Video
Prema riječima Ivane Vojvodić, direktorice i rukovoditeljke kvaliteta u Monteorganici, preduzeću za kontrolu i izdavanje sertifikata u organskoj poljoprivredi, tokom ove dvije decenije preduzimali su različite aktivnosti kako bi se prevazišla limitirana proizvodnja malih farmi, kao i nedostatak tradicije, znanja i resursa koji su ograničavali brži razvoj organske poljoprivrede u Crnoj Gori.
– Radilo se na promociji održivosti organske poljoprivrede, pružanja podrške u jačanju proizvodnje, istraživanja, obrazovanja, savjetodavnih usluga, tržišta, marketinga i svijesti javnosti o organskoj proizvodnji, koja je važna za ekonomski razvoj Crne Gore – kazala je Vojvodić.
Monteorganika je osnovana 2005. godine, a od tada je u Crnoj Gori realizovano više projekata međunarodne podrške, osnovano je Nacionalno udruženje organskih proizvođača, 2013. godine je usvojen novi zakon, a nakon toga i pravilnici o uslovima za proizvodnju, preradu, pakovanje i skladištenje proizvoda, uspostavljen je registar proizvođača, a prošle godine urađen je i nacrt novog zakona radi usklađivanja sa EU regulativom. Danska vlada je u saradnji sa Ministarstvom poljoprivrede i Biotehničkim fakultetom od 2009. do 2013. godine realizovala projekat vrijedan dva miliona eura, kojim je, kako je kazala Vojvodić, ojačana sektorska infrastruktura, što je bio osnov za dalji razvoj.
– U okviru tog projekata organizovane su obuke za proizvođače, savjetodavce i kontrolore sertifikacionog tijela. Biotehnički fakultet uveo je predmet organska proizvodnja za studente poljoprivrede. Proizvođači su, takođe, imali priliku da dobiju bespovratna sredstva za ulaganja u organsku proizvodnju. Kao rezultat, danas u registru Monteorganika ima 516 organskih proizvođača, a 2013. godine, kada je okončan projekat, bilo ih je 160. U 2013. godini izdata su 22 sertifikata – 20 za organski status i dva sertifikata za prelazni period, dok je u 2022. godini izdato 185 sertifikata, od čega 170 za organski status, 11 za prelazni period i četiri i za organski i prelazni period – kazala je Vojvodić.
Prema njenim riječima, među organskim proizvodima dominiraju proizvodi biljne proizvodnje – voćarstva, ratarske proizvodnje i pčelarstva. Od prerađenih proizvoda zastupljeni su sokovi, maslinovo ulje, razne vrste brašna i čajevi. Ipak, manje su zastupljeni prerađeni mliječni proizvodi, meso i konzumna jaja.
Vojvodić objašnjava da je Monteorganika jedino sertifikaciono tijelo registrovano u Crnoj Gori u oblasti organske poljoprivrede i prvo akreditovano tijelo za ocjenu usaglašenosti u bilo kojoj oblasti sertifikacije u Crnoj Gori. Naglašava da je jedno od rijetkih sertifikacionih tijela na Balkanu koje nije nastalo uz podršku međunarodnih projekata, već je razvijeno iz domaćih resursa.
– Kontrola u oblasti organske proizvodnje podrazumijeva minimum jednu obaveznu terensku kontrolu godišnje kod svakog proizvođača koji je u postupku sertifikacije, a izvode se i vanredne kontrole, nenajavljene i uzorkovanja u različitim fazama organske proizvodnje. Kontrolama se provjerava usaglašenost organske proizvodnje sa zadatim kriterijumima iz zakona i podzakonskih akata, koji regulišu ovu oblast. Kao dokaz usaglašenosti proizvodnje Monteorganika izdaje organskim proizvođačima potvrdu – sertifikat. Bitno je istaći da Monteorganika ne smije vršiti savjetodavne usluge u oblasti organske proizvodnje tj. oblasti koju kontroliše, jer bi se time narušila nepristrasnost postupka kontrole i sertifikacije – objašnjava Vojvodić.
Smatra da su mlađi crnogorski proizvođači dovoljno edukovani o ovoj proizvodnji, ali i korišćenju sredstava iz evropskih fondova, dok sa starijima nije takav slučaj.
– Starija populacija ima problema sa ispunjavanjem uslova koje propisuju zakon i podzakonski akti, kao i interne procedure Monteorganike. Kontinuirana edukacija proizvođača je neophodna, a posebno nakon izmjena regulative, imajući u vidu da je izrada novog Zakona o organskoj proizvodnji u završnoj fazi – ocijenila je Vojvodić.
Potencijali Crne Gore, kako ocjenjuje, i dalje nijesu iskorišćeni te postoji značajan prostor za dodatno unapređenje organske poljoprivrede.
– Jedan od mehanizama prodaje organske hrane razvija se posljednjih godina kroz direktnu prodaju na farmi. Ovaj segment tržišta još uvijek nije u značajnoj mjeri razvijen, a kao dio direktne prodaje se podrazumijeva i prodaja kroz pružanje usluga ruralnog turizma. Potrebno je podrškom osnažiti preradu organskih proizvoda na manjim gazdinstvima. Sektor organske proizvodnje treba jačati u smislu obezbjeđenja kontinuiranog snabdijevanja domaćeg tržišta ostvarenjem „izvoza na domaće tržište“ kroz ljetnju i zimsku turističku sezonu, unapređenja ponude kroz agroturizam. Promocija i podrška poljoprivrednicima, kao i uključivanje lokalnih zajednica i NVO u razvojni proces, trebalo bi da bude sljedeće poglavlje u organskoj poljoprivredi u Crnoj Gori – zaključuje Vojvodić.
Podrška države
– Organska proizvodnja je prepoznata kao veoma bitan strateški cilj. Imajući u vidu broj proizvođača u registru i njihovo trajanje duži niz godina, evidentan je kontinuiran razvoj ovog sektora – rečeno je Pobjedi iz Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede (MPŠV).
Na podršku MPŠV mogu računati registrovani organski proizvođači iz različitih oblasti, a u potpunosti se pokrivaju i troškovi kontrole i sertifikacije. Za proizvođače kojima je odobren ulazak u prelazni period, prije konačnog sertifikata o organskoj proizvodnji, MPŠV obezbjeđuje dodatnu podršku, čime se animira veći broj proizvođača koji posjeduju intenzivne zasade u biljnoj proizvodnji u skladu sa kriterijumom o minimalnoj površini.
MPŠV podržava i privredne subjekte koji otkupljuju domaće organske proizvode i to u odnosu na otkupljenu vrijednost tih proizvoda za prodajnu godinu.
Preporučeno
– U većini mjera podrške poljoprivrednim proizvođačima definisanim kroz Agrobudžet, posebno kada je riječ o mjerama ruralnog razvoja i IPARD mjerama, primat imaju organski proizvođači i/ili veći procenat podrške – kazali su iz MPŠV.
