Video
Državni simboli nijesu dekor
Zakon o državnim simbolima je u jednoj stvari kristalno jasan. Državnim simbolima predstavlja se Crna Gora i izražava pripadnost Crnoj Gori. Državna zastava se stalno vije na zgradama organa lokalne samouprave i javnih ustanova čiji je osnivač opština ili država, a na dane državnih praznika ističe se na objektima u kojima se nalaze državni organi i organi lokalne samouprave. To uopšte nije nikakva nečija volja, već pravna odrednica jer su institucije kuće svih građana. Ko hoće da mijenja režim simbola, mijenja ga zakonom, a ne zaključkom jedne skupštinske većine u jednoj opštini.
Kad nema ovlašćenja, pravi se magla
Očigledno, kad nema jasnog zakonskog ovlašćenja, pravi se magla. Trobojka se
čas predstavlja kao “istorijski crnogorski simbol”, čas kao “zastava naroda”, čas
kao “praznična tradicija”. Što je argument mutniji, politički je upotrebljiviji.
I nije to samo zastava. Zastava je poruka, a kad se poruka šalje sa zgrade opštine ili iz kabineta predsjednika Skupštine, onda to nije privatno mišljenje nego demonstracija moći. To je razlika između kulturne memorije i institucionalne dominacije.
Mandićev alibi i član 28
Isti obrazac smo već gledali u državnom parlamentu. Andrija Mandić je u svom
kabinetu u Skupštini držao trobojku i branio se argumentom da je to simbol Knjaževine i Kraljevine Crne Gore, pozivajući se na član 28 Zakona o državnim simbolima. Ali taj član ne radi ono što se u toj odbrani podmeće. On govori da istorijski državni i vojni simboli ranijih državnih formi “uživaju zaštitu, kao i državni simboli utvrđeni ovim zakonom”. Zaštitu!!! Ne protokol. Zaštita znači – ne skrnaviti, ne falsifikovati, ne zloupotrebljavati. Ne znači – nosite ih u institucije kao politički rekvizit i gradite paralelnu državnost u kabinetu najvišeg zakonodavnog organa.
Razlika između “zaštićeno” i “ovlašćeno” je razlika između pravne države i
političke uzurpacije. Kad bi član 28 bio dozvola da se “istorijski simbol” ističe na
državnim institucijama po ličnom ukusu funkcionera, onda bi svaka opština mogla
da pretvori fasadu u pano, a svaki kabinet u partijski studio.
“Nacionalni simbol” kao klopka
Kad im “istorijski simbol” nije dovoljan, prebacuju se na još opasniju konstrukciju,
da trobojka predstavlja “obilježje naroda” i da je time legitimno da se vije uz državnu zastavu. Ali jedini zakon koji eksplicitno uređuje izbor i javno isticanje nacionalnih simbola odnosi se na pripadnike manjinskih naroda i manjinskih nacionalnih zajednica. Zakon precizira šta su nacionalni simboli, ko ih utvrđuje, i da se to radi kroz tijela manjinske zajednice uz proceduru i saglasnost Vlade. Ko se poziva na taj pravni okvir, sam sebe dovodi pred nezaobilaznu logiku – ako je to “nacionalni simbol” u smislu tog zakona, onda se govori o simbolu manjine.
I tu dolazimo do problema. Ili je trobojka “zastava srpskog naroda” u Crnoj Gori,
pa onda, po pravnoj logici zakona na koji se pozivaju, priznaju da govore o manjini.
Dakle, gospodo, pokažite procedure i saglasnost – ili nije nacionalni simbol po tom zakonu, pa prestanite da glumite da imate zakonsko uporište za isticanje na institucijama. Treće nema. Ono što se sada radi je pravno šibicarenje, prebacivanje iz jedne argumentacione kutije u drugu, samo da se izbjegne jasna norma.
Neko će reći – ali opštine imaju pravo na svoje simbole. Tačno, ali i to je uređeno.
Opštinski grb i zastava se utvrđuju statutom, pod uslovima i uz saglasnost Vlade, i ne mogu biti kopija, varijacija ili mimikrija državnih simbola ili simbola drugih zajednica. Opština nije slobodna zona u kojoj se “daje politička poruka” pod
firmom praznika. Ako je nešto opštinski simbol, onda prolazi institucionalnu
proceduru i dobija državni amin kroz saglasnost. A ovdje se ne radi ni o
opštinskom simbolu, ni o proceduri, nego o demonstraciji sa porukom – pogledajte šta možemo da okačimo i da prođe.
Trobojka u ovom kontekstu ne služi da pokaže tradiciju, nego dominaciju. Ne
koristi se kao alat sjećanja, nego kao alat pritiska.
Normalizacija kao završni udar
Najpogubniji element priče o Žabljaku je normalizacija takvih (ne)djela. Uvijek se
traži presedan u jednoj opštini, pa se presedan pretvara u praksu, pa se praksa
proglašava “narodnom voljom”, a onda se traži da se “narodna volja” ozakoni. U
tom lancu najveći grijeh nije u onima koji otvoreno guraju identitetsku konfrontaciju, njihov cilj je jasan. Najveći grijeh je u onima koji se predstavljaju kao umjereni i “državni”, a dignu ruku i postanu potpisnici. Demokrate i PES su ovdje uradili upravo to – dali su legitimitet projektu razvodnjavanja, pod izgovorom da je riječ o “prazniku” ili “tradicionalnom simbolu”.
Dakle, ako je trobojka samo istorija, onda joj mjesto nije na zgradi opštine niti u
kabinetu predsjednika Skupštine, nego u kulturnom i obrazovnom prostoru. Ako je trobojka “nacionalni simbol”, onda je po zakonu simbol manjinske zajednice, sa
jasnom procedurom, tijelima, etalonom i saglasnošću, a ne privatna igračka lokalne većine. Ako je, pak, trobojka politička poruka, onda nek kažu otvoreno da im je cilj da državne institucije naviknu na paralelnu simboliku i na potiskivanje državnog znaka u sopstvenoj kući.
Sve ostalo je obmana. I nije bezazlena. Jer kad se država navikava da ćuti pred
simboličkim presedanima, sjutra će ćutati i pred suštinskim. A kad institucije
počnu da se doživljavaju kao trofeji, ne kao zajednički okvir, onda više nijesmo u
sporu oko zastave. Onda smo u sporu oko države.
Preporučeno
I zato se ovdje ne brani “zastava” kao fetiš. Brani se princip. Državna institucija nije ničiji plijen. Ni Žabljak, ni kabinet predsjednika Skupštine, ni bilo koja zgrada
koja pripada svim građanima. Ko to ne razumije – ili ne zna šta je država ili radi da je više ne bude.
