Iako predlagači dopune Zakona o radu tvrde da bi dodatni slobodan petak u sedmici pred kraj mjeseca predstavljao korak ka modernizaciji tržišta rada i većem zadovoljstvu zaposlenih, privrednici smatraju da iza prijedloga ne stoje ni procjene ekonomskih efekata ni socijalni dijalog.
Dopuna Zakona o radu, koju su poslanici Demokrata podnijeli 19. juna, predviđa da zaposleni jednom mjesečno dobiju neradni petak, čime bi praktično imali produženi vikend. To bi predstavljalo novo zakonsko pravilo koje bi važilo za sve poslodavce, bez obzira na djelatnost, organizaciju rada ili specifičnosti poslovanja.
PRIVREDA UPOZORAVA NA EKONOMSKE POSLJEDICE
Iz Privredne komore Crne Gore za Standard poručuju da je prije donošenja ovakvih odluka neophodno sprovesti širi dijalog sa privredom i detaljno sagledati njihove ekonomske posljedice.
“Smatramo da je prilikom donošenja ovakvih odluka neophodno obezbijediti širi dijalog sa privredom i sagledati njihov puni ekonomski efekat, što u ovom slučaju nije učinjeno. Rok za izradu sveobuhvatne analize efekata je veoma kratak, zbog čega trenutno nijesmo u mogućnosti da damo detaljnu procjenu svih posljedica koje bi produženi vikend mogao imati na poslovanje. Ipak, načelno nijesmo saglasni sa aktivnostima koje ograničavaju ili narušavaju slobodu preduzetništva i autonomiju privrednih subjekata u organizaciji rada”, naveli su iz Privredne komore.
Sličan stav ima i Unija poslodavaca Crne Gore, koja smatra da se ponavlja praksa donošenja zakonskih rješenja bez uključivanja onih koji ih primjenjuju.
Iz Unije otvoreno upozoravaju da se Socijalni savjet sistematski zaobilazi, dok se predlažu rješenja koja, kako ocjenjuju, imaju više političku nego ekonomsku logiku.
“U takvom pristupu privreda postaje prostor za eksperimente, dok se stabilnost poslovanja i predvidljivost poslovnog ambijenta stavljaju u drugi plan”, navode iz UPCG.
Posebno problematičnim smatraju činjenicu da je radna sedmica u velikom broju sektora već organizovana u okviru punog radnog vremena i specifičnih rasporeda, zbog čega bi dodatni neradni dan jednom mjesečno mogao stvoriti ozbiljne organizacione probleme, naročito u malim i srednjim preduzećima.
Na potrebu šire reforme radnog zakonodavstva ukazuje i poslanik Evropskog saveza Boris Mugoša, koji smatra da se ovakve izmjene ne mogu donositi parcijalno.
“Sistemske izmjene radnog zakonodavstva ne mogu se donositi mimo Socijalnog savjeta i bez sagledavanja ukupnog radnog okvira. Prioritet bi trebalo da bude usklađivanje cjelokupnog sistema, a ne uvođenje pojedinačnih mjera koje mijenjaju ravnotežu između poslodavaca i zaposlenih”, smatra Mugoša.
Time ostaje otvoreno pitanje da li predložena mjera predstavlja stvarni iskorak u unapređenju radnih prava ili politički prijedlog koji nije praćen planom njegove primjene i procjenom posljedica po privredu.
U EVROPI NE POSTOJI MODEL SA JEDNIM PRODUŽENIM VIKENDOM MJESEČNO
Iskustva evropskih zemalja pokazuju da ne postoji država koja je zakonom uvela pravo svih zaposlenih na jedan dodatni produženi vikend svakog mjeseca.
Najbliže tome otišla je Belgija, ali na potpuno drugačiji način.
Tamo zaposleni mogu da zatraže da pun fond radnih sati rasporede u četiri radna dana umjesto pet, bez smanjenja plate. Poslodavac, međutim, nije obavezan da zahtjev prihvati, već može da ga odbije uz pisano obrazloženje poslovnih razloga.
Dakle, riječ je o individualnom dogovoru između radnika i poslodavca, a ne o obaveznom dodatnom neradnom danu za sve.
Slični modeli testirani su u Portugalu, Španiji, Njemačkoj, Danskoj, Italiji i drugim evropskim državama, ali uglavnom kroz dobrovoljne pilot-projekte ili kolektivne ugovore u pojedinim kompanijama i sektorima, uz prethodne analize produktivnosti i troškova. Nigdje nije uvedena univerzalna zakonska obaveza da svi zaposleni jednom mjesečno imaju dodatni slobodan petak.
Preporučeno
Evropske rasprave o kraćoj radnoj sedmici uglavnom se vode kroz socijalni dijalog između vlada, sindikata i poslodavaca, uz pilot-projekte koji mjere uticaj na produktivnost, troškove rada i organizaciju poslovanja prije eventualnog širenja takvih modela.
Video