Video
Predizborni video objavljen na platformi Iks traje 19 sekundi. Na njemu je prikazan izraelski političar Gadi Ajzenkot, raširenih ruku i sa širokim osmjehom na licu. U usporenom snimku vidi se kako trči preko livade prema osobi koja podsjeća na njegovog sina i na čijoj majici piše „Israeli Unity”. Međutim, Ajzenkot prolazi pored nje i umjesto toga grli Mansura Abasa, poznatog arapskog poslanika i predsjednika arapsko-izraelske stranke Raam (Ujedinjena arapska lista), koji želi da se 27. oktobra ponovo kandiduje i osvoji poslanički mandat.
Video je objavljen na nalogu premijera Benjamina Netanjahua. Prema rezultatima istraživanja javnog mnjenja, Netanjahu i Ajzenkot, bivši načelnik Generalštaba Izraelskih odbrambenih snaga, vode neizvjesnu izbornu trku za premijersko mjesto na predstojećim izborima. Čini se da je cilj ovog videa, generisanog vještačkom inteligencijom, da podstakne antiarapska osjećanja, čemu se u Netanjahuovoj predizbornoj kampanji posvećuje velika pažnja. Video je pregledan više od milion puta i izazvao je veliko ogorčenje, jer je Ajzenkotov sin poginuo 2023. godine tokom rata između Izraela i Hamasa.
,,Prvi izbori koje obilježava vještačka inteligencija”
Ze Be AI je istraživački projekat Otvorenog univerziteta Izraela koji prati upotrebu sadržaja generisanih vještačkom inteligencijom tokom aktuelne predizborne kampanje. Naučnici su do 23. oktobra zabilježili više od 2.000 objava Netanjahuove stranke Likud koje sadrže sadržaj generisan vještačkom inteligencijom. To bi činilo približno četvrtinu objava Likuda na društvenim mrežama koje je analizirala organizacija Ze Be AI.
Na parlamentarnim izborima u utorak, 27. oktobra, Netanjahu bi mogao da izgubi vlast ili da učvrsti svoju poziciju za narednih nekoliko godina. Politolozi govore o prvim izborima u Izraelu koje obilježava vještačka inteligencija. Političke stranke koriste sisteme vještačke inteligencije u svim oblastima predizborne kampanje: od izrade provokativnih video-snimaka čiji je cilj izazivanje polemika do automatizovanih telefonskih poziva biračima i upotrebe botova na internetu.
,,Postoji scenario u kojem bi veštačka inteligencija, u strateški važnom trenutku neposredno pred izbore, mogla da se upotrebi za izazivanje polemika koje bi uticale na izborni rezultat”, kaže Anat Ben-David, rukovoditeljka projekta Ze Be AI.
Video-snimci generisani vještačkom inteligencijom – dio političke svakodnevice
Ben-David i njen tim od kraja jula prate sve objave političara na društvenim mrežama. Do 23. oktobra prikupili su više od 52.000 objava sa Fejsbuka, Instagrama, platforme Iks i TikToka i utvrdili da je vještačka inteligencija korišćena u više od 14 odsto njih. Uglavnom se primjenjuje kombinovani pristup: vještačka inteligencija koristi se za pojedine djelove predizbornih oglasa, na primjer za slike, muziku, titlove i logotipe. Međutim, izrađuju se i potpuno lažni video-snimci i drugi sadržaji koji djeluju autentično, poznati kao dipfejkovi.
Udio sadržaja generisanog vještačkom inteligencijom u ukupnom broju objava najveći je kod pojedinih manjih stranaka. Međutim, kada je riječ o apsolutnom broju, naučnici su najviše objava nastalih uz pomoć vještačke inteligencije pronašli kod Likuda. Daleko iza premijerove stranke nalaze se njeni rivali iz lijeve opozicije, Ajzenkotova stranka Jašar i stranka Demokrate.
U julu je Centralna izborna komisija Izraela donijela novu odredbu prema kojoj svi sadržaji generisani ili izmijenjeni pomoću vještačke inteligencije, a koji se koriste tokom predizborne kampanje, moraju biti jasno označeni. Osim toga, ograničenja su malobrojna.
„Ne postoji zakon o vještačkoj inteligenciji niti zakon o digitalnim uslugama. Čak je i zakon o zaštiti podataka prilično zastario”, objašnjava Ben-David. „Zato možemo da vidimo primjenu vještačke inteligencije koja u Evropi ne bi bila moguća”.
Među onima koji na taj način koriste vještačku inteligenciju nalaze se i neki od najpoznatijih izraelskih političara.
Jair Golan, predsjednik Demokrata, želi da iskoristi popularne internet trendove u svoju korist. U videu označenom kao sadržaj generisan vještačkom inteligencijom prikazan je kako sjedi ispod plafonskog ventilatora. Sa svakim okretajem ventilatora mijenja mu se odeća: od vojne uniforme, preko majice s natpisom „Bring them home now”, slogana koji se odnosi na izraelske taoce u Pojasu Gaze, do odijela s kravatom.
U videu generisanom vještačkom inteligencijom, koji je u septembru podijelio ministar finansija Bezalel Smotrič, navodno se vidi kako državna tužiteljka Gali Baharav-Mijara, koja je više puta dolazila u sukob s vladajućom koalicijom, kao i nekoliko sudija Vrhovnog suda, bivaju uhapšeni tokom protesta protiv vlade.
Itamar Ben-Gvir, ministar nacionalne bezbjednosti, podijelio je video generisan vještačkom inteligencijom na kojem se vidi kako se Palestinci pokretnom trakom prevoze u objekat koji podsjeća na koncentracioni logor. Objava je izazvala brojne kritike. Njemačko Ministarstvo spoljnih poslova opisalo ju je kao „potpuno neprihvatljivu” i „odvratnu”.
U nekim od tih slučajeva reagovala je i Centralna izborna komisija. Njen predsjednik je u julu naložio Smotriču da ukloni video koji nije bio označen kao sadržaj generisan vještačkom inteligencijom. Video je ocijenjen kao obmanjujući.
Uvjerljivo kao stvarnost: automatizovani telefonski pozivi
Međutim, ne radi se samo o dipfejkovima i predizbornim oglasima. Vještačka inteligencija koristi se i za neposredan kontakt s biračima. Neki od njih primaju novu vrstu automatizovanih telefonskih poziva koji zvuče znatno uvjerljivije od robotskih poziva kakvi su se koristili ranije.
Nican Jasur, koji se u Izraelskom udruženju za internet bavi istraživanjem dezinformacija, pustio je novinarima Dojče velea snimak četvorominutnog telefonskog razgovora. U razgovoru se glas predstavlja kao Danijela, anketarka zaposlena u jednom izraelskom institutu za istraživanje javnog mnjenja, i postavlja pitanja o izbornim opredjeljenjima. Kada Jasur pokuša da utvrdi da li se s druge strane linije nalazi stvarna osoba, glas priznaje da u razgovoru ne učestvuje čovjek, a zatim pita: „Želite li da nastavite kratku anketu?”.
Bot nekoliko puta izbjegava Jasurova pitanja i uporno se vraća na pitanje za koga bi glasao. Jasur pet puta pita ko je naručio anketu, ali ne dobija odgovor. Zato ostaje nejasno da li je poziv bio dio istraživanja javnog mnjenja ili predizborne kampanje. Ipak, jasno je koliko je tehnologija automatizovanih poziva u međuvremenu napredovala.
„Više nisu potrebni ljudi koji bi obavljali telefonske pozive, što, kao što je poznato, zahtjeva mnogo vremena i ljudskih resursa”, kaže Tehila Švarc-Altšuler iz Izraelskog instituta za demokratiju u razgovoru za Dojče vele.
Međutim, vještačkom inteligencijom služe se i sami birači. Neki joj se obraćaju kako bi im pomogla da donesu odluku na izborima. Prema anketi Izraelskog udruženja za internet, približno četvrtina Izraelaca spremna je da razmotri korišćenje alata vještačke inteligencije ili drugih internet usluga prilikom odlučivanja o tome za koga će glasati.
To otvara pitanja u vezi s generativnom optimizacijom za pretraživače (GEO). Riječ je o izradi internet sadržaja osmišljenog tako da ga četbotovi zasnovani na vještačkoj inteligenciji prepoznaju i uključe u svoje odgovore, čime se nastoji uticati na informacije koje pružaju.
Izraelska vlada već djeluje u toj oblasti. Prema dokumentima podnijetim na osnovu američkog Zakona o registraciji stranih agenata, izraelska vlada platila je jednoj američkoj kompaniji da izradi internet stranice čiji je cilj da velikim jezičkim modelima (LLM) obezbijede sadržaj naklonjen izraelskoj vladi i tako utiču na to da četbotovi zasnovani na vještačkoj inteligenciji budu naklonjeniji Izraelu.
„Isti postupci sada se primjenjuju i u zemlji kako bi se uticalo na izbore”, kaže Švarc-Altšuler.
Botovi kao pratioci na društvenim mrežama
Međutim, ne postoje samo lažni sadržaji već i lažna publika. Skupер je izraelska kompanija specijalizovana za praćenje medija. Kako je saopštila za Dojče vele, otkrila je mrežu lažnih naloga kojima se vještački povećava broj pratilaca Benjamina Netanjahua na društvenim mrežama.
Na platformi Iks svakodnevno se otvara više od 1.000 novih naloga koji odmah počinju da prate izraelskog premijera. I broj njegovih pratilaca na Instagramu naglo je porastao tokom posljednjih nedjelja.
Oko 70 odsto naloga koji dele Netanjahuove objave na platformi Iks nalazi se izvan Izraela i pokazuje osobine karakteristične za botove, kaže Gil Feldman iz kompanije Skupер za Dojče vele. Kompanija je te naloge identifikovala tražeći neuobičajene obrasce ponašanja, kao što su nedavno otvoreni nalozi, objavljivanje sadržaja tokom cijelog dana i noći ili odsustvo profilnih fotografija.
Međutim, nije riječ samo o Netanjahuu. Izraelska platforma FakeReporter otkrila je kampanju botova povezanu s predizbornom kampanjom Itamara Ben-Gvira. Njegov kabinet negira bilo kakvu povezanost s tom kampanjom. Prema navodima platforme FakeReporter, postoji mreža od više od 100 naloga, od kojih neki koriste slike i identitete generisane vještačkom inteligencijom kako bi napadali Smotriča i druge osobe.
Iako mreže botova nisu novost, vještačka inteligencija omogućava da se one održavaju jednostavnije i uz manje troškove. Izraelci su oduvijek bili otvoreni prema novim tehnologijama i počeli su da ih koriste rano i često. Švarc-Altšuler zato smatra da je Izrael svojevrsni poligon za proučavanje načina na koji vještačka inteligencija menja izbore širom svijeta.
Preporučeno
Ona je uvjerena da se „cjelokupan sistem političke propagande upravo iz temelja mijenja”.
