Video
Dok se u hodu, iza zatvorenih vrata Skupštine, mijenjaju pravila igre, kalendar sa rokovima opominje, jer su prvi opšti lokalni i parlamentarni izbori zakazani već za 13. jun sljedeće godine.
Vremena za eksperimente više nema, a izborna administracija se još od početka godine nalazi u vakuumu, kada je Nikola Mugoša, bivši predsjednik DIK-a, stupio na dužnost sudije Ustavnog suda.
Prema zvaničnim podacima sa jučerašnje sjednice, prijave na peti konkurs podnijelo je sedam kandidata, među kojima su Amer Šukurica (za predsjednika i člana), Abid Đozović (za predsjednika i člana), Boško Nenezić (za predsjednika i člana), Muhamed Đokaj (za predsjednika i člana), Uroš Vukićević (za predsjednika i člana), Boris Bastijančić (za člana) i Boris Vukašinović (za člana).
Komisija je najavila da će, nakon što konstatuje eventualne prijave koje pristignu poštom i dobije povratne informacije od nadležnih državnih organa, u najkraćem roku sačiniti konačnu listu onih koji ispunjavaju uslove iz članova 24 i 25 Zakona o izboru odbornika i poslanika.
Dok Komisija najavljuje da će „u najkraćem roku“ donijeti odluku o sačinjavanju liste kandidata koji ispunjavaju uslove, sat neumoljivo kuca. Ukoliko se CIK hitno ne konstituiše na zakonit i transparentan način, Crna Gora duboko ulazi u izbornu godinu sa starom izbornom administracijom u tehničkom mandatu i potpunom pravnom nesigurnošću, jer bi svaka odluka donijeta u ustavno-pravnom vakuumu mogla biti predmet kasnijih žalbi i preispitivanja izbornih rezultata.
Pet uzastopnih konkursa više nije tehnička greška, već jasan indikator političke i institucionalne opstrukcije, pa skupštinska komisija sada ima posljednju šansu da odustane od spornih internih pragova, otvori sjednice za javnost i vrati se striktno u okvire onoga što je zakonodavac propisao. U suprotnom, čitav izborni proces u junu sljedeće godine postaće talac metodologije bez pravnog osnova, argumentovano osporen od stručne javnosti i problematizovan u domaćim medijima.
Takođe, napominjemo da niko od članova skupštinske komisije nije reagovao na javno iznesene stavove pravnih eksperata, niti odgovorio na više puta postavljena pitanja redakcije Pobjede.
Podsjećamo, članovi Komisije za izbor predsjednika i članova CIK-a su ministar pravde Bojan Božović, poslanik DPS-a Nikola Rakočević, predstavnik Udruženja sudija Srđan Vujović, predstavnica Univerziteta Crne Gore Rajka Đoković i izvršni direktor Centar za demokratsku tranziciju Dragan Koprivica.
Član Udruženja pravnika, koji je želio da ostane anoniman, za naš list tvrdi da je „sve i da ovog puta Komisija predloži predsjednika i četiri člana CIK-a, a potom u Skupštini budu izabrani, u domenu teorije mogućnost da nadležnosti CIK-a budu ostvarene u zadatim i očekivanim rokovima“.
Koprivica za Pobjedu objašnjava da su Zakonom o izboru odbornika i poslanika utvrđene brojne i obimne nadležnosti CIK-a, a da su za ostvarivanje više njih vezani konkretni rokovi.
“CIK već sredinom marta naredne godine mora donijeti odluku o raspisivanju prvih opštih lokalnih izbora. Do tada mora donijeti poslovnik o svom radu, zatim etički kodeks organa za sprovođenje izbora, kao i godišnji plan svog rada, te predložiti godišnji finansijski plan. Mora da raspiše konkurse (25 njih) i izabere predsjednika i imenuje članove svih opštinskih izbornih komisija, a postupak izbora i razrješenja predsjednika i članova opštinske izborne komisije utvrđuje CIK podzakonskim aktom, koji mora pripremiti i donijeti. Sljedeća faza jeste usklađivanje rada opštinskih izbornih komisija i vršenje nadzora nad njima. Da bi to bilo na odgovarajućem nivou, CIK mora da sprovede obuke za članove organa za sprovođenje izbora, organizuje testiranja i izdaje sertifikate o uspješnom pohađanju obuke, ali i da sprovode edukaciju i informisanje građana, nevladinih organizacija, političkih subjekata i medija o izborima i biračkom pravu”, precizira on.
Osim, kako navodi, formiranja opštinskih izbornih komisija moraju se formirati i birački odbori, a pravila o njihovom radu takođe uređuje CIK. Za vršenje stručnih i administrativnih poslova CIK obrazuje sekretarijat, kojim rukovodi sekretar, a bira ga i razrješava CIK nakon sprovedenog javnog konkursa. Tek pošto sekretar bude izabran, na njegov prijedlog CIK mora donijeti akt o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji sekretarijata.
“Toliko je novina i nadležnosti namijenjeno CIK-u, a vremena vrlo malo, tako da je s razlogom profesor Zlatko Vujović tvrdio da je postupanjem skupštinske komisije nanesena šteta CIK-u i njegovom budućem radu”, smatra Koprivica.
Stručna javnost, uključujući i Vujovića, upozorila je ranije da ovakav, izrazito restriktivan pristup u malom društvu poput Crne Gore, ima neželjeni efekat obezvređivanja i obeshrabrivanja profesionalaca sa ozbiljnim pravosudnim i akademskim karijerama, te da se sasvim legitimno postavlja pitanje mjesta i svrhe bodovnih minimuma u samom postupku kad ih zakon ne propisuje.
Vujović je naglasio i da bez jasnih i stručno zasnovanih obrazloženja ostaje ogroman prostor za sumnju u arbitrarnost i preširoku diskreciju u odlučivanju.
U pravnoj teoriji i praksi, ovakvo postupanje Komisije prepoznaje se kao djelovanje ultra vires (izvan okvira sopstvenih nadležnosti), jer je jedno skupštinsko tijelo faktički preuzelo ulogu zakonodavca, dopisujući uslove konkursa koji kandidatima i javnosti nijesu bili unaprijed poznati.
Među prijavljenim imenima na petom konkursu i ovog puta nalazi se pravnik Muhamed Đokaj, koji je ranije u javnosti problematizovao rad skupštinske komisije sa više aspekata. Konkretno, zbog uvođenja internih bodovnih pragova koji uopšte ne postoje u zakonu, kršenja Ustava Crne Gore i Evropske konvencije o ljudskim pravima, te obrade ličnih podataka u većem obimu.
Komisija je internim dogovorom uvela eliminacione ljestvice, odnosno 50 bodova za članove i 60 za predsjednika CIK-a. Pretvaranje tehničke metodologije u eliminacioni uslov dovelo je do toga da kroz četiri prethodna propala konkursa nijedan od prijavljenih kandidata, među kojima su bile aktivne sudije, tužioci, advokati i drugi ugledni pravnici, navodno nije uspio da dosegne ad hoc postavljeni prag od 50 bodova za člana CIK-a.
Advokat i profesor Miloš Vukčević sa pravne strane ranije je direktno problematizovao metodologiju Komisije, ocjenjujući da uvođenje internih eliminacionih pragova bez zakonskog utemeljenja predstavlja grubo kršenje principa pravne sigurnosti. Vukčević je tada ocijenio da kandidati moraju unaprijed znati jasna pravila igre, te da Komisija, ne dajući pojedinačna i detaljno obrazložena rješenja o eliminaciji, ulazi u zonu kršenja ljudskih prava i prava na djelotvorni pravni lijek. Prema njegovom stavu, ovakvo postupanje otvara vrata za sudske sporove koji mogu oboriti čitav proces.
Takođe, profesor Đorđije Blažić godinama upozorava na sistemsku blokadu crnogorskih institucija, ističući da je rad skupštinskih komisija i odbora često vođen političkim, a ne pravnim interesima. Sa ustavno-pravnog aspekta, Blažić smatra da parlamentarna tijela ne smiju preuzimati ulogu zakonodavca i u hodu izmišljati kriterijume koji nijesu propisani zakonom.
Za njega su propali konkursi klasičan dokaz nefunkcionalnosti sistema i nespremnosti političkih elita da prepuste kontrolu nad izbornom administracijom nezavisnim profesionalcima.
Pored čistog institucionalnog zastoja, rad Komisije otvorio je i ozbiljne pravne sumnje koje se tiču zaštite ljudskih prava i transparentnosti procesa. Činjenica da kandidati ne dobijaju pojedinačne, detaljno obrazložene odluke o tome zašto su eliminisani, direktno, prema ocjenama stručnjaka, ugrožava ustavno pravo na djelotvorni pravni lijek, pristup sudu, javnost postupka, razuman rok i obrazloženu odluku.
Preporučeno
Takođe, problematizovana je i činjenica koja se odnosi na prekomjernu obradu ličnih podataka. Tokom ranijih intervjua, kandidatima su postavljana cjeloživotna pitanja poput „da li ste ikada bili član, na listi ili donator političke partije“. Budući da zakon propisuje tačan vremenski okvir za provjeru političke neutralnosti, zadiranje u čitav životni vijek, po ocjeni pravnika, predstavlja kršenje principa srazmjernosti i Zakona o zaštiti podataka o ličnosti, jer političko uvjerenje spada u naročito osjetljivu kategoriju podataka.
