AnalizaEgmont instituta – Kraljevskog instituta za međunarodne odnose, uz podršku organizacije Konrad-Adenauer-Stiftung (KAS), objavljena u julu ove godine, donosi četiri scenarija proširenja EU, a u većini njih Crna Gora ima dobre izglede, za razliku od drugih država kandidatkinja, čija perspektiva uglavnom zavisi od razvoja geopolitičke situacije, rata u Ukrajini, unutrašnje politike EU i napretka u sprovođenju reformami, piše Pobjeda.

U prvom i najoptimističnijem scenariju takozvanog „dinamičkog proširenja“, Crna Gora bi, zajedno sa Albanijom, postala punopravna članica EU.

U scenariju “oprezne integracije“, Crna Gora je jedina država kandidatkinja koja uspijeva da pristupi EU.

U scenariju “diferenciranog članstva“, Podgorica bi mogla imati koristi od modela postepenog i višeslojnog uključivanja u evropske strukture, dok bi u najpesimističnijem scenariju “zamrznutog proširenja“ čak i crnogorsko članstvo moglo biti dovedeno u pitanje, uslijed potencijalno neuspjelog procesa ratifikacije ugovora između Crne Gore i EU.

U pomenutoj analizi Crna Gora je jedina zemlja za koju se kroz gotovo sve predviđene scenarije procjenjuje da ima veoma visoke izglede da do 2029. godine postane članica EU. Ipak, studija istovremeno upozorava da ni taj ishod nije potpuno zagarantovan, jer bi u najnepovoljnijem scenariju unutrašnji skepticizam država članica i nedovoljan napredak u reformama mogli zakočiti čitav proces.

Dokument napominje da brojni unutrašnji faktori moraju biti posmatrati kao ključni pokretači procesa, kako u državama kandidatima, tako i u državama članicama EU.

U državama kandidatima promjene vlasti, stepen u kojem nove administracije slijede proevropsku agendu, njihova sposobnost da sprovedu reforme, kao i ponovno otvaranje bilateralnih sporova mogu imati značajan uticaj na proces proširenja, jedan je od zaključaka analize.

Dodaje se i da će unutar država članica EU, jedan od ključnih faktora biti ishod predsjedničkih izbora u Francuskoj 2027. godine.

Četiri scenarija proširenja EU

Najveća razlika uočava se između scenarija broj jedan i scenarija broj četiri. Prvi je najoptimističniji, a poslednji najpesimističniji. Dva scenarija u sredini razlikuju se minimalno, a moguće su i kombinacije njihovih elemenata, navodi jedna od autorki studije Marija Gargano, istraživačica Egmont instituta.

Prvi scenario: Dinamičko proširenje

U prvom scenariju snažan konsenzus među državama članicama EU pokrenuo bi dinamičan proces pristupanja koji se odvija na dva kolosijeka. To podrazumjeva da bi zemljama koje su najviše napredovale – Crnoj Gori i Albaniji bilo dodijeljeno punopravni članstvo, dok bi se manje napredne zemlje morale zadovoljiti postepenom integracijom, a tu su u prvom redu Moldavija i Ukrajina.

Kako se navodi, ovakav pristup omogućava EU da primi nove članice, a da pritom ne ugrozi svoje institucionalno funkcionisanje.

Drugi scenario: Oprezna integracija

U drugom scenariju, nazvanom „oprezna integracija“, različiti stavovi država članica dovode do proširenja a najmanji zajednički sadržilac bilo bi priznanje da proces treba da se nastavi. U takvom ishodu samo Crna Gora, kao izuzetak, uspjela bi da postane nova članica EU, čime bi se, kako piše u analizi, zadovoljili i skeptici prema proširenju, ali i oni koji nešto više zagovaraju proces proširenja.

U ovom slučaju, geopolitička hitnost se stavlja u prvi plan, ali u praksi proširenje ostajeje postepeno i zasnovano na ispunjavanju strogih kriterijuma.

Ovo je za Crnu Goru vjerovatno najvažniji scenario, jer je upravo ona jedina kandidatkinja koja uspijeva da prođe kroz vrata EU u uslovima kada države članice nijesu spremne za proširenje većeg obima.

Treći scenario: Diferencirano članstvo

U trećem scenariju, takozvanog “diferenciranog članstva“, geopolitički razlozi postaju dominantni pokretač procesa. EU bi se hipotetički mogla udaljiti od dvostrukog izbora između članstva i nečlanstva i prelazi na model tri koncentrična kruga integracije.

Hitna potreba da se države Istočne Evrope i Zapadnog Balkana čvrsto vežu za evropski bezbjednosni poredak, posebno u kontekstu mogućeg mirovnog sporazuma u Ukrajini, omogućila bi politički kompromis između baltičkih i nordijskih država i država koje podržavaju proširenje na Zapadni Balkan.

U tim okolnostima, politička i bezbjednosna integracija dolaze prve, stvarajući institucionalnu vezu prije nego što kandidati završe reforme u svim oblastima politika EU, dok se stroga uslovljenost nakon pristupanja i dalje zadržava. Crna Gora bi i u ovom modelu bila u veoma povoljnom položaju, a njena integracija mogla bi biti dio šireg procesa u kojem se politička i bezbjednosna pripadnost EU ostvaruju prije potpunog završetka svih reformi.

Ipak, ovaj scenario ne garantuje tradicionalno članstvo za sve kandidate u istom trenutku, a Crna Gora bi, kao najnapredniji kandidat, bila među zemljama sa najjačim institucionalnim vezama sa EU i potencijalno najbliža punopravnom članstvu.

Četvrti scenario: Zamrznuto proširenje

Četvrti i najpesimističniji scenario “zamrtnuto proširenje” sam po sebi govori da je u pitanju predikcija u kojoj bi malo ko imao razloga za zadovoljstvo, osim onih aktera kojima je u interesu da Evropa bude sve slabija.

Analiza predviđa mogućnost da unutrašnji skepticizam u državama članicama EU u kombinaciji sa slabim napretkom reformskog procesa u državama kandidatima, dovode do zamrzavanja procesa.

U ovakvim okolnostima, čak ni zaštitne klauzule koje bi bile ugrađene u ugovoru o pristupanju Crne Gore mogla bi biti nedovoljne ako sve države članice EU ne uspiju da ratifikuju ugovor.

To bi izazvalo duboko nezadovoljstvo i oslabilo uticaj EU na reformske napore u drugim državama kandidatima. Proces bi se na kraju okrenuo protiv same EU, jer bi svoju šansu čekali globalni igrači poput Rusije i Kine..

Istraživanje neizvjesnosti

Maria Gargano, jedna od autorki analize objašnjava da je istraživanje koristilo metodologiju planiranja scenarija zasnovanu na intuitivnoj logici, “kako bi se obuhvatila neizvjesnost“.

Kako objašnjava, cilj nije bio da se kreiraju scenariji koji su 100 odsto izvjesni i međusobno isključivi, već da se identifikuju i istraže ključni izvori neizvjesnosti.

Pored toga, autorski tim je identifikovao glavne pokretače procesa, prije svega tok i konačni ishod rata u Ukrajini. To predstavlja, kako navode, najvažniji faktor u oblikovanju razvoja ova četiri scenarija.

Vremenski okvir istraživanja proteže se do kraja aktuelnog institucionalnog ciklusa, odnosno do 2029. godine.

-U gotovo svim scenarijima smatramo pristupanje Crne Gore veoma vjerovatnim- objašnjava za briselski magazin “The New Union Post” Maria Gargano, istraživačica Egmont instituta. Ona ukazuje da napredak ostalih država kandidata treba posmatrati više kao “linije razmišljanja o mogućem razvoju događaja, nego kao potpuno razrađene scenarije”.

Ističe da u periodu od danas pa do 2029. godine ne očekuje mnogo novih pristupanja.