Video
“Neprihvatljivo je što je Vučićev režim koristio invazivni špijunski softver za nadzor i ciljanje građana Srbije. Ova totalitarna tehnologija zloupotrebljava se protiv slobodnog naroda koji zahtijeva vladavinu prava”, napisao je u obavi na društvenoj mreži X, reagujući na Rojtersov tekst o špijunaži srpskih aktivista.
Vilson je republikanski kongresmen iz Južne Karoline i predsjedavajući američke Helsinške komisije, tijela Kongresa koje se bavi bezbjednošću, ljudskim pravima i demokratijom u Evropi.
Za Srbiju je počeo detaljnije da se interesuje nakon odluke da se godišnje zasijedanje Parlamentarne skupštine OEBS-a 2027. održi u Beogradu, dok je on šef američke delegacije.
Jedan je od inicijatora “Srbija ACT”, predloga zakona kojim se predviđa mogućnost američkih sankcija i zabrane ulaska u SAD za pojedince odgovorne za podrivanje demokratije, mira i stabilnosti u Srbiji i regionu.
“Studentski protesti za mene lično su velika inspiracija, a moj interes su slobodni i pošteni izbori u Srbiji. Da bi se to desilo, moraju se uvažiti interesi populacije. A ja vjerujem da populacija uviđa da su primjeri uspjeha na Zapadu”, rekao je Vilson za Insajder.
Podsjetimo, na jučerašnjoj, prvoj konferenciji studenata u blokadi, objavljeno je da je više od deset studenata i pripadnika opozicije u Srbiji bilo meta špijunskog softvera od početka godine.
Ovaj napad predstavlja najveći dokumentovani talas takvog nadzora u ovoj zemlji, piše Financial Times (FT).
Raniji slučajevi špijuniranja
Amnesti je krajem 2024. prvi put otkrio ranije nepoznati Android špijunski softver koji je nazvao NoviSpy. Prema forenzičkim nalazima, korišćen je protiv novinara i aktivista u Srbiji. Može da izvlači podatke sa telefona i daljinski aktivira mikrofon i kameru. AmnesTI navodi da sa visokim stepenom pouzdanosti NoviSpy može pripisati BIA.
Amnesty je u martu 2025. objavio da je pronašao dokaze da su dva novinara BIRN-a u Srbiji bila meta Pegasus špijunskog softvera u februaru 2025.
U februaru 2025. Amnesti je objavio nalaze o telefonu srpskog studentskog aktiviste. Forenzička analiza pokazala je da je Cellebrite iskorišćen za zaobilaženje zaštite Android telefona i dobijanje root pristupa, a nakon toga je pokušana instalacija nepoznate Android aplikacije, što je bilo u skladu sa ranije dokumentovanim slučajevima NoviSpy-ja. Kompanija je u februaru 2025. saopštila da je obustavila korišćenje svojih proizvoda kod „relevantnih korisnika“ u Srbiji nakon Amnestyjevog izveštaja.
Ovi slučajevi se nalaze pred Tužilaštvom za visokotehnološki kriminal već dvije godine.
U najmanje jednom slučaju, koji su potvrdili stručnjaci za digitalnu bezbjednost u Kanadi, telefon studentskog aktiviste zaražen je na daljinu špijunskim softverom Pegasus, koji je razvila izraelska kompanija NSO. U drugom slučaju, softver za nadzor domaće proizvodnje, poznat kao NoviSpy, navodno je instaliran na uređaj osobe dok je bila u policijskom pritvoru, navodi FT.
Ovaj incident, piše Rojters, pruža uvid u korišćenje moćnog i invazivnog špijunskog softvera usmjerenog protiv studenata i pripadnika političke opozicije, u periodu politički spornih izbora i uoči održavanja nacionalnih izbora.
Predstavnica SHARE fondacije Andrijana navela je da je ta organizacija utvrdila da je početkom 2026. godine najmanje 14 osoba bilo targetirano naprednim vrstama špijunskog softvera.
Preporučeno
Možemo da kažemo da su mete u najvećem broju slučajeva bili članovi studentskog pokreta, aktivisti i lokalni odbornici iz opozicionih stranaka. Prema dostupnim informacijama, period targetiranja poklapa se sa periodom održavanja kampanje za lokalne izbore u martu 2026. godine“, navela je ona.
