Video
Prema slovu zakona koji je postao sastavni dio moćnog budžeta za nacionalnu odbranu (NDAA) za 2026. godinu (prema tekstu objavljenom na sajtu Kongresa), Bijela kuća i Stejt department imaju rok do druge polovine marta da Kongresu podnesu prve detaljne izvještaje. Za zvaničnu Podgoricu ovi izvještaji nisu samo birokratska forma, već uvod u konkretno objavljivanje ažuriranih lista sankcija usmjerenih protiv pojedinaca i entiteta koji učestvuju u visokoj korupciji ili opstruiraju reforme pravosuđa.
Ovi izvještaji podrazumijevaju objavljivanje ažuriranih lista pojedinačnih i entitetskih sankcija usmjerenih protiv onih koji podrivaju stabilnost, učestvuju u visokoj korupciji ili opstruiraju demokratske procese u državi. Ono što ovaj martovski rok čini kritičnim za crnogorsku političku i biznis elitu jeste prelazak sa deklarativne podrške na obavezujuće norme.
Podsjetimo, zakon je usvojen u decembru prošle godine kao direktan odgovor na procjenu Vašingtona da su korupcija i maligni strani uticaji ključne prepreke razvoju. Zakon nalaže predsjedniku SAD da u periodu od tri mjeseca sastavi precizan spisak osoba iz Crne Gore koje su direktno ili indirektno umiješane u koruptivne radnje, pronevjeru javnih sredstava ili ugrožavanje institucija sistema. Nove mjere podrazumijevaju automatsko blokiranje svih sredstava koja sankcionisana lica imaju u američkim finansijskim institucijama, kao i strogu zabranu izdavanja viza za ulazak u SAD. Stejt department je dužan da dostavi ocjenu o tome koliko je vlast u Podgorici zaista učinila na polju nezavisnosti pravosuđa i transparentnosti javnih nabavki.
Vašington je i ranije povlačio konkretne poteze prema određenim licima iz Crne Gore. Američko Ministarstvo finansija uvelo je u aprilu 2022. sankcije bivšem visokom funkcioneru DPS-a Svetozaru Maroviću, uz obrazloženje da je bio umiješan u korupciju povezanu sa Budvom. U novembru 2023. pod američke finansijske sankcije stavljen je i biznismen Miodrag Daka Davidović, koga je OFAK targetirao zbog korupcije i malignog ruskog uticaja na Zapadnom Balkanu. Sledeći potez uslijedio je u septembru 2025, kada je Stejt department zabranio ulazak u SAD bivšem predsjedniku Opštine Budva i poslaniku Milu Božoviću i bivšoj predsjednici Vrhovnog suda Vesni Medenici zbog, kako je saopšteno, značajne korupcije koja je omogućila trgovinu drogom. Te mjere pokazuju da američke liste nijesu simbolične, već instrument koji već pogađa i politički vrh i ljude iz pravosuđa i biznisa.
Iako je inicijativa za ovaj zakon pokrenuta još 2023. godine od strane senatorke Džin Šahin i senatora Rodžera Vikera, on je punu pravnu snagu dobio tek inkorporacijom u budžet za odbranu (NDAA) krajem prošle godine. Time je pitanje stabilnosti Crne Gore podignuto na nivo američke nacionalne bezbjednosti.
Za razliku od ranijih izvršnih naredbi, ovaj zakon je sada kodifikovan. To znači da ni buduće promjene u Bijeloj kući ne mogu lako suspendovati ove mjere bez saglasnosti Kongresa. Crna Gora se u dokumentaciji pominje kao partner koji mora pokazati konkretne rezultate u borbi protiv organizovanog kriminala kako bi zadržala podršku kroz razvojne fondove.
Ono što crnogorsku javnost najviše zanima jesu imena. Prema najavama iz Vašingtona, novi talas sankcija biće fokusiran na “finansijske ruke” političkih moćnika – biznismene i kompanije koji služe kao paravan za pranje novca i održavanje koruptivnih sistema.
Preporučeno
Ovaj mehanizam je osmišljen da funkcioniše kao svojevrsni putokaz za crnogorsko tužilaštvo. Cilj SAD je da njihove sankcije ne budu samo simbolične, već da podstaknu domaće institucije na procesuiranje visokih zvaničnika. S obzirom na to da martovski rok ističe, u diplomatskim krugovima u Podgorici već se sa nestrpljenjem iščekuje objava iz Vašingtona, koja bi mogla znarno da promijeni političku dinamiku u državi uoči predstojećih procesa.
