Video
Rat u Ukrajini promijenio je migracione tokove širom Evrope, a sa njima i bezbjednosni kontekst u državama koje su prihvatile veliki broj ljudi iz ratom pogođenih područja. Crna Gora u toj priči nije izuzetak – hiljade državljana Rusije i Ukrajine posljednjih godina boravile su ili i dalje borave u zemlji, dok se istovremeno mijenja i evropska politika prema migracijama i kontroli ulaska stranaca. Nakon trostrukog ubistva na strelištu u Danilovgradu, uz mogućnost da je osumnjičeni ruski državljanin ranije mogao boraviti ili učestvovati na ukrajinskom ratištu, otvoreno je i pitanje koliko crnogorske institucije mogu pouzdano provjeriti prošlost ljudi koji dolaze iz država zahvaćenih ratom.
Profesor bezbjednosti i međunarodnih odnosa Mehmedin Tahirović za Standard kaže da Crna Gora, upravo zbog intenzivnih migracija i promijenjenih bezbjednosnih prilika u Evropi, mora dodatno jačati kapacitete svojih službi, ali i bilateralnu i međunarodnu razmjenu bezbjednosnih podataka.
ŠTA CRNA GORA ZNA O LJUDIMA KOJI ULAZE U ZEMLJU
Povodom slučaja u Danilovgradu od Ministarstva unutrašnjih poslova zatražili smo pojašnjenje procedura koje se primjenjuju prilikom ulaska stranaca u Crnu Goru, kao i prilikom odobravanja i produžavanja privremenog i stalnog boravka.
Posebno nas je zanimalo koje se bezbjednosne provjere sprovode i da li one obuhvataju podatke o eventualnom učešću u oružanim sukobima ili boravku na ratištima u inostranstvu, kao i da li su nakon početka rata u Ukrajini uvedene dodatne provjere za državljane Rusije i Ukrajine.
Od MUP-a smo zatražili i podatke o broju državljana Rusije i Ukrajine sa odobrenim privremenim ili stalnim boravkom u Crnoj Gori, te odgovor na pitanje da li je nadležnim organima bilo poznato da je osumnjičeni za trostruko ubistvo u Danilovgradu ranije boravio ili učestvovao u borbama u Ukrajini i da li je ta okolnost bila predmet bezbjednosne provjere.
Odgovori nisu stigli do objavljivanja teksta.
RAT MIJENJA MIGRACIONE TOKOVE, A SA NJIMA DOLAZE I BEZBJEDNOSNI RIZICI
Tahirović kaže da svaki rat izaziva migracije koje mogu imati i bezbjednosne posljedice za države kroz koje prolaze ili u kojima se ljudi iz ratom pogođenih područja nastanjuju.
“Svaki rat izaziva određeno pomijeranje stanovništva, odnosno tzv. prinudne migracione tokove iz tih djelova i tog regiona, najčešće prema Evropi i državama EU, SAD, Kanadi, Australiji i Novom Zelandu. I to je jedan trend koji se ponavlja već duži niz godina. Ovdje se dešava rat faktički u Evropi, Ukrajina je evropska država i direktno se graniči sa članicama EU, kao što su Rumunija i Poljska, Mađarska. Dakle, to je jedan prostor koji je na neki način najviše pogođen migracionim tokovima”, naveo je.
Takvi tokovi, kaže, nisu samo humanitarno pitanje.
“Sva ta dešavanja naravno da utiču i na samu bezbjednost u Crnoj Gori, jer migracije sa sobom ne nose samo patnje ljudi koji su pogođeni ratnim dešavanjima, već nose i određene opasnosti kada je riječ o mogućim terorističkim aktivnostima, naručenim likvidacijama, ubačenim određenim strukturama, različitim organizacijama, ili desničarskim ili onim od strane države koja je uključena u rat, u ovome slučaju to je Rusija koja je izvršila agresiju na Ukrajinu i naravno da veliki broj tih ljudi se pod plaštom migracija infiltrira na određene ciljne prostore“, kaže Tahirović.
Navodi i da je značajan broj državljana Rusije i Ukrajine posljednjih godina boravio u zemlji.
“Vrlo značajan broj i Rusa i Ukrajinaca došao je u Crnu Goru. Negdje oko 60 hiljada Ukrajinaca na početku rata, oni su kasnije pošli u druge evropske države, određeni broj se zadržao. Ali, Rusi su prisutni kod nas već duži vremenski period, počev još od 2004. godine pa nakon nezavisnosti, sve do danas i imaju svoje određene proksije, imaju svoje organizacije, imaju čak i svoju informativnu djelatnost. Tako da ti ljudi imaju olakšavajuću okolnost da se infiltriraju kao eventualni počinioci krivičnih djela ili šverca velikih razmjera ili prometa droge, ili određenih terorističkih aktivnosti koje mogu biti naručene od nekog kome je cilj da to uradi“, navodi profesor.
Posebno važnim smatra trenutak u kojem se Crna Gora nalazi na putu ka EU.
“U ovom momentu kada je Crna Gora na pragu članstva u EU, možemo reći da je to period koji izaziva dodatnu pozornost onih država i organizacija koje su protiv tog procesa i moguće da dođe i do takvih slučajeva”, dodaje on.
„NE ZNAMO O KAKVOM SE LICU RADI“
U konkretnom slučaju trostrukog ubistva u Danilovgradu, Tahirović smatra važnim utvrditi da li je osumnjičeni ranije bio na ratištu, ali i kako se do takvih podataka dolazi.
“Kada je u pitanju konkretan slučaj ubistva tri crnogorska građanina u Danilovgradu na strelištu, pitanje je o kakvom tipu čovjeka se radi, da li je bio na ratištu ili nije, mi te podatke ranije nismo imali kao što je i saopštio direktor policije, ali to nije isključeno“, kazao je.
Prema njegovim riječima, provjere osoba koje ulaze u Crnu Goru predstavljaju zahtjevan proces, posebno imajući u vidu otvorenost zemlje kao turističke destinacije.
“Crna Gora je masovna turistička destinacija, nije izolovana, već otvorena za turiste iz svih krajeva svijeta. Naravno, Crna Gora ima vizni režim dosta širok u odnosu na ostale države EU i upozorena je da on mora da se uskladi sa njihovim pravilima. To podrazumijeva da u tom procesu izdavanja vize se onda mogu izvršiti određene provjere”, objašnjava Tahirović.
Problem nastaje kada se veliki broj ljudi može kratkotrajno kretati bez prethodnih detaljnih provjera.
“Međutim, ako vi imate situaciju kao u slučaju sa Rusima sada ili sa Turskom, da na mjesec dana mogu turisti doći i to je još ove godine dato kao mogućnost, do novembra mjeseca kada će se to vjerovatno mijenjati i uskladiti sa zahtjevima EU, i u tom slučaju vi ne možete onda vršiti provjeru svakog turiste. To je dugotrajan proces”, kaže on.
Ipak, postoje načini za ciljane provjere osoba koje su bezbjednosno interesantne.
“Osim u slučajevima kada po dvije osnove se to dešava – automatski, tj. direktno. Prvo je na bilateralnoj osnovi koju imaju MVP, ANB, odnosno bezbjednosne strukture sa određenom državom, u ovom slučaju sa Rusijom i onda se vrši ta razmjena podataka o bezbjednosno interesantnim osobama, da li su ta lica na potjernicama ili ne i onda je to sužen krug i tada naše nadležne službe, u ovom slučaju Uprava policije, može da izvrši brzu i efikasnu provjeru, da to lice prati ili eventualno da zabrani ulazak u Crnu Goru”, kazao je.
PODACI INTERPOLA I EUROPOLA VAŽNI ZA PROCJENU RIZIKA
Drugi nivo provjera odnosi se na međunarodnu policijsku i obavještajnu saradnju.
“Sa druge strane, multilateralni tip u kojem su prevashodno uključene dvije organizacije: Interpol i Europol, kao i određene regionalne organizacije, policijske saradnje, tužilačke saradnje, obavještajnih službi na regionalnom nivou, to su različite inicijative, da ih ne nabrajam sada, ima ih oko 10. Naravno, kao i Frontex, evropska agencija za granice, koja takođe ima podatke, oni se prije svega bave migrantima, ali i infiltriranosti nekih struktura u njima. U tom slučaju mi po automatizmu dobijamo podatke jer smo uključeni u sva tijela Interpola i Europola i onda policija može, kako na graničnom prelazu, tako i pojedinačnim angažovanjem nadležnih lica i službi, da izvrši adekvatnu provjeru i da se to lice locira, eventualno prati ili zabrani ulazak u CG”, objašnjava profesor Tahirović.
TRI MJERE: UŽI VIZNI REŽIM, JAČA SARADNJA I SNAŽNIJE SLUŽBE
Tahirović kao jednu od prvih mjera vidi usklađivanje crnogorskog viznog režima sa evropskim pravilima.
“Kao što sam rekao, mi smo vrlo jasno dobili od EU i EK instrukcije o viznom režimu i da on mora biti značajno sužen. Za nas to su bile države iz kojih su u jednom dužem periodu turisti dolazili, kao što su Izrael, Saudijska Arabija, Rusija, Turska i onda nadležni organi u tom slučaju gledaju krajnju granicu mogućnosti da iskoriste to. Naglasio sam da je rok za to usaglašavanje novembar 2026. godine. Dakle, vizni režim je prva mjera koja donosi rezultate, jer kroz proces izdavanja vize vrše se određene provjere”, naveo je Tahirović u razgovoru za Standard.
Druga mjera je jačanje bilateralne saradnje i razmjene obavještajnih podataka.
“Na osnovu iskustvenih određenih pojava, njihove učestalosti, da se sa tim državama iz koje su te pojave posebno naglašene, pojača bilateralna saradnja u dijelu sektora za bezbjednost i bezbjednosnih službi, tj. policijskih oblika saradnje i obavještajnih podataka koji se razmjenjuju o eventualnim licima koja mogu ugroziti bezbjednost Crne Gore”, dodao je.
Treća se odnosi na same kapacitete crnogorskih službi.
“I treća mjera jeste da se ojačaju službe u Crnoj Gori, što će morati da urade prevashodno zbog intenzivnih migracija i nove migracione politike EU koja će znatno ograničiti priliv migranata u EU. U tom pravcu Crna Gora će morati pratiti te norme i standarde i pojačati rad kako službi, tako i preduzimanje mjera za sprovođenje ciljeva migracione politike EU”, istakao je.
Na kraju, Tahirović ocjenjuje da se bezbjednosni sistem mora prilagođavati novim okolnostima i razvijati mehanizme koji omogućavaju da se rizici prepoznaju prije nego što prerastu u problem.
“U svakom slučaju to su one glavne mjere koje se onda razvijaju unutar sistema i dobijaju svoj oblik koji povećava bezbjednost u odnosu na ovakve slučajeve kada ne znamo o kakvom se licu radi”, zaključio je.
SLUČAJ KOJI JE OTVORIO PITANJE BEZBJEDNOSNIH PROVJERA
Podsjećamo, na strelištu „Češka zbrojevka“ u Danilovgradu 31. avgusta pronađena su tijela trojice muškaraca. Stradali su Petar Globarević (24), Momir Radonjić (67) i Nemanja Kapor (20), koji su bili zaposleni kao instruktori na strelištu.
Preporučeno
Uprava policije tragala je za ruskim državljaninom Mihailom Nikolajevičem Šabunjinom, osumnjičenim za trostruko ubistvo. Šabunjin je nakon zločina lociran, a prilikom hapšenja izvršio je samoubistvo. Standard je ranije objavio detalje potrage za njim i njegovo kretanje od Danilovgrada do Herceg Novog, kao i okolnosti pod kojima je lociran.
