Video
Proces evropskih integracija u Crnoj Gori sve češće se posmatra kroz prizmu paradoksa: formalni pomaci u pregovorima koegzistiraju sa unutrašnjim institucionalnim zastojem i izostankom dubinskih reformi. U takvom ambijentu otvara se pitanje da li je riječ o privremenom disbalansu između političke dinamike i reformskog kapaciteta, ili o strukturnom problemu koji evropski put pretvara u administrativnu proceduru lišenu transformativne snage. U javnosti se sve češće govori o tome da se proces evropskih integracija namjerno opstruira, te da u sistemu postoje brojni mehanizmi i institucionalne blokade koje u svakom trenutku mogu dovesti do zastoja ili ozbiljno ugroziti ostvarivanje ciljeva na putu ka Evropskoj uniji.
Ono što se u tom kontekstu može loše desiti jeste da se evropski proces nastavi isključivo formalno, dok se suštinski potpuno isprazni, smatra Nikoleta Đukanović, profesorica na Univerzitetu “Donja Gorica”.
“Trenutno se nalazimo u situaciji u kojoj pregovarački proces teče gotovo nezavisno od našeg stvarnog učinka u reformskom smislu, što je izuzetno loše i za građane i za društvo u cjelini. Evropske integracije ne bi smjele biti cilj same po sebi, već sredstvo da dođemo do uređenog, demokratskog i funkcionalnog društva. Međutim, to se ne dešava”, kazala je Đukanović za “Dan“.
Ona smatra da napredak u pregovorima ne prate reforme.
“Reformi gotovo da nema, a čitav proces se sveo na puko štrikiranje obaveza i usvajanje zakona koji se teško mogu implementirati u praksi. Gotovo ni u jednoj oblasti ne postoji suštinski pomak, zbog čega se i dalje kategorišemo kao država koja nije ni djelimično konsolidovana demokratija. Umjesto da iskoristimo ovu priliku i, uz sva ograničenja takvog scenarija, uđemo u Evropsku uniju, mi taj proces dodatno komplikujemo, pa čak i tehnički onemogućavamo njegovo privođenje kraju”, rekla je Đukanović.
Kako je dodala, u tom kontekstu, politički interesi pojedinih aktera predstavljaju jednu od ključnih prepreka efikasnom sprovođenju evropskih reformi.
“Postoji veliki broj inicijativa, a tek će ih biti, koje dominantno dolaze sa adresa stranih uticaja, odnosno političkih partija i aktera koji te interese zastupaju. S druge strane, stiče se utisak da dio domaćih političara ili ne razumije ili svjesno ignoriše činjenicu da, iako je evropski put u velikoj mjeri politički odobren od strane Evropske unije, on ipak može biti osporen, usporen ili dodatno zakomplikovan. Upravo zato je neophodno govoriti o odgovornosti pred građanima, jer svako namjerno onemogućavanje okončanja pregovora predstavlja direktan udar na javni interes”, navela je Đukanović.
Naša sagovornica je ukazala da takozvanih mina u sistemu ima mnogo, te da neke dolaze sa stranih adresa, ali, po njenom mišljenju, najrazornija i najopasnija mina je ona domaća, ona koja leži unutar naših političkih partija i političkih elita.
“Ta mina ne dozvoljava sprovođenje stvarnih reformi, jer bi reforme nužno dovele do rušenja postojećih monopola moći. Prava vladavina prava, nezavisne institucije i funkcionalan sistem nikome od njih ne odgovaraju, jer bi to značilo gubitak privilegija koje su godinama građene i održavane u visoko koruptivnom, neuređenom sistemu, sa poluautokratskim karakteristikama. Upravo zbog toga se reforme blokiraju, obesmišljavaju ili svode na puku formu, dok suštinske promjene izostaju. Bez jasne političke odgovornosti, dosljedne primjene zakona, depolitizacije institucija i stvarne spremnosti da se odrekne privilegija, evropske integracije će ostati proces bez stvarne transformacije društva, a cijenu toga će, kao i do sada, plaćati građani”, zaključila je Đukanović.
RIZIK OD GUBITKA POVJERENJA GRAĐANA
Preporučeno
Evropska integracija podrazumijeva više od tehničkog ispunjavanja kriterijuma – one testiraju zrelost institucija, otpornost sistema na političke pritiske i spremnost elita da prihvate kontrolu i odgovornost. Kada reformski proces postane sekundarna tema u odnosu na dnevnopolitičke kalkulacije, rizik nije samo usporavanje pregovora, već gubitak povjerenja javnosti u samu ideju evropskog puta, kao okvira za dugoročnu stabilizaciju i demokratizaciju društva.
