Video
Izrada master plana razvoja aerodroma u Podgorici i Tivtu, dokumenta koji bi trebalo da odredi budućnost dvije najvažnije crnogorske vazdušne luke u narednoj deceniji i duže, mogla bi da preraste u mnogo više od pitanja izbora međunarodne konsultantske kuće.
Dok premijer Milojko Spajić predvodi međuresorsko koordinaciono tijelo zaduženo za razvoj i povećanje kapaciteta aerodroma, a kao jedna od mogućnosti razmatra se saradnja sa Francuskom kroz međudržavni G2G aranžman, u Ministarstvu saobraćaja, na čijem je čelu Radoš Zečević iz Nove srpske demokratije, otvara se paralelna priča o angažovanju kompanija iz Srbije.
Dodatno postoje neslaganja između predstavnika Ministarstva i menadžmenta Aerodroma Crne Gore oko načina izbora obrađivača, stručnih kriterijuma i referenci koje bi potencijalni ponuđači morali da ispune.
Upravo je insistiranje na jasnim i provjerljivim međunarodnim referencama jedna od ključnih tačaka sporenja, jer bi master plan trebalo da bude osnova za višemilionske investicije i dugoročno upravljanje najvažnijom vazdušnom infrastrukturom države.
DOPIS MINISTARSTVA I PRITISAK NA MENADŽMENT AERODROMA
Portal 24kroz7 prvi je 3. novembra objavio detalje dopisa Ministarstva saobraćaja od 28. oktobra, broj 05-348/26-8036/1, koji potpisuje ministar Radoš Zečević.
Prema sadržaju tog dokumenta, od izvršnog rukovodstva Aerodroma Crne Gore, na čelu sa Rokom Tolićem, traženo je da pripremi detaljnu prezentaciju za sastanak sa predstavnicima Ministarstva. Dokumentacija treba da obuhvati metodologiju prognoze budućeg saobraćaja i strukturu flote, analizu kapaciteta aerodromskih platformi i terminala u skladu sa ICAO i IATA standardima, procjenu potrebnih investicija, kao i finansijsku analizu.
Ministarstvo je postavilo i veoma kratke rokove: spisak učesnika sastanka trebalo je dostaviti do 4. novembra, dok nacrt projektnog zadatka i prezentacija u elektronskoj formi moraju biti dostavljeni najkasnije do 5. novembra.
Međutim, prema informacijama koje je objavio 24kroz7, poziv koji na prvi pogled izgleda kao uobičajena institucionalna koordinacija zapravo je dio pokušaja da se ubrza proces i preduhitri menadžment Aerodroma prije nego što budu definisani uslovi i kriterijumi za izbor obrađivača master plana.
Taj portal je objavio da su, prema njihovim izvorima, u Ministarstvu saobraćaja već formirani favoriti iz Beograda, te da se pokušava stvoriti prostor za njihovo angažovanje mimo jasnih i rigoroznih stručnih kriterijuma.
U tekstu se kao jedan od ključnih operativaca ovog procesa pominje državni sekretar Marko Milačić, takođe kadar Nove srpske demokratije, uz navode o njegovoj ulozi u usmjeravanju aktivnosti Ministarstva.
Prema informacijama koje je objavio ovaj portal, u pozadini interesovanja za posao nijesu samo kompanije iz Srbije već i pojedinci povezani sa političkim i poslovnim strukturama nekadašnje vlasti Aleksandra Vučića.
Posebno je indikativan navod da se od rukovodstva Aerodroma, osim saradnje na pripremi master plana, traže i kadrovske promjene unutar državne kompanije. Prema izvorima tog portala, zahtijeva se smjena pojedinih zaposlenih koji se opisuju kao suverenistički i procrnogorski kadrovi, uz navodni zahtjev da se „pročisti krvna slika aerodroma“.
Standardu je iz više upućenih izvora potvrđeno dapostoji ozbiljan pritisak na menadžemnt aerodroma da se u djelo sprovede plan koji se kuva u Ministarstvu saobraćaja.
FRANCUSKA OPCIJA I SPAJIĆEV G2G
Francuska inženjerska grupacija Artelia iskazala je interesovanje za izradu master plana razvoja aerodroma u Podgorici i Tivtu. Njen predlog podrazumijeva sveobuhvatan pristup koji bi povezao hitne infrastrukturne potrebe sa srednjoročnim investicijama i dugoročnom strategijom razvoja.
Francuski koncept predviđa tri vremenska horizonta. Prvi se odnosi na prioritetne intervencije već tokom 2027. godine, kako bi aerodromi mogli da odgovore na rastući broj putnika i potrebe naredne turističke sezone. Drugi obuhvata investicioni program do 2035. godine, dok bi treći definisao nacionalnu viziju razvoja aerodroma do 2050. godine.
Plan bi, između ostalog, trebalo da obuhvati projekcije vazdušnog saobraćaja, kapacitete terminala, poletno-sletnih i rulnih staza, platformi za parkiranje aviona, pristupne infrastrukture, procjenu troškova, prioritete ulaganja i modele finansiranja.
Posebno je značajan dio francuskog predloga koji se odnosi na mogućnost da se za izradu dokumenta obezbijedi podrška nadležnih francuskih institucija. Artelia je najavila da će ispitati mogućnosti finansijske podrške u Francuskoj, što bi moglo biti važno za Crnu Goru ukoliko bi se taj model realizovao.
Premijer Milojko Spajić je 2. septembra najavio formiranje međuresorskog koordinacionog tijela kojim će predsjedavati, a u čijem radu učestvuju predstavnici nadležnih ministarstava i Aerodroma Crne Gore. Vlada je tada naglasila da je za izradu master plana potreban respektabilan međunarodni partner sa dugogodišnjim iskustvom u avio-industriji.
Međutim, iako je G2G model sa Francuskom jedna od opcija koja se razmatra, do sada nije javno potvrđeno da je međudržavni sporazum zaključen niti da je Artelia zvanično izabrana za posao.
Upravo u tom prostoru između najavljene međunarodne saradnje i još nezavršenog postupka izbora obrađivača pojavljuje se interesovanje srpsko-crnogorskog konzorcijuma AIFI.
BEOGRADSKI KONZORCIJUM I REFERENCE ZA POSAO VRIJEDAN DO MILION EURA
Interesovanje za izradu master plana iskazao je konzorcijum Aero Infra Five International (AIFI), koji okuplja tri kompanije iz Srbije i dvije iz Crne Gore.
Članice su NEO Aerodromes Engineering, Cepting i SIMM Engineering iz Srbije, kao i AG Infoplan i International Partners Group iz Crne Gore.
Prema podacima o njihovim referencama, posebno je važno pitanje iskustva u izradi strateških planova za aerodrome uporedivog obima i značaja sa Podgoricom i Tivtom.
NEO Aerodromes Engineering iz Beograda ima iskustva u projektovanju djelova aerodromske infrastrukture na više lokacija, ali se njene reference u izradi master planova, prema dostupnoj dokumentaciji, odnose na manje sportske aerodrome Pančevo i Lisičji Jarak u Srbiji, kao i aerodrome Ouro Sogui i Saint Louis u Senegalu.
To otvara pitanje da li konzorcijum ima odgovarajuće iskustvo i stručne kapacitete za izradu strateškog dokumenta koji treba da definiše razvoj dvije međunarodne vazdušne luke, njihove buduće kapacitete, investicione prioritete i finansijsku održivost.
Vrijednost posla, prema informacijama koje su do sada objavljene, procjenjuje se na između 500.000 i milion eura, što ovaj angažman čini značajnim i sa poslovnog i sa političkog aspekta.
Dodatnu dimenziju priči daje angažman Saše Vlaisavljevića, bivšeg direktora JAT Airwaysa i beogradskog aerodroma Nikola Tesla, kojeg je Ministarstvo saobraćaja angažovalo kao specijalnog konsultanta.
Njegovo ime se u kontekstu aktuelnih događaja pojavljuje i u informacijama koje je objavio 24kroz7, uz tvrdnje da bi mogao imati važnu ulogu u povezivanju Ministarstva sa srpskim kompanijama zainteresovanim za izradu master plana.
Iz Ministarstva je ranije saopšteno da je Vlaisavljević angažovan za analizu stanja infrastrukture vazdušnog saobraćaja, a ne neposredno za izradu master plana. Ipak, ostaje pitanje kakav je tačno opis njegovih poslova, ko je inicirao angažman, koliko on košta i da li je učestvovao u komunikaciji sa potencijalnim obrađivačima strateškog dokumenta.
STRUKA TRAŽI KRITERIJUME MINISTARSTVO NEGIRA FAVORIZOVANJE
Menadžemnt Aerodroma insistira na tome da se prije bilo kakve odluke utvrde precizni uslovi i reference koje bi morao da ispuni svaki potencijalni obrađivač, bez obzira na to da li će se posao dodijeliti putem međunarodnog tendera ili kroz međudržavni sporazum.
Takav pristup podrazumijeva da se unaprijed utvrdi kakvo iskustvo ponuđač mora imati u planiranju međunarodnih aerodroma, koji eksperti treba da budu uključeni, koliko sličnih projekata mora imati iza sebe i na koji način će se vrednovati kvalitet predloženog rješenja.
Ministarstvo saobraćaja je, povodom navoda o mogućem favorizovanju kompanija iz Srbije, saopštilo da nijedna kompanija, iz Srbije ili bilo koje druge države, nije izabrana, predložena niti favorizovana za izradu master plana.
Iz tog resora poručeno je da će izbor biti sproveden u skladu sa zakonima i uz primjenu standarda transparentnosti, konkurentnosti i stručnosti, bilo putem otvorenog međunarodnog tendera ili kroz međudržavne sporazume.
Međutim, takvo uvjeravanje ne otklanja potrebu da se odgovori na pitanja koja su otvorena: zašto se u trenutku kada se razmatra saradnja sa Francuskom ubrzava komunikacija sa menadžmentom Aerodroma, kakav je stvarni status srpsko-crnogorskog konzorcijuma i da li postoje pokušaji da se prije definisanja kriterijuma unaprijed odredi krug prihvatljivih ponuđača.
Aerodromi Crne Gore predstavljaju jedan od najvažnijih državnih resursa. Odluke koje budu donijete u vezi sa njihovim razvojem uticaće na turizam, privredu, međunarodnu povezanost i buduće upravljanje infrastrukturom od strateškog značaja.
Zato izbor obrađivača master plana ne smije biti rezultat političkih dogovora, već isključivo stručnih referenci, transparentnog postupka i interesa države.
Preporučeno
Rok za dostavljanje prezentacije je 5. novembar. Nakon toga trebalo bi da bude jasnije da li će Vlada i Ministarstvo saobraćaja prednost dati međunarodnom partneru, francuskom modelu saradnje ili nekom drugom rješenju – i da li će premijer Milojko Spajić, koji predsjedava koordinacionim tijelom za razvoj aerodroma, dozvoliti da se strateški projekat pretvori u poligon za političko i poslovno pozicioniranje interesa iz Srbije.
