Video
Tekst prenosimo integralno:
Današnji Međunarodni dan interneta, prilika je za osvrt na sve ono što je u Crnoj Gori postignuto na poljima izgradnje informatičke infrastrukture, digitalizacije i elektronskih usluga i naročito da kažem nešto o tome šta planiramo i šta nam predstoji.
Ključno pitanje je gdje je današnja Crna Gora u odnosu na onaj 29. oktobar 1969. kada je sa Univerziteta u Kaliforniji poslata prva poruka na drugi računar odnosno koliko smo daleko odmakli i koliki je još put pred nama.
Crna Gora je, još 31. marta 2014. godine, u sklopu pregovora za pristup Evropskoj uniji, otvorila Poglavlje 10 – Informatičko društvo i mediji u okviru kojeg su podoblasti: Elektronske komunikacije, Usluge informatičkog društva i Audiovizuelna politika. Činjenica da smo ovo pregovaračko poglavlje otvorili u tako ranoj fazi pregovora, ukazuje da smo i prije početka pregovaranja dostigli određene standarde.
Digitalizacija svih segmenata društva više nije samo predmet odluke, već je i važan uslov napretka, koji mijenja način na koji građani rade i obavljaju svakodnevne zadatke.
Ministarstvo javne uprave je definisalo set aktivnosti za oblast digitalne transformacije kroz strateška dokumenta kao što su Strategija digitalne transformacije Crne Gore, Strategija sajber bezbjednosti, Strategija reforme javne uprave i dr. U decembru 2021. godine ove strategije su usvojene na period od četiri godine i predstavljaju razvojni okvir kojim se definišu aktivnosti i inicijative potrebne za brzu adaptaciju u sve kompleksnije digitalno okruženje.
Kao što je poznato, Crna Gora je bila izložena kompleksnom i konstantnom sajber napadu na Vladinu informatičku infrastrukturu. Mora se priznati da u tom trenutku nijesmo bili spremni za adekvatan odgovor i odbranu, ali smo shodno kapacitetima odgovorili izazovu na najbolji mogući način.
Period sajber napada obilježio je danonoćni rad naših kolega iz oblasti digitalizacije, ali i svesrdna pomoć i podršku od strane NATO i EU partnera u vidu slanja posebnih timova koji su radili neposredno sa kolegama na remedijaciji i potpunom oporavku informacionih sistema. Partnerski pristup, samo je početak saradnje, budući da će Ministarstvo javne uprave, kroz poseban program, animirati naše međunarodne partnere da participiraju u procesu unapređenja cjelokupnog sistema. Shodno tome razvijaće se kapaciteti sajber odbrane, a strateški i zakonodavni okvir unapređivati.
Suočavanje sa navedenim sajber napadima zahtijeva ažuriranje postojećih i impelementaciju novih, inovativnih odgovora. Akcenat je na upravljanju kriznim situacijama, snaženju svijesti i edukaciji o značaju pitanja sajber bezbjednosti, te zaštiti privatnosti i ličnih podatka.
Navodim neke od važnijih koraka koje preduzimamo u tom pravcu:
Ministarsvo javne uprave priprema poseban Program razvoja digitalne infrastrukture . U tom smislu planira se izgradnja Državnog Data centra, kao preduslova za uspostavljanje različitih platformi za digitalnu transfirmaciju, kreiranje brojnih elektronskih servisa za građane i privredu.
Prepoznali smo potrebu uvođenja 24/7 nadzora nad Vladinom infrastrukturom i mrežom državnih organa. Ministarstvo će uspostaviti GSOC (Govrernment Security Operation Center) u posebnoj Direkciji za informacionu bezbjednost. Ova Direkcija raspolagaće savremenim softverskim alatima koji će činiti poseban sajber ekosistem, kao i napredni sistem monitoringa mreže državnih organa i Vladine infrastrukture. U toku je i obezbjeđivanje posebnih prostorija za rad ove Direkcije.
Istovremeno, uz podršku i angažman eksperata iz Hrvatske, radimo na izradi novog Zakona o informacionoj bezbjednosti koji će biti usklađen sa regulativom EU i prepoznati potrebu osnivanja posebne Agencije za sajber bezbjednost. To će biti novi, centralizovan model upravljanja koji će uspostaviti organizacione tehničke i ljudske resurse potrebne za izgradnju nacionalnih sajber kapaciteta u Crnoj Gori.
Vlada Crne Gore formirala je pregovarački tim kojim rukovodi Ministarstvo javne uprave, a koji radi na ulasku Crne Gore u Program EU „Digitalna Evropa“. Ovo tijelo će omogućiti različitim činiocima u digitalnom društvu Crne Gore da za kreiranje digitalnih i inovativnih rješenja apliciraju za finansijska sredstva iz ovog fonda EU.
Sve aktivnosti koje smo preduzeli i koje ćemo preduzimati, činiće naš informacioni sistem naprednijim, a samim tim i otpornijim na buduće izazove.
Kada su u pitanju usluge trenutno, u saradnji sa Programom Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP), aktivno radimo na implementaciji projekta „eUsluge i digitalna infrastruktura kao mjera odgovora na COVID -19“. Krajnji cilj implementacije ovog projekta treba da obezbijedi ubrzanje digitalne transformacije javne uprave u Crnoj Gori uz razvoj novih i nadogradnju postojećih platformi i složenih softverskih sistema, kao i razvoj i implementaciju kompleksnih elektronskih usluga koje zadovoljavaju potrebe građana i privrede. Kroz navedeni projekat je prepoznata potreba uspostavljanja novog Portala elektronske uprave, koji predviđa integraciju sa dijeljenim sistemima elektronske uprave kao što su sistem za elektronsku identifikaciju, sistem za naplatu administrativnih taksi i naknada itd. Implementacijom ovog projekta stiču se uslovi za uspostavaljanje funkcionalnog digitalnog ekosistema u javnoj upravi.
Virtuelnost interneta je vjerovatno najslobodniji i najdemokratskiji prostor koji je čovječanstvo do sada imalo prilike da upozna. Tu se brzo i lako vidi i ko šta hoće i ko šta umije. Ali, malo ko od nas razmišlja o svemu onome što je „ispod“, o svim tehničkim, materijalnim i ljudskim resursima koji je potrebno obezbjeđivati u kontinuitetu da bi naša Crna Gora bila dostupna, sigurna i otvorena na internetu i da bi globalna informatička mreža bila otvorena prema Crnoj Gori. Nedavni sajber napadi, na koje ni jedna država nije imuna, pokazali su koliko smo ranjivi, ali i koliko smo stručni da spriječimo teže posljedice i da obezbijedimo kontinuitet usluga građanima sa najmanjim prekidima.
Ponosan sam što mi se pružila prilika da budem na čelu jednog uspješnog tima mladih i iskusnih i poslu predanih profesionalaca, kao i da sarađujem sa našim informatičkim kompanijama koje na ovom planu ne zaostaju za razvijenim svijetom.
Preporučeno
Dakle, poštovane građanke i građani, Ministarstvo javne uprave zna šta radi. Imamo volju i ambiciju. Imamo jasno definisane strateške ciljeve, kao i odličan tim stručnjaka koji su kadri da sprovedu sve reforme. I pored vrlo složene društvene situacije, uvjeren sam da se zacrtani ciljevi mogu i moraju dostići. Ključna karika u procesu koji vodi našem zajedničkom uspjehu jeste i vaša podrška.
