Video
Istraživanje je krajem 2025. godine sprovela Riga Stradins University, u saradnji sa Center for Geopolitical Studies Riga, a rezultati su objavljeni tokom 2026. godine. Uzorak je bio nacionalno reprezentativan za svaku članicu NATO-a. Prema rezultatima, Turska je prva sa 88 odsto građana koji bi bili spremni da se bore za svoju zemlju, slijedi Albanija sa 69 odsto, Švedska sa 66, Finska sa 64, dok su Crna Gora i Grčka na 63 odsto. Norveška je na 61 odsto, Litvanija na 52, a Poljska i Slovenija na po 49 odsto.
Drugim riječima, Crna Gora je prema ovom istraživanju među deset članica NATO-a sa najvećim procentom građana koji iskazuju spremnost da se bore za svoju državu.
CRNA GORA ISPRED SAD
Rezultat je posebno zanimljiv kada se uporedi sa velikim zapadnim članicama Alijanse. U Sjedinjenim Američkim Državama 37 odsto ispitanika kaže da bi bilo spremno da se bori, dok je u Kanadi taj procenat 39 odsto. U Njemačkoj iznosi 27 odsto, Holandiji 30, dok su Italija i Slovačka na svega 25 odsto. Mađarska i Češka imaju po 33 odsto.
Na drugom kraju liste tako se nalaze upravo neke od velikih evropskih država. Istraživanje pokazuje značajan jaz između država koje se nalaze bliže aktuelnim bezbjednosnim krizama ili imaju snažniju kulturu vojne spremnosti i dijela zapadne Evrope gdje je spremnost građana da lično učestvuju u ratu znatno niža.
Autori istraživanja i analize koje su uslijedile nakon objavljivanja rezultata ukazuju da se spremnost građana da se bore ne može svesti samo na patriotizam. Na stavove utiču osjećaj ugroženosti, geopolitičko okruženje, iskustvo sa ratom, ali i percepcija da bi država mogla biti direktno ugrožena.
To potvrđuje i šire akademsko istraživanje objavljeno u časopisu European Journal of International Security, koje su uradili Alexander Sorg, Wolfgang Wagner i Michal Onderco. Oni su analizirali podatke World Values Survey i European Values Study, koristeći isto pitanje koje se decenijama postavlja građanima: da li bi bili spremni da se bore za svoju zemlju ukoliko dođe do rata.
Njihova analiza obuhvata podatke iz više od 100 država i pokazuje da je, u prosjeku, 70,6 odsto ispitanika odgovorilo potvrdno. Međutim, razlike među regionima su velike: prosjek je bio 79 odsto u Sjevernoj Africi, dok je u zapadnoj Evropi iznosio 62 odsto.
Autori zaključuju da spremnost na borbu nije nužno u stalnom padu, kako se ranije često smatralo. Naprotiv, u posljednjoj deceniji u pojedinim državama taj trend je preokrenut. Jedan od ključnih faktora je, prema njihovoj analizi, blizina oružanih sukoba.
Građani država koje se nalaze u blizini ratnih sukoba, navode istraživači, češće osjećaju da rat nije apstraktna mogućnost već realna prijetnja. Rat u Ukrajini, ali i drugi sukobi u neposrednom ili širem evropskom susjedstvu, promijenili su percepciju bezbjednosti i kod dijela građana povećali spremnost da prihvate ideju ličnog angažovanja u odbrani države.
CRNA GORA I ŠIRA SLIKA
Podatak od 63 odsto za Crnu Goru posebno dobija na značaju kada se uporedi sa rezultatima ranijeg istraživanja Gallup Internationala.
Gallup International je tokom 2024. godine sproveo istraživanje u 45 država, koje je obuhvatilo oko polovine svjetske populacije. Na globalnom nivou, oko polovine odraslih građana reklo je da bi bilo spremno da se bori za svoju zemlju ukoliko izbije rat.
Istraživanje je pokazalo i izrazitu razliku između Evrope i drugih djelova svijeta. U državama Evropske unije samo 32 odsto ispitanika reklo je da bi bilo spremno da se bori za svoju zemlju. U SAD taj procenat iznosio je 41 odsto, a u Kanadi 34 odsto. Istovremeno, u evropskim državama koje nijesu članice EU oko 60 odsto građana odgovorilo je potvrdno.
Gallupovo istraživanje iz 2024. godine pokazalo je i koliko se stavovi razlikuju od države do države. Najveću spremnost iskazali su građani Jermenije, sa 96 odsto, Saudijske Arabije sa 94, Azerbejdžana sa 88, Pakistana sa 86 i Gruzije sa 83 odsto. U Italiji je, nasuprot tome, čak 78 odsto ispitanika odgovorilo da ne bi bilo spremno da se bori za svoju zemlju, dok su negativni odgovori bili dominantni i u Austriji, Njemačkoj i Španiji.
Gallup je istovremeno upozorio da je globalna spremnost na borbu niža nego prije deset godina. Godine 2014. 61 odsto ispitanika širom svijeta govorilo je da bi bilo spremno da se bori, dok je u istraživanju iz 2024. godine taj udio pao na oko 50 odsto.
Ipak, različita istraživanja ne treba direktno sabirati niti međusobno izjednačavati. Iako sva postavljaju veoma slično pitanje, razlikuju se po godini sprovođenja, uzorku, broju zemalja i metodologiji. Posebno je važno imati na umu da odgovor u anketi nije isto što i stvarna spremnost osobe da ode u rat i rizikuje život.
Upravo na to upozoravaju i autori istraživanja objavljenog u European Journal of International Security. Oni naglašavaju da je pitanje o spremnosti da se građanin bori relativno široko i da postoji velika razlika između zamišljene spremnosti za odbranu zemlje i stvarne odluke da se učestvuje u borbi. Njihova analiza ipak pokazuje da stav građana ima snažnu vezu sa osjećajem ugroženosti i neposrednim ratnim iskustvom.
Za Crnu Goru je, međutim, rezultat od 63 odsto zanimljiv i iz drugog razloga. Mala članica NATO-a nalazi se ispred Sjedinjenih Država, Kanade, Njemačke, Francuske, Italije i velikog broja drugih članica Alijanse kada je riječ o deklarativnoj spremnosti građana da brane svoju zemlju.
Ostaje pitanje šta zapravo stoji iza tako visokog procenta u Crnoj Gori – da li je riječ o patriotizmu, istorijskom iskustvu, percepciji bezbjednosnih prijetnji, odnosu prema NATO-u i vojsci ili spremnosti da se država brani samo u slučaju direktnog napada.
Preporučeno
Upravo tu razliku između „braniti svoju zemlju“ i „ići u rat“ ova istraživanja čine posebno zanimljivim: 63 odsto građana Crne Gore deklarativno bi branilo državu, ali taj broj sam po sebi ne govori koliko bi njih zaista bilo spremno da u slučaju rata uzme oružje i rizikuje sopstveni život.
