To su podaci iz tabelarnog prikaza u dokumentu ,,Statistika istraživanja i razvoja u Crnoj Gori 2021–2024”, koji je juče objavilo Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija (MPNI). Iz tog resora ističu da je Crna Gora nakon više godina dobila kompletan, međunarodno uporediv pregled stanja u oblasti istraživanja i razvoja.
Prema podacima datim u tabelama, broj zaposlenih u naučnom i istraživačkom sektoru u 2021. godini bio je 559, u 2022. – 681, u 2023. – 760, a u 2024. – 945, što je rast za 386 zaposlenih u trogodišnjem periodu, ili 69 odsto. Od ukupnog broja zaposlenih i angažovanih (945) u ovom sektoru, istraživača je 607 i njihov broj je za tri godine porastao za 240. Najveći broj osoblja i istraživača zaposlen je u visokom obrazovanju – 673, u privredi – 185 i državnom sektoru – 80.
Kada se radi o finansiranju nauke i istraživanja, tabelarni prikaz pokazuje da su ukupna izdvajanja iz budžeta u posmatranom periodu bila su najviša 2021. godine – 0,51 odsto bruto društvenog proizvoda (BDP), od kada se bilježe značajno manja sredstva. Tokom 2022. godine iz budžeta je za ovaj sektor izdvojeno 0,32 odsto BDP-a, u 2023. – 0,34 odsto, a u 2024. najmanje – 0,29 odsto BDP-a. Podaci pokazuju da je 2021. godine ovaj sektor finansiran sa 25,316 miliona eura, a tri godine kasnije sa 22,506 (2024. godine).
Za razliku od podataka u tabelama u dokumentu ,,Statistika istraživanja i razvoja u Crnoj Gori”, u tekstualnom dijelu se konstatuje da Crna Gora bilježi snažan rast budžetskih izdvajanja za nauku i istraživanje, uz kontinuirano jačanje institucionalne podrške razvoju naučnoistraživačkog sistema. Kako navode, istovremeno, analiza pokazuje da ukupna ulaganja u istraživanja i razvoj još uvijek nijesu dostigla nivo koji bi odgovarao dinamici rasta budžetskih izdvajanja države, što ukazuje na potrebu intenzivnijeg uključivanja privatnog sektora i daljeg razvoja istraživačko-inovacione ekonomije. Oni su statistici za period od 2021. do 2024. godine dodali i podatke za 2025. i 2026. godinu.
,,Budžetska ulaganja u nauku i istraživanje u Crnoj Gori bilježe snažan i kontinuiran rast, što potvrđuju podaci iz budžeta države za period 2021–2026. godine. Ukupna sredstva opredijeljena kroz Program 19 040 – Razvoj nauke i tehnologije porasla su sa 2,99 miliona eura u 2021. godini na 8,62 miliona eura u 2026. godini, što predstavlja povećanje od gotovo 188 odsto. Nakon privremenog pada u 2022. godini, od 2023. godine evidentan je stabilan trend rasta budžetskih izdvajanja: 2023. godine 4,4 miliona eura, 2024. 5,36 miliona eura, 2025. 6,77 miliona eura i 2026. godine 8,62 miliona eura. Ovaj trend jasno ukazuje na strateško opredjeljenje države da sistematski jača sektor nauke i istraživanja, kroz povećanje finansiranja nacionalnih i međunarodnih projekata, kao i unapređenje institucionalnih kapaciteta. Posebno je značajno što se rast izdvajanja odvija u kontinuitetu, što omogućava dugoročnije planiranje istraživačkih aktivnosti, jačanje međunarodne saradnje i bolju integraciju Crne Gore u Evropski istraživački prostor. Povećanje budžeta za nauku, nadalje, predstavlja ključan korak ka unapređenju inovacionog potencijala zemlje i stvaranju uslova za snažniju povezanost nauke i privrede”, navodi se u dokumentu.
Kako su istakli, podaci prikazani u tabeli jasno pokazuju da je dinamika rasta budžetskih izdvajanja za nauku znatno izraženija od dinamike ukupnih ulaganja u istraživanje i razvoj (GERD).
,,Dok država iz godine u godinu povećava ulaganja u razvoj naučnoistraživačkog sistema, ukupni nivo ulaganja i dalje zavisi od ograničenog učešća drugih sektora, prije svega poslovnog. Ovo potvrđuje potrebu za daljim razvojem instrumenata koji podstiču ulaganja privrede u istraživanje, razvoj i inovacije, kao i za intenzivnijim povezivanjem nauke i privrede. Posmatrano dugoročno, ovi pokazatelji predstavljaju ohrabrujući signal da država kontinuirano povećava ulaganja u nauku i istraživanje, ali istovremeno potvrđuju da će dostizanje evropskih razvojnih ciljeva zahtijevati dodatnu mobilizaciju privatnih investicija, jačanje istraživačko-privrednih partnerstava i stvaranje povoljnijeg okruženja za ulaganja u istraživanje, razvoj i inovacije”, piše u dokumentu.
Dalje je navedeno da je Crna Gora u periodu 2024–2025. godine uspostavila potpuno novi sistem zvanične statistike istraživanja i razvoja, usklađen sa OECD Frascati metodologijom i standardima Eurostata i po prvi put nakon više godina obezbijedila međunarodno uporedive i validirane podatke.
,,Istovremeno, budžetska izdvajanja za nauku bilježe istorijski rast, potvrđujući strateško opredjeljenje države da kontinuirano jača nacionalni naučnoistraživački sistem”, istakli su iz MPNI.
Uspostavljanje novog sistema u procesu pristupanja Evropskoj uniji obaveza je koja proizlaze iz pregovaračkog poglavlja 25 – nauka i istraživanje, ali i potreba da se donosioci odluka, naučna zajednica i međunarodni partneri oslanjaju na pouzdane, kvalitetne i međunarodno uporedive statističke pokazatelje.
Istraživanjem su obuhvaćene sve izvještajne jedinice koje obavljaju aktivnosti istraživanja i razvoja, nezavisno od toga da li je istraživanje i razvoj njihova osnovna djelatnost ili ne.
Ohrabruju pokazatelji za ljudske resurse
Pored redovnog istraživanja za referentnu 2024. godinu, retrospektivno su prikupljeni i obrađeni podaci za 2021, 2022. i 2023. godinu, čime je nakon višegodišnjeg prekida obnovljena vremenska serija ključnih pokazatelja istraživanja i razvoja. Najvažniji rezultat ovog procesa nije samo objavljivanje podataka za četiri godine, već činjenica da je Crna Gora dobila održiv i kontinuiran sistem zvanične statistike istraživanja i razvoja, koji će omogućiti donošenje javnih politika zasnovanih na pouzdanim podacima i kvalitetnije strateško planiranje razvoja nauke, istraživanja i inovacija, saopšteno je iz MPNI povodom objavljivanja statistike od 2021. do 2024.godine.
,,Objavljeni podaci pokazuju da država kontinuirano povećava budžetska izdvajanja za nauku. Posebno ohrabrujući pokazatelji odnose se na ljudske resurse u istraživanju i razvoju. Ukupan broj zaposlenih u istraživanju i razvoju, izražen kroz ekvivalent pune zaposlenosti (FTE), povećan je sa 559,5 u 2021. godini na 945,7 u 2024. godini. Istovremeno, broj istraživača porastao je sa 362,3 na 607,8 FTE. Podaci pokazuju i da visoko obrazovanje predstavlja okosnicu crnogorskog istraživačkog sistema. U 2024. godini sektor visokog obrazovanja učestvovao je sa više od 71 odsto ukupnog istraživačkog osoblja i čak 82 odsto svih istraživača u zemlji”, naveli su iz MPNI.
Preporučeno
Istovremeno, kako su istakli, analiza ukazuje da će za dalji razvoj sistema biti neophodno snažnije uključivanje privrede u aktivnosti istraživanja i razvoja.
Video