Video
Pregovaračko poglavlje 12 – Bezbjednost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika – privremeno je zatvoreno na Međuvladinoj konferenciji Crne Gore i EU u Briselu 6. novembra 2026. godine. Istog dana privremeno je zatvoreno i poglavlje 1 – Sloboda kretanja robe.
Time je broj privremeno zatvorenih pregovaračkih poglavlja povećan na 23 od ukupno 33.
Evropska unija prihvatila je zahtjeve Crne Gore za prelazne periode u pojedinim oblastima bezbjednosti hrane, veterinarske i fitosanitarne politike, ali uz jasno definisane uslove, ograničenja i obaveze. Pojedini objekti u sektorima mesa, mlijeka, ribe i jaja moći će da rade uz odstupanja od određenih strukturnih zahtjeva do 31. avgusta 2030. godine, dok je za preradu sirovog mlijeka koje ne ispunjava evropske standarde odobren rok do kraja 2030. godine.
Istovremeno, Crna Gora se obavezala da do 1. januara 2031. izgradi postrojenje za preradu određenih kategorija nusproizvoda životinjskog porijekla. To su neke od ključnih obaveza iz zajedničke pozicije Evropske unije za pregovaračko poglavlje 12, dokumenta AD 88/26, koji je usvojen u okviru Konferencije o pristupanju Crne Gore Evropskoj uniji u Briselu 6. novembra 2026. godine.
Objekti mogu da rade uz posebne uslove
Prema dokumentu, prelazni period do 31. avgusta 2030. odnosi se na strukturne zahtjeve za određene objekte u sektorima mesa, mlijeka, ribe i jaja, koji na dan pristupanja Crne Gore EU neće ispunjavati sve propisane standarde.
Međutim, to ne znači da će svi objekti u tim sektorima automatski dobiti dodatno vrijeme za usklađivanje. Prelazni režim odnosiće se na ograničen broj objekata kojima je potrebno dodatno vrijeme za završetak procesa unapređenja, a Evropska komisija će blagovremeno utvrditi i objaviti njihov spisak, sa nazivima i adresama.
Proizvodi iz tih objekata moći će da se plasiraju isključivo na tržište Crne Gore ili na tržišta trećih zemalja, u skladu sa relevantnim propisima EU. Neće moći da se prodaju u drugim državama članicama Unije. Za njih će biti obavezna posebna zdravstvena ili identifikaciona oznaka, različita od one koja se koristi za proizvode iz objekata koji ispunjavaju evropske zahtjeve.
Crna Gora će morati kontinuirano da prati sprovođenje nacionalnog programa unapređenja objekata i Evropskoj komisiji dostavlja polugodišnje izvještaje o napretku. Za svaki objekat moraće da postoji pojedinačni plan unapređenja sa rokovima za otklanjanje nedostataka.
Objekti koji na dan pristupanja ne budu ispunjavali evropske zahtjeve, a nijesu obuhvaćeni odobrenim prelaznim režimom, moraće da obustave rad. Isto važi i za objekte koji do isteka prelaznog perioda, 31. avgusta 2030, ne otklone nedostatke.
Za mlijeko poseban režim
Poseban prelazni režim odobren je za isporuke sirovog mlijeka koje ne ispunjava higijenske zahtjeve iz Uredbe EU 853/2004. Taj period traje do 31. decembra 2030. godine.
EU je prihvatila mogućnost da mljekare u Crnoj Gori do tog datuma primaju i prerađuju takvo mlijeko, ali uz stroge uslove koji se odnose na njegovo odvajanje, preradu, kontrolu i sljedivost.
Dokument predviđa da se mlijeko koje ispunjava evropske standarde i ono koje ih ne ispunjava moraju držati odvojeno od mjesta proizvodnje, odnosno gazdinstva, pa sve do gotovog proizvoda. To podrazumijeva odvojene rute sakupljanja, skladištenje i tretman, posebne proizvodne serije, pakovanje i označavanje proizvoda.
Za preradu mlijeka koje ne ispunjava standarde propisana je termička obrada na temperaturi od najmanje 71,7 stepeni Celzijusa u trajanju od 15 sekundi ili drugi postupak kojim se postiže ekvivalentan nivo bezbjednosti.
Nadležni organi Crne Gore moraće da sprovode ispitivanja i nenajavljene kontrole kako bi provjerili poštovanje pravila o razdvajanju mlijeka, kao i laboratorijske analize sirovog mlijeka i gotovih proizvoda.
Proizvodi dobijeni preradom mlijeka koje ne ispunjava propisane uslove moći će da se plasiraju samo na domaće tržište ili na tržišta trećih zemalja, u skladu sa relevantnim propisima EU. Neće imati pristup jedinstvenom tržištu EU, a moraće da nose posebnu identifikacionu oznaku.
Crna Gora će Evropskoj komisiji dostavljati godišnje izvještaje o napretku u poboljšanju kvaliteta sirovog mlijeka. Prvi izvještaj treba da bude dostavljen najkasnije do 31. decembra 2028, a drugi do 31. decembra 2029. godine.
Isporuka sirovog mlijeka koje ne ispunjava propisane zahtjeve mora biti okončana najkasnije do 31. decembra 2030. godine.
Dokument posebno naglašava da je sticanje zvaničnog statusa gazdinstava i stada slobodnih od goveđe tuberkuloze i bruceloze neophodan preduslov za stavljanje sirovog mlijeka na tržište. Prelazni periodi, odstupanja i tradicionalne prakse ne mogu zamijeniti taj uslov.
Postrojenje za preradu nusproizvoda životinjskog porijekla do 2031.
Jedna od dugoročnih obaveza Crne Gore odnosi se na upravljanje nusproizvodima životinjskog porijekla koji nijesu namijenjeni ishrani ljudi.
Prema Planu upravljanja tim nusproizvodima, posljednji put ažuriranom u aprilu 2026, Crna Gora se obavezala da do pristupanja EU uspostavi sistem bezbjednog sakupljanja i zbrinjavanja, usklađen sa evropskim pravilima.
To podrazumijeva izgradnju stočnih grobalja i sabirnih centara, kao i organizovanje transporta odgovarajućih kategorija nusproizvoda životinjskog porijekla u susjedne zemlje.
Dodatna obaveza je izgradnja postrojenja za preradu određenih kategorija tih nusproizvoda do 1. januara 2031. godine.
EU ukazuje da Crna Gora mora nastaviti sprovođenje plana, posebno kada je riječ o preostalim pitanjima saradnje sa državama regiona u vezi sa mogućim izvozom pojedinih kategorija nusproizvoda.
Od Crne Gore se očekuje da prije pristupanja dostavlja izvještaje o sprovođenju plana, a nakon toga i izvještaje o izgradnji postrojenja najmanje dva puta godišnje, sve do februara 2031. godine.
Evropska unija će pratiti i uspostavljanje sistema za bezbjedno sakupljanje i zbrinjavanje, uključujući kategorizaciju i nadzor svih objekata za proizvodnju hrane i postupanje sa nusproizvodima životinjskog porijekla.
Šest graničnih kontrolnih punktova moraju biti spremni za pristupanje
EU je ukazala i na obavezu Crne Gore da završi izgradnju i unapređenje šest graničnih kontrolnih punktova, koji moraju biti potpuno opremljeni i operativni na dan pristupanja Uniji.
Riječ je o punktovima na aerodromu Golubovci, Božaju, u Luci Bar, Kuli, Dobrakovu i na Ilinom Brdu.
Posebna pažnja biće posvećena graničnom kontrolnom punktu za žive životinje, na kojem se moraju sprovoditi i kontrole dobrobiti životinja.
EU zahtijeva da svi punktovi budu usklađeni sa evropskim pravilima za ulazak životinja i robe. Crna Gora će morati da redovno izvještava o napretku u njihovoj izgradnji, opremanju i stavljanju u funkciju, uključujući i eventualna kašnjenja i mjere za njihovo prevazilaženje.
Predviđeno je da najmanje dva izvještaja budu dostavljena do jula i decembra 2027. godine. Takođe, sistem TRACES, koji se koristi za praćenje i kontrolu trgovine životinjama i proizvodima životinjskog porijekla, mora se koristiti u svim graničnim kontrolnim punktovima i od strane svih inspektora, u skladu sa pravilima EU.
Jačanje laboratorija i zapošljavanje 147 službenika
U oblasti laboratorijskih kapaciteta, EU konstatuje napredak Crne Gore u planiranju mreže nacionalnih referentnih laboratorija, ali ukazuje da je potrebno nastaviti aktivnosti kako bi svi relevantni laboratorijski kapaciteti bili operativni do pristupanja.
Crna Gora planira da do decembra 2026. odredi nacionalne referentne laboratorije koje će se nalaziti na njenoj teritoriji, dok je za laboratorije koje će biti smještene u državama članicama EU predviđen rok do juna 2027. godine.
Posebno se insistira na završetku Nacionalne referentne fitosanitarne laboratorije, njenoj akreditaciji i efikasnom radu. EU zahtijeva i da sve laboratorije koje obavljaju službene kontrole imaju akreditaciju prema standardu ISO/IEC 17025.
Dokument ukazuje i na potrebu jačanja administrativnih kapaciteta nadležnih institucija.
Prema revidiranom Akcionom planu za jačanje administrativnih kapaciteta Uprave za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove, predviđeno je zapošljavanje ukupno 147 službenika do 2030. godine.
Planom je predviđeno zapošljavanje 26 službenika tokom 2026, 31 tokom 2027. i po 30 službenika godišnje u naredne tri godine.
EU očekuje da Crna Gora dva puta godišnje izvještava o zapošljavanju nedostajućeg kadra, kao i o alternativnim rješenjima u slučaju da planirana zapošljavanja ne budu realizovana.
Strože kontrole zdravlja i dobrobiti životinja
U veterinarskoj oblasti EU posebno insistira na sprovođenju pravila koja se odnose na nadzor, iskorjenjivanje bolesti i sticanje statusa gazdinstava i područja slobodnih od bolesti, posebno bruceloze i tuberkuloze.
Crna Gora je u junu 2026. usvojila novi Zakon o zdravlju životinja, usklađen sa Uredbom EU 2016/429, koji predstavlja osnov za dalje usklađivanje sa evropskim zakonodavstvom. Zakon treba da stupi na snagu 2027. godine.
EU očekuje da Crna Gora obezbijedi efikasno sprovođenje programa nadzora i iskorjenjivanja bolesti, kao i dokaz da nadležni organi imaju kapacitete za njihovo pravovremeno otkrivanje i reagovanje na rizike na cijeloj teritoriji države.
Posebno se naglašava i potreba za unapređenjem kontrole dobrobiti životinja na gazdinstvima, tokom transporta i prilikom klanja.
Crna Gora treba da uskladi zakonodavstvo sa evropskim pravilima o prevozu životinja, uključujući propise koji se odnose na brodove za prevoz stoke i službene kontrole u toj oblasti. EU traži i dosljedno sprovođenje plana obuka i jačanja kapaciteta za službene kontrole dobrobiti životinja za period 2026–2030.
Od Crne Gore se očekuju izvještaji o sprovođenju tih mjera dva puta godišnje do pristupanja EU.
Obaveze i u fitosanitarnoj oblasti
U dijelu koji se odnosi na zdravlje bilja, EU pozdravlja usvajanje Zakona o zaštiti zdravlja bilja u martu 2026. godine, kojim je Crna Gora uskladila svoj pravni okvir sa Uredbom EU 2016/2031.
Međutim, potrebno je nastaviti usklađivanje podzakonskih akata, posebno u dijelu koji se odnosi na karantinske štetne organizme, uslove za uvoz, višegodišnje programe nadzora i sistem biljnih pasoša.
EU očekuje da Crna Gora do kraja četvrtog kvartala 2026. završi razvoj novog fitosanitarnog informacionog sistema za evidentiranje, analizu i razmjenu podataka prikupljenih tokom službenih kontrola i nadzora.
U oblasti pesticida potrebno je unaprijediti sistem izdavanja dozvola za sredstva za zaštitu bilja, odnosno priznavanja dozvola izdatih u drugim državama članicama EU, kao i kontrolu ostataka pesticida u hrani i hrani za životinje.
Posebne obaveze odnose se i na uspostavljanje odgovarajućih administrativnih, institucionalnih, tehničkih i laboratorijskih kapaciteta za kontrolu genetski modifikovanih organizama.
Poglavlje 12 privremeno zatvoreno, nadzor se nastavlja
Zajedničkom pozicijom EU ocijenjeno je da su mjere koje je Crna Gora predstavila ispunile zahtjeve završnih mjerila u pregovaračkom poglavlju 12.
Evropska unija je navela da u ovoj fazi nijesu potrebni dalji pregovori o tom poglavlju, ali je naglasila da će praćenje usklađivanja zakonodavstva i njegove primjene biti nastavljeno.
_505x900)
EU, međutim, naglašava da privremeno zatvaranje poglavlja ne znači i konačno okončanje obaveza. Konačna ocjena usklađenosti crnogorskog zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU i sposobnosti institucija da je primjenjuju biće data u kasnijoj fazi pregovora.
Preporučeno
Evropska unija zadržava mogućnost da se, ukoliko bude potrebno, ponovo vrati ovom poglavlju.
