednica, a o spornim izmjenama uskoro bi trebalo da se izjasni Ustavni sud.