Evropska komisija ocjenjuje da je ostvaren napredak u ispunjavanju završnih mjerila, posebno u oblasti reforme pravosuđa, borbe protiv korupcije i organizovanog kriminala. Međutim, naglašava se da se sada više ne ocjenjuju planovi i strategije, već konkretni rezultati institucija.
POLITIKA I DALJE UTIČE NA PRAVOSUĐE
Jedna od glavnih zamjerki Evropske komisije odnosi se na nastavak političkog uticaja na pravosudni sistem. Iako su ključne pravosudne institucije stabilizovane i funkcionišu bolje nego prethodnih godina, Komisija upozorava da politički procesi i dalje utiču na izbor i imenovanje nosilaca pravosudnih funkcija. Posebno se kritikuju višemjesečna kašnjenja u imenovanjima sudija, tužilaca i drugih visokih pravosudnih funkcionera. Brisel smatra da ovakve blokade direktno utiču na efikasnost pravosuđa i stvaraju institucionalnu nesigurnost. Kao poseban problem navodi se i pitanje penzionisanja sudija, naročito u Ustavnom sudu, gdje su različita tumačenja zakona u prethodnim godinama dovodila do političkih i institucionalnih sukoba.
Evropska komisija konstatuje da se reforma pravosuđa sprovodi u skladu sa planovima i da su vidljivi određeni pozitivni efekti. Pohvaljeno je funkcionisanje Vrhovnog suda, Vrhovnog državnog tužilaštva, Specijalnog državnog tužilaštva, Sudskog savjeta i Tužilačkog savjeta, uz ocjenu da su ove institucije stabilnije nego ranije i da pokazuju veći stepen profesionalnosti i nezavisnosti. Ipak, Komisija smatra da je potrebno dodatno jačanje njihove samostalnosti i zaštita od političkih pritisaka.
U oblasti borbe protiv korupcije Evropska komisija registruje napredak, ali upozorava da rezultati još nijesu na nivou koji se očekuje od države koja želi da postane članica Evropske unije. Pozitivno je ocijenjeno sprovođenje antikorupcijskih strategija, unapređenje zakonodavnog okvira, izbor novog direktora Agencije za sprečavanje korupcije i nastavak rada na ispunjavanju preporuka međunarodnih tijela. Međutim, ASK se i dalje suočava sa ozbiljnim problemima, uključujući nedostatak zaposlenih, nedovoljan budžet, ograničene administrativne kapacitete i nedovoljnu finansijsku nezavisnost. Komisija smatra da bez jačanja kapaciteta ASK neće moći da ostvari punu efikasnost u kontroli sukoba interesa, imovine javnih funkcionera i finansiranja političkih subjekata.
USTAVNE IZMJENE – KORAK NAPRIJED
Kao važan korak naprijed Evropska komisija navodi prijedlog ustavnih izmjena prema kojima bi predsjednik Vlade i ministri mogli biti krivično gonjeni za korupciju i zloupotrebu službenog položaja bez zaštite imuniteta. Ovaj prijedlog usklađen je sa preporukama međunarodnih antikorupcijskih institucija i smatra se važnim korakom ka većoj odgovornosti izvršne vlasti.
U borbi protiv organizovanog kriminala Komisija prepoznaje određeni napredak. Posebno su pohvaljeni rad Specijalnog državnog tužilaštva, saradnja sa Europolom i Eurojustom, međunarodne istrage, finansijske istrage i zapljena imovine stečene kriminalom. Međutim, Evropska komisija smatra da broj pravosnažnih presuda još nije dovoljan. Brisel očekuje više osuđujućih presuda, više slučajeva oduzimanja nezakonito stečene imovine, bolje rezultate u predmetima pranja novca i veći broj konačno okončanih postupaka protiv organizovanih kriminalnih grupa. Drugim riječima, istrage postoje, ali se od Crne Gore traže konkretniji sudski epilozi.
Evropska komisija ocjenjuje da mediji u Crnoj Gori uglavnom funkcionišu u pluralističkom okruženju, ali izražava zabrinutost zbog neriješenih napada na novinare, sporog procesuiranja starih slučajeva nasilja nad medijskim radnicima, lošeg ekonomskog položaja novinara i nesigurnih uslova rada u medijskom sektoru. Komisija smatra da država mora pokazati veću odlučnost u rasvjetljavanju napada na novinare kako bi se osigurala puna sloboda medija.
NAPREDAK VIDLJIV
Crna Gora je u velikoj mjeri usklađena sa viznom politikom Evropske unije, ali se očekuje potpuno usklađivanje sa evropskim pravilima. Napredak je zabilježen i u upravljanju granicama, međunarodnoj policijskoj saradnji, migracionoj politici i bezbjednosnim procedurama, ali Evropska komisija smatra da je potrebno dodatno usklađivanje sa standardima EU prije zatvaranja pregovaračkih poglavlja.
Evropska komisija šalje nekoliko veoma jasnih poruka: Crna Gora je ostvarila napredak i trenutno je najdalje odmakla država kandidat na Zapadnom Balkanu, reforma pravosuđa daje prve rezultate, borba protiv korupcije i organizovanog kriminala pokazuje pomake, ali politički uticaj na pravosuđe i dalje predstavlja ozbiljan problem. Potrebno je ubrzati imenovanja u pravosuđu, Agencija za sprečavanje korupcije mora dobiti veće kapacitete, potrebno je više pravosnažnih presuda za visoku korupciju i organizovani kriminal, a neriješeni napadi na novinare ostaju ozbiljna prepreka. Evropska unija sada traži konkretne rezultate, a ne samo donošenje zakona i strategija.
Preporučeno
Ton ovogodišnjeg Non-papera znatno je pozitivniji nego prethodnih godina. Evropska komisija priznaje da je Crna Gora napravila vidljiv napredak u oblasti vladavine prava i da se kreće u dobrom pravcu, ali Brisel jasno poručuje da će konačni uspjeh zavisiti od toga da li će država uspjeti da potpuno depolitizuje pravosuđe, ojača institucije, obezbijedi efikasne presude za korupciju i organizovani kriminal i pokaže trajne rezultate u praksi, a ne samo na papiru.
Video