Video
Veliki broj životinjskih vrsta iščezao je sa planete u posljednjih nekoliko vjekova. Neke su bile na korak do nestanka, ali su dugogodišnji napori na njihovom očuvanju donijeli rezultate.
Podaci o njihovom oporavku svjedoče da čak i najugroženije vrste mogu da prežive kada im čovjek pomogne i pruži priliku, piše RTS, a prenosi N1.
Čovjek je tokom istorije svojim djelovanjem ostavio duboke posljedice na prirodu. Uništavanjem staništa, prekomjernim lovom i unošenjem stranih vrsta mnoge životinje dovedene su na samu granicu izumiranja.
Ipak, brojne vrste koje su uspjele da se vrate pokazuju da je moguće ispraviti dio štete koju smo napravili i da uz dovoljno truda priroda može da dobije novu šansu.
Priču o povratku iz gotovo potpunog nestanka najbolje ilustruje arapski oriks koji je nekada postojao samo u zatočeništvu.
Ova pustinjska antilopa proglašena je izumrlom u divljini 1972. godine zbog prekomjernog lova.
Posljednji primjerci preživeli su zahvaljujući zoološkim vrtovima i privatnim rezervatima, gdje je pokrenut jedan od najuspješnijih programa uzgoja ugroženih životinja.
Zahvaljujući tim naporima, oriks je postepeno vraćen u prirodna staništa Omana, Saudijske Arabije i drugih delova regiona.
Danas u divljini i zaštićenim područjima ponovo živi nekoliko hiljada jedinki.
Zanimljivo je da arapski oriks može da preživi u ekstremno suvim uslovima, dugo bez vode, koristeći vlagu iz hrane koju pronalazi u pustinji. Prepoznatljiv je po dugim, pravim rogovima i bijelom krznu koje mu pomaže da odbija sunčeve zrake i lakše podnese visoke temperature.
Crnonogi tvor
Nekada široko rasprostranjena na sjevernoameričkim prerijama, crnonogi tvor se našao pred potpunim nestankom zbog uništavanja staništa i nestanka prerijskih pasa, njenog glavnog plena.
Početkom osamdesetih godina prošlog vijeka vjerovalo se da je izumrla, sve dok 1981. nije otkrivena mala kolonija u Vajomingu. Do 1986. u prirodi je ostalo svega 18 jedinki, nakon čega je započet program uzgoja. Danas u divljini živi oko 500 jedinki.
Iako djeluje mala i nježna, odličan je noćni lovac koji tokom godine može da pojede desetine prerijskih pasa.
Ova životinja je jedina lasica poreklom iz Sjeverne Amerike i prepoznatljiva je po crnim šapama i tamnoj „masci“ oko očiju.
Zlatni lavlji tamarin
Ovaj mali primat iz atlantskih prašuma Brazila tokom 20. vijeka bio je na ivici nestanka zbog masovnog krčenja šuma.
Sedamdesetih godina prošlog vijeka u divljini je ostalo manje od 200 jedinki, pa je vrsta bila pred potpunim nestankom.
Zahvaljujući programima zaštite šuma i uzgoju u specijalizovanim centrima, broj tamarina počeo je postepeno da raste i danas u prirodi živi više od 3.000 jedinki.
Ovaj majmun je prepoznatljiv po upečatljivom krznu oko glave koje podsjeća na lavlju grivu, po čemu je i dobio ime. Teži svega oko 600 grama, ali je veoma aktivan i živi u porodičnim grupama koje zajedno brinu o mladuncima.
Zlatni lavlji tamarin nastanjuje samo ostatke atlantske šume u brazilskoj državi Rio de Žaneiro. Ova vrsta igra važnu ulogu u očuvanju šuma jer raznosi sjeme biljaka i tako pomaže obnavljanju svog staništa.
Plava iguana
Ovaj veliki gušter sa Kajmanskih ostrva bio je jedan od najugroženijih gmizavaca na planeti.
Početkom 2000-ih godina njena populacija u prirodi pala je na manje od 20 jedinki, pa se smatrala jednim od najređih guštera na svijetu. Glavni uzroci nestanka bili su uništavanje prirodnog staništa, saobraćajne nesreće, napadi pasa i mačaka, kao i unošenje stranih vrsta koje su ugrožavale njena jaja.
Kroz uzgoj u zaštićenim centrima i vraćanje u prirodu, populacija je povećana na više od 1.000 odraslih jedinki.
Plava iguana je jedan od najvećih guštera na Karibima i može da dostigne dužinu od oko metar i po. Iako joj ime kaže da je plava, mlade jedinke su uglavnom sivkaste ili smeđe, a mužjaci sa godinama dobijaju izraženu plavu boju, posebno tokom sezone parenja.
Ova vrsta živi gotovo isključivo na ostrvu Veliki Kajman, gdje naseljava suve šume, kamenite predjele i područja sa niskim rastinjem. Zanimljivo je da može da doživi više od 60 godina, što je čini jednim od najdugovečnijih gmizavaca.
Iberijski ris
Najređa vrsta mačke u Evropi bila je pred potpunim izumiranjem jer je 2002. godine u Španiji i Portugaliji živelo manje od 100 odraslih jedinki, uglavnom u nekoliko izolovanih područja na jugu kontinenta.
Glavni razlog njegovog nestanka bio je drastičan pad broja evropskog kunića, koji čini više od 80 odsto njegove ishrane, ali i gubitak prirodnih staništa zbog izgradnje puteva i širenja poljoprivrednih površina.
Zahvaljujući strogim mjerama zaštite, obnovi staništa i programima uzgoja u zatočeništvu, broj iberijskih risova počeo je da raste. Danas populacija premašuje 2.000 jedinki, a ova vrsta se postepeno vraća u djelove svog nekadašnjeg područja rasprostranjenja.
Iberijski ris je manji od evroazijskog risa i prepoznatljiv je po dugim crnim čupercima na ušima, šiljastoj bradi i žućkastom krznu sa tamnim pegama. Odličan je lovac koji se oslanja na izuzetan sluh i vid, a najaktivniji je u sumrak i tokom noći.
Evropski bizon
Evropski bizon je najveći kopneni sisar Evrope, a početkom 20. vijeka bio je na ivici potpunog nestanka. Vjekovima je naseljavao šume širom Evrope, ali su ga lov, gubitak staništa i širenje poljoprivrednih površina gotovo izbrisali sa kontinenta.
Posljednji divlji evropski bizon u Poljskoj ubijen je tokom Prvog svjetskog rata, a do 1927. godine misli se da je nestala i posljednja slobodna populacija na Kavkazu. U prirodi više nije bilo ovih životinja, a preživjelo je samo oko 50 jedinki u zoološkim vrtovima i privatnim uzgajalištima.
Zahvaljujući međunarodnim programima uzgoja, evropski bizon je postepeno vraćen u divljinu. Prvi primjerci ponovo su pušteni u prirodu pedesetih godina prošlog vijeka, a danas u Evropi živi više od 7.000 jedinki. Najveće populacije nalaze se u Poljskoj, Belorusiji, Rumuniji i drugim zemljama istočne Evrope.
Moćni biljojed može da teži i više od jedne tone, a mužjaci dostižu visinu od skoro dva metra u ramenima. Za razliku od američkog bizona, evropski bizon uglavnom živi u šumama, gdje se hrani travom, lišćem, korom drveća i mladim izdancima.
Sajga antilopa
Ova neobična stepska životinja nekada je brojala milione jedinki širom Evroazije.
Poslije raspada Sovjetskog Saveza broj je naglo opao zbog krivolova, a do 2002. godine ostalo je manje od 50.000 jedinki.
Danas se populacija u Kazahstanu značajno oporavila i broji više od milion životinja.
Njen veliki nos pomaže joj da filtrira prašinu i reguliše temperaturu vazduha.
Kalifornijski kondor i ždral trubač
Kalifornijski kondor, jedna od najvećih letećih ptica Sjeverne Amerike, tokom 20. vijeka bio je na granici potpunog nestanka.
Njegov broj je opao zbog trovanja olovom koje su ptice unosile hraneći se ostacima plena, gubitka prirodnog staništa i lova.
Do 1987. godine u prirodi više nije bilo nijednog živog kondora – svih preostalih 27 jedinki prebačeno je u program kontrolisanog uzgoja kako bi vrsta bila spasena.
Poslije decenija napora naučnika, prvi primjerci ponovo su vraćeni u prirodu devedesetih godina. Danas populacija broji više od 500 jedinki, od kojih dio ponovo slobodno leti nad Kalifornijom, Arizonom i Meksikom. Ovaj impresivni lešinar ima raspon krila koji može da dostigne skoro tri metra, što ga čini jednom od ptica sa najvećim rasponom krila na svetu, a može da doživi 50 godina.
Ždral trubač koji takođe nastanjuje Severnu Ameriku imao je sličnu sudbinu.
Početkom 1940-ih godina u prirodi je živjelo manje od 20 jedinki.
Zahvaljujući strogim mjerama zaštite, očuvanju staništa i programima uzgoja, broj ovih ptica postepeno je počeo da raste. Danas postoji više od 500 ždralova trubača, a dio populacije ponovo migrira između Kanade i Sjedinjenih Američkih Država.
Njegove migracije spadaju među najimpresivnije u svijetu ptica – pojedine jedinke prelaze više od 4.000 kilometara tokom sezonskih selidbi.
Prževaljski konj
Prževaljski konj smatra se jedinim pravim divljim konjem koji je preživeo do danas. Nekada je naseljavao ogromna prostranstva stepa Centralne Azije, ali je tokom 20. veka doživeo dramatičan pad zbog lova i gubitka prirodnog staništa.
Posljednji put je viđen u divljini 1969. godine u Mongoliji, nakon čega je proglašen izumrlim u prirodi.
Tokom sedamdesetih godina prošlog vijeka u svijetu je bilo svega oko 30 do 40 ovih konja, pa su pokrenuti programi kontrolisanog razmnožavanja. Zahvaljujući tim naporima, danas u svijetu postoji više od 2.000 jedinki, a dio populacije ponovo živi slobodno u stepama Mongolije.
Za razliku od domaćih konja, prževaljski konj nikada nije bio pripitomljen. Ima 66 hromozoma, snažno tijelo i kratku i uspravnu grivu koja ne pada na stranu.
Kakapo
Ovaj noćni papagaj sa Novog Zelanda nekada je bio široko rasprostranjen na ostrvima, ali je dolazak ljudi doveo do njegovog gotovo potpunog nestanka.
Maori su ga lovili zbog mesa i perja, a najveći problem predstavljalo je unošenje stranih predatora poput pacova, mačaka i lasica, na koje kakapo nije bio evolutivno pripremljen.
Do sedamdesetih godina prošlog vijeka naučnici su mislili da je izumro, ali je otkrivena mala populacija koja je nadgledana i čuvana. Danas postoji nešto više od 200 kakapoa na strogo zaštićenim ostrvima.
Kakapo je poseban po tome što je jedini papagaj na svijetu koji ne leti. Iako ima velika krila, ona mu služe uglavnom za održavanje ravnoteže pri penjanju i spuštanju sa drveća.
Nestanak vrsta nije uvijek konačan ishod. Iako je čovijek bio glavni uzrok njihovog ugrožavanja, upravo ljudski napor, nauka i očuvanje prirode omogućili su da se neke od najređih vrsta na planeti vrate sa same ivice opstanka. Najveći uspjeh neće biti samo spasavanje vrsta koje su već na ivici nestanka, već sprečavanje da nove životinje uopšte dođu u takvu opasnost
Preporučeno
