Video
Posebni program ulaganja uveden je sa ciljem privlačenja stranih investicija i intenziviranja razvoja projekata u turizmu, poljoprivredi i prerađivačkoj industriji, uz poseban fokus na razvoj manje razvijenih opština. Program je trajao do 31. decembra 2022. godine, a propisani okvir omogućavao je donošenje rješenja o prijemu u crnogorsko državljanstvo po osnovu najviše 2.000 zahtjeva.
Do završetka Programa podnijeto je ukupno 1.113 zahtjeva. Međutim, prestanak prijema novih aplikacija nije istovremeno značio i kraj obrade već podnijetih predmeta.
Prema Informaciji o stanju Posebnog programa ulaganja na dan 1. septembar 2026. godine, Ministarstvo unutrašnjih poslova donijelo je 869 rješenja o prijemu u crnogorsko državljanstvo, dok je 239 zahtjeva odbijeno usljed negativnog mišljenja agenta za ocjenu međunarodne podobnosti ili neispunjenosti propisanih kriterijuma. Još pet zahtjeva nalazilo se u proceduri odlučivanja kod nadležnih organa.
Podaci Agencije za investicije pokazuju i raspodjelu aplikacija prema agentima za posredovanje. Od ukupno 1.113 zahtjeva, preko Henley & Partners Government Services podnijeta je 531 aplikacija, preko Arton Group 295, a preko Apex Capital Partners 287.
Više od četvrt milijarde za turističke projekte
Finansijski podaci ukazuju na znatan obim sredstava povezanih sa Programom.
Od početka njegove realizacije do 1. septembra 2026. godine, investitorima je u svrhu ulaganja u projekte sa Liste razvojnih projekata u oblasti turizma uplaćeno 251.472.956,09 eura.
Na ESCROW računima aplikanata istovremeno se nalazilo još 1.835.000 eura, odnosno sredstva koja su deponovali aplikanti čiji su zahtjevi na dan izvještavanja još bili u fazi razmatranja pred nadležnim organima.
Znatno skromniji iznos evidentiran je za poljoprivredu i prerađivačku industriju. Prema dostavljenim revizorskim izvještajima, investitoru je od početka realizacije Programa po tom osnovu uplaćeno ukupno 500.000 eura. Dokument navodi da je time prenijet cjelokupan iznos koji je bio deponovan na ESCROW računima za ovu namjenu.
Program je predviđao različite minimalne iznose ulaganja u zavisnosti od lokacije razvojnog projekta. Za projekat u Glavnom gradu Podgorica ili primorskom regionu aplikant je morao da položi najmanje 450.000 eura, dok je za projekat u sjevernom ili središnjem regionu, izuzev Podgorice, minimalni iznos bio 250.000 eura.
Kroz administrativne takse 43,6 miliona eura
Poseban finansijski efekat Programa ostvaren je kroz administrativne takse.
Prema podacima sa Centralnog računa državnog trezora, od početka realizacije Programa do 1. septembra 2026. godine po tom osnovu uplaćeno je ukupno 43.575.344,62 eura.
Značajan iznos usmjeren je i ka inovacionoj politici. Fondu za inovacije Crne Gore od početka realizacije Programa do posmatranog datuma uplaćeno je ukupno 31,4 miliona eura.
Na ESCROW računima se za istu namjenu nalazilo još 400.000 eura, koje su deponovali aplikanti čiji su predmeti bili u fazi razmatranja. I evidencija Agencije za investicije i evidencija Fonda za inovacije potvrđuju ukupnu uplatu od 31,4 miliona eura Fondu.
Milioni namijenjeni manje razvijenim opštinama
Jedna od komponenti Programa odnosila se na donacije za razvoj manje razvijenih jedinica lokalne samouprave.
U januaru 2023. godine sredstva koja su se nalazila na računu Agencije za investicije, namijenjenom razvoju manje razvijenih lokalnih samouprava, prenijeta su na Centralni račun državnog trezora u iznosu od 32.999.849,80 eura.
Pored toga, tokom 2023. godine na račun Agencije za investicije registrovan kod CKB banke, u svrhu donacija za razvoj manje razvijenih jedinica lokalne samouprave, uplaćeno je ukupno 33,3 miliona eura.
Nakon što je Ministarstvo finansija 2024. godine otvorilo namjenski račun za ove prihode i nakon potvrda nezavisnog revizora o izvršenim prenosima sredstava, Agencija je nastavila da prenosi novac koji su aplikanti izdvajali u vidu donacije od 100.000 eura po aplikaciji.
Od juna 2024. do avgusta 2026. godine dokument evidentira više transfera, među kojima 6,7 miliona eura u junu 2024, 7,5 miliona u julu, 1,9 miliona u avgustu i 2,5 miliona u septembru iste godine, kao i dodatne transfere krajem 2024, tokom 2025. i 2026. godine. U Informaciji se navodi da su sredstva po ovom osnovu prenijeta na namjenski račun za razvoj manje razvijenih jedinica lokalne samouprave.
Formalni kraj nije značio i finansijski kraj
Gotovo četiri godine nakon završetka Programa, podaci pokazuju da je najveći dio administrativnih procedura zaključen. Od 1.113 aplikacija, 869 je rezultiralo prijemom u crnogorsko državljanstvo, 239 zahtjeva je odbijeno, dok je svega pet još bilo u proceduri na dan 1. septembar 2026.
Istovremeno, finansijski trag Programa mjeri se stotinama miliona eura. Investitorima za turističke razvojne projekte uplaćeno je više od 251 miliona eura, Fondu za inovacije 31,4 miliona, dok je kroz administrativne takse uplaćeno gotovo 43,6 miliona eura. Značajna sredstva prikupljena su i za razvoj manje razvijenih lokalnih samouprava.
Ipak, prilikom tumačenja finansijskih podataka potrebna je određena doza opreza.
U samoj Informaciji navodi se da je finansijska evidencija generisana putem softvera za praćenje Programa koji nema modul za finansijsko knjigovodstvo. Finansijsko stanje se zato potvrđuje izvještajima nezavisnog revizora o kontroli prenosa sredstava, a nadležno ministarstvo upozorava da zbog naknadnog dostavljanja tih izvještaja može postojati određeno vremensko odstupanje u prikazanom stanju.
Preporučeno
Zbog toga će konačni finansijski bilans Programa biti moguće potpuno sagledati tek nakon završetka preostalih procedura i evidentiranja svih transakcija. Ono što je već sada jasno jeste da je, iako je Program formalno zatvoren 2022. godine, njegov finansijski epilog ostao relevantan i gotovo četiri godine kasnije.
