“Realnost ovog cilja zavisi od efikasnosti u sprovođenju mjera i finansijske podrške iz EU fondova i budžeta države. Najizazovnija mjerila su upravljanje otpadom i vodama, i zaštita prirode “, naveli su iz Ministarstva za Radio Slobodna Evropa (RSE).

Procjenjuju da će usklađivanje sa evropskim standardima u ovom poglavlju koštati preko milijardu eura, u zavisnosti od specifičnih potreba u pojedinim oblastima.

U pitanju je najkompleksnije i najskuplje poglavlje u pregovaračkom procesu sa Evropskom unijom.

Plan o zatvaranju ovog poglavlja za dvije godine na nivou je “revolucionarnog” akta, kaže za RSE ekološki aktivista Aleksandar Dragićević.

“Ako prethodnih dvanaest godina nismo uradili puno, kako očekujemo da ćemo u naredne dvije godine sve završiti i zatvoriti najskuplje poglavlje.”

Skeptičan da će se to desiti, prije svega zbog novca:

“Morali bismo da uložimo oko milijardu eura u naredne dvije godine, pod uslovom da je sva dokumentacija spremna. A bojim se da se to neće desiti. Vidimo da u budžetu za ovu, kao i prethodnih godina nije izdvajano dovoljno sredstava.”

Iz Vlade je više puta rečeno da do 2026. očekuju okončanje pregovaračkog procesa sa EU, a 2028. prijem Crne Gore u članstvo.

Koji zadaci su na stolu?

Poglavlje 27 je otvoreno krajem 2018. godine.

U Izvještaju Evropske komisije o napretku iz oktobra ove godine se navodi da je u Poglavlju 27, Crna Gora ostvarila određeni napredak u devet od ukupno 116 aktivnosti, odnosno svega osam posto.

Crna Gora ima zadatak da uskladi sa EU više od dvije stotine pravnih akata u okviru deset ekoloških oblasti.

Da bi zatvorila poglavlje 27, Crna Gora mora u potpunosti da sa direktivama EU uskladi smanjenje zagađujućih materija, uloži u sisteme upravljanja otpadom, zaštiti morsku sredinu, pijaću vodu i prirodna staništa, ugasi Termoelektranu u Pljevljima, izgradi sisteme za prečišćavanje otpadnih voda…

Najskuplje prečišćavanje otpadnih voda

Jedan od najskupljih projekata je izgradnja postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda.

Ovaj projekat je skup s aspekta novca i vremena, kaže Dragićević.

“Podgorica i dalje nema adekvatno postrojenje za otpadne vode koje bi izdržalo priliv stanovništva. Treba se izboriti i sa otporom stanovništva koje ne želi da im se kolektor nalazi u dvorištu.”

Projektu, izgradnji kolektora u Opštini Zeta nadomak Podgorice, protivi se stanovništvo i lokalna vlast.

Za taj projekat je obezbjeđeno 50 miliona iz fondova EU.

U Podgorici živi oko 200.000, a postojeći kolektor je izgrađen kada je u glavnom gradu živjelo oko 50.000 stanovnika.

Takođe brojne opštine nemaju ova postrojenja.

Solana u Ulcinju – uslov svih uslova

Trideset posto svih aktivnosti za zatvaranje poglavlja ekologije, vezano je za ulcinjsku Solanu, kaže Dragićević.

Ulcinjska solana na oko 15 kvadratnih kilometara obiluje slanim bazenima koje u proljeće i jesen posjeti preko 100.000 ptica zbog hrane i odmora, dok ih je zimi oko 15.000.

Solana je dobila status Parka prirode prije pet godina, ali je njen status nedefinisan.

“Ona ni sada nema upravljača, a EU od nas to traži. Bez proizvodnje soli i upumpavanja vode neće biti biodiverziteta, a ulcinjska Solana je jedan od najznačajnijih ptičijih aerodroma u Evropi”, kaže Dragićević.

Prestankom proizvodnje soli 2013. ugrožen je njen ekosistem.

Neophodna reciklaža otpada

Crna Gora ima nedovršen Zakon o upravljanju otpadom, kaže Dragićević, a kao ključni problem navodi što se reciklira svega 0,3 posto čitavog otpada.

Za pristup EU mora se reciklirati 50 posto.

Uz to Crna Gora ima i oko 350 divljih deponija.

Samo dva grada, Podgorica i Bar na jugu, imaju savremene deponije za odlaganje komunalnog otpada i reciklažu.

U Ministarstvu očekuju izgradnju regionalne deponije za sjever u toku naredne godine.

Međunarodna organizacija Lloyd’s Register Foundation, sa sjedištem u Londonu, rangirala je Crnu Goru, Kosovo i Albaniju među deset najneuspješnijih u svijetu kada je u pitanju sortiranje otpada po porijeklu.

Termoelektrana Pljevlja kandidat za gašenje

Fokus u oblasti industrijskog zagađenja je na Termoelektrani Pljevlja.

Evropska komisija (EK) je pozvala Crnu Goru da je trajno zatvori.

Međutim iz Vlade su za narednu godinu najavili završnu fazu ekološke rekonstrukcije, od aprila do novembra, koja će koštati 80 miliona eura.

EK je ocijenila da rekonstrukcija neće riješiti probleme, već da država treba da pojača napore za njeno trajno zatvaranje kako bi ispunila standarde za emisiju štetnih gasova.

Vlada je gašenje najavila u Reformskoj agendi 2024-2027 koja je uslov za dobijanje novca iz evropskog Plana rasta za Zapadni Balkan.

“Moraće da bude ugašena do 2030. ili 2035. godine u zavisnosti od naših pregovaračkih sposobnosti sa evropskom energetskom zajednicom”, navodi Dragićević.

On zaključuje da je teško biti optimista da će se u naredne dvije godine sanirati sve ekološke crne tačke, iako postoji određeni napredak.

“Stiglo nas je to što nijedna vlast u prethodnih 30 godina nije posvetila dovoljno pažnje zaštiti životne sredine”, zaključuje Dragićević.

Država računa i na prelazni period

U Ministarstvu ekologije svjesni su da se pojedina mjerila ne mogu realizovati do kraja 2026. godine.

Kao razlog navode kompleksnost sprovođenja nekih EU direktiva u procesu izgradnje infrastrukture.

Stoga računaju na “prelazne periode”:

“U zahtjevima pregovaračke pozicije navedeno je, da je prelazni period za vode do 2035, a za industrijsko zagađenje do 2030. godine. Dinamika rada koju smo zacrtali jeste zahtjevna ali ne i neizvodljiva.”

Prelazna razdoblja su dodatni vremenski period koji država kandidat može da zatraži za potpuno usklađivanje nacionalnog zakonodavstva sa EU, ukoliko iz opravdanih razloga ne može da primjeni standarde u momentu priključivanja Evropskoj uniji.

U Ministarstvu podsjećaju da je Skupština ove godine usvojila zakone o upravljanju otpadom, industrijskim emisijama i biocidnim proizvodima, te Zakon o šumama.

Očekuju usvajanje drugih zakona usklađenih sa direktivama EU, a koji će kako su naveli vrlo brzo biti dostavljeni Briselu na mišljenje o stepenu usklađenosti.

Najavljuju i implementaciju Državnog plana za upravljanje otpadom do 2030. koji je usvojen u maju, kao i hitnu sanaciju nelegalnih odlagališta otpada.